لهجه اصفهانی در برخی موارد از نظر دستوری تفاوت‌هایی به پارسی معیار دارد که در ادامه به شماری از آنها اشاره می‌شود:

  • گاهی برای تاکید بر انجام کاری از دِ استفاده می‌شود:

دِ بیا دِ
دِ برو دِ
دِ پَ چرا نیمیای؟

نوع دیگر تاکید امر، با افزودن یا به کارواژه امر، ایجاد می‌شود: بُخوریا، بسونیا، بوگویا

  • در فارسی اصفهانی، شناسهٔ کارواژه دوم کسِ جمع، در بیشتر موارد ایند ind است
فارسی معیار فارسی اصفهانی
رفتید رَفدیند
گفتید گُفدیند
می‌رَوید می‌ریند
می‌گویید می‌گویند miguːynd

هم چنین نمونه‌های خوبید، خونه‌اید، کجایید، به شکل خُبیند، خونِیند xuːneynd و کوجایند به کار می‌رود.

  • شناسهٔ کارواژهٔ دوم کسِ جمع پایان یافته با واکه‌های o, e, a و u را -yn نوشته‌اند. اما افزون برآن (و بیشتر از آن) -ynd نیز به کار می‌رود؛
  • گونه‌های می‌گووَم، می‌گووِد و می‌گووَند امروز دیگر کاربردی ندارد و به جای آنها گفته می‌شود: می‌گَم، می‌گِد و می‌گَن (گَند)


  • پس از واژه‌های پایان یافته به واکه‌های o , i و u دریکم کسِ یکان و سوم کسِ همخوان‌های y یاv پیش از آن می‌آید: -yand, -yam.و.-vand,-vam
  • شناسه‌های -n و -yn به گونهٔ -nd و ynd هم به کار می‌رود


  • در بیان نشانهٔ ناشناسه (نکره)، ye peser-i را دربرابر «یک پسری» آورده‌اند. اما گذشته ازین (و بیشتر از این) ye peser-ey (پسری، پسری ناشناخته) گفته می‌شود.


  • آمدن e∫ -e∫un درپایان ساخت سوم کس مفرد (میادِش) و جمع نیسندِشون، (نیستند شان)، رَفدَندِشون (رفتند شان)، می‌یاندِشون (می‌آیند شان).
+ نوشته شده در دوشنبه سی و یکم خرداد 1389ساعت 19:21 توسط مهدي منتظرالقائم | آرشیو نظرات

دستگاه آوایی لهجه اصفهانی در برخی موارد با فارسی معیار تفاوت‌هایی دارد که در ادامه به شماری از آنها اشاره می‌شود:

  • واک ج در زیرلهجه برخی محله‌های اصفهان بصورت غلیظ و یا واکی میان ج و ز zdʒ ادا می‌شود.
  • در فارسی اصفهانی، گاهی زبر æ به زیر ə دگرگون می‌شود. نمونه‌هایی از آن در جدول زیر آمده‌است:
فارسی معیار فارسی اصفهانی آوانگاری
از اِز əz
پدر پِدِر pədər
پسر پِسِر pəsər
گنبد گُمبُز gombəz
مگس مَگِز یا مِگِز mægəz یا məgəz
قفس قَفِس qæfəs
بِزَن بِزِن bəzən
نمک نَمِک یا نِمِک næmək یا nəmək
نَفَس نَفِس یا نِفِس næfəs یا nəfəs
  • دگرگونی o به : نمونه‌هایی از آن در جدول زیر آمده‌است:
فارسی معیار فارسی اصفهانی آوانگاری
دکان دکون dokkuːn
شما شوما uːma∫
کجا کوجا kuːdʒʒa
  • دگرگونی æ به o : نمونه‌هایی از آن در جدول زیر آمده‌است:
فارسی معیار فارسی اصفهانی آوانگاری
مَغازه مُغازه moqaze
مناره مُناره monare
  • کارواژه (فعل) کمکی است در بیشتر موارد (همچنین در کارواژه‌های گذشته نقلی) به –ِس əs دگرگونی و فرسایش یافته‌است:
فارسی معیار فارسی اصفهانی آوانگاری
خورده‌است خوردِس xordəs
گفته‌است گفتِس goftəs
چه خَبَر است؟ چه خَبِرِس؟ t∫e xæberəs
درست است درستس یا دُرُسِس doros(t)əs
بهتر است بِیتِرس beyterəs
بس است بَسِس bæsəs
  • شناسه دوم شخص یکان (مفرد) در کارواژه‌های گذشته نقلی به ey فرسایش یافته‌است:
فارسی معیار فارسی اصفهانی آوانگاری
رفته‌ای رفتِی ræftey
خورده‌ای خوردِی xordey
خوانده‌ای خوندِی xundey
گفته‌ای گفتِی goftey
  • اجزای ترکیب‌های اضافی و وصفی در فارسی با یک –ِ é به هم پیوند داده می‌شوند. در فارسی اصفهانی این پیوند گاهی با انجام می‌شود:
فارسی معیار فارسی اصفهانی آوانگاری
درِ باغ دری باغ dær-i: baq
گلِ قشنگ گلی قشنگ gol-iː qæ∫æng
آدمِ خوب آدِمی خُب adəm-iː xob
  • آوایش پیوندواژه (حرف ربط) و، در بیشتر موارد به آ دگرگون می‌شود.
فارسی معیار فارسی اصفهانی
گل و بلبل و سنبل گلا بلبلا و سنبل
خوبی و بدی خوبیا بدی
شیرین و فرهاد شیرینا فرهاد
  • آوایش پیوندواژه پس، در بیشتر موارد به پَ فرسایش می‌یابد.
فارسی معیار فارسی اصفهانی
پس کجایید؟ پَ کوجاین؟
پس چرا نمی‌آیی؟ پَ چرا نیمیای؟
  • حرف نشانه مفعولی را ، اگر بعد از ضمیر ملکی چسبان بیاید، به ا دگرگون می‌شود
کتابت را بخوان کتابدا بوخون
  • نشانه جمع (ها)، در بیشتر موارد به ا فرسایش می‌یابد. اگر واژه‌ای به ه پایان یابد، این ه، پیش از جمع بستن با ا، حذف می‌شود
فارسی معیار فارسی اصفهانی
درخت‌ها درختا
بچه‌ها بِچا
گربه‌ها گربا
  • در ساخت کارواژه امری، گاهی بجای افزودن ﺑِ پیش از ستاک، ﺑﻴ یا بو افزوده می‌شود:
فارسی معیار فارسی اصفهانی
بنشین بیشین
بریز بیریز
بگیر بیگیر
ببین بیبین
بکن بوکون
بخوان بوخون
بگو بوگو
بخور بُخور
+ نوشته شده در  چهارشنبه ۱۷ خرداد ۱۳۹۱ساعت 15:59  توسط سيد مصطفي محمدزاده   |