سال اول : با انجام فعالیت هایی منبع صداهای مختلف را شناسایی کرده و به نقش گوش در شناسایی صدا ها پی برده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس هردانش آموز به هدف های زیر برسد :

دانستنی ها و مهارت ها :

با وسیله های مختلف چگونگی تولید صدا را آزمایش کند.

با انجام آزمایش،صدا ها را از نظر نازک(زیر) و کلفت (بم)  بودن مقایسه نماید.

با ابزار ساده یک تلفن بسازد.

نگرش:

نسبت به رعایت حقوق دیگران حساس شود.

دانستنی ها برای معلم

صوت :

معمولاً وقتی جسمی مرتعش شود ، صدا تولید می شود . ارتعاش یا نوسان حركت ، به صورت رفت و برگشت است كه به شكل بالا و پایین رفتن یا عقب و جلو رفتن نمود پیدا می كند . ارتعاش بسیاری از چیزها راهنگام تولیدصوت می توان مشاهده کرد.اگر بر سیم های سنتور ضربه ای بزنیم سیم ها به سرعت رفت و برگشت كرده ،مرتعش می شوند و تولید صدا می كنند . اگر حركت سیم را متوقف كنیم ، صدایی از آن تولید نمی شود و ما چیزی نمی شنویم . وقتی جسمی مرتعش می شود ، هوای موجود در اطراف آن به ارتعاش در می آید .ارتعاش هوا سبب تغییر جزئی فشار هوا و جابه جایی آن می شود . اگر ارتعاش هوا به گونه ای باشد كه بتواند پرده ی گوش را به ارتعاش در آورد ، بخش هایی از گوش میانی و گوش داخلی نیز مرتعش می شوند و صدا شنیده می‌شود . انسان فقط صوت هایی را می تواند بشنود كه منبع آن 2000-20 ارتعاش در ثانیه دارد . بعضی از جانوران می توانند ، صداهای زیر و صداهای خیلی ضعیف را بشنوند ؛ مثلاً سگ و موش صداهای زیر و ضعیفی را می توانند بشنوند كه انسان قادر به شنیدن آن صداها نیست .

صدا از هوا به خوبی می گذرد اما بعضی مواد جامد صدا را بهتر از هوا از خود عبور می‌دهند ؛ مثلاً ، اگر گوشمان را روی یك میز چوبی یا فلزی تكیه دهیم ، صدای ضربه‌های ناخن را كه به آرامی روی میز كشیده می شود ، به خوبی می شنویم ولی در حالت عادی كه گوشمان از میز دور است ، این صدا را نمی شنویم . موادی مانند پشم ، پنبه و اسفنج صدا را به خوبی از خود عبور نمی دهند . به همین دلیل است كه وقتی در گوش خود پنبه می گذاریم ، صدای اطراف را به سختی می شنویم . مواد مایع هم مانند مواد جامد صدا را از خود عبور می دهند . غواصان صداهای زیر آب را خوب می شنوند . آنان زیر آب صدای موتور قایق را زودتر از كسی می شنوند كه بیرون از آب و به همان فاصله قرار دارد و صدا از راه هوا به گوششان می رسد ؛ بنابراین ، برای انتشار صوت ، به محیط واسطه احتیاج است . صدا در خلا منتشر نمی شود .

 در سطح كره ماه كه هوا وجود ندارد ، افراد نمی توانند صدای یك دیگر را بشنوند . در این موارد باید ارتعاش های صوتی را به علامت های الكتریكی یا رادیویی تبدیل كنند .  

انسان می تواند به روش های گوناگون صدا تولید نماید . صدای معمولی افراد از طریق گلو و دهان به وجود می آید . برای احساس این فرایند می توانید هنگام حرف زدن دستتان را روی گلویتان بگذارید ، در این صورت ، احساس می كنید كه گلویتان ارتعاش دارد . در واقع ، با خرخر كردن می توانید ارتعاش را در گلویتان احساس كنید . در حنجره ماهیچه های باریكی به نام تارهای صوتی قرار دارد . وقتی حرف می زنید تارهای صوتی را به ارتعاش در می آورید . برای این كار ، هوای درون شش ها از میان تارهای صوتی عبور می كنند . در این حال ، تارهای صورتی مرتعش می شوند و صوت ایجاد می شود . ما می توانیم ارتعاش های تارهای صوتی را تغییر دهیم .زمانی كه ارتعاش تارهای صوتی خیلی تند باشد ، صدای زیر تولید می شود و وقتی ارتعاش تارهای صوتی كند باشد ، صدای بم تولید می شود . با تغییر دادن وضع زبان و دهان ، صداها به صورت كلمه ادا می شود ؛ به این صورت است كه انسان از طریق صدا ارتباط برقرار می كند و حرف می‌زند . زیر ( نازك ) و بم ( كلفت ) بودن صداها به تعداد ارتعاش در ثانیه آن ها بستگی دارد . هر چه تعداد ارتعاش ها در ثانیه ( بسامد ) بیشتر باشد ، صدا زیرتر و هر چه كم تر باشد ، صدا بم تر خواهد بود . به این ترتیب است كه صدای ارتعاش پوسته ی طبل ، بم و صدای ارتعاش سوت ، زیر است. و هر چه ابعاد جسمی كوچك باشد ، آن جسم تندتر ارتعاش كرده و صدای زیرتر تولید می كند و برعكس ، هر چه ابعاد جسمی بزرگ تر باشد وقتی آن را به ارتعاش در می آوریم كندترارتعاش می نماید و صدای بم تولید می‌كند . یكی از ویژگی های صدا ، بلند و آهسته بودن آن است كه بستگی به انرژی صوتی دارد . صدای بلند انرژی صوتی بیشتری دارد و صدای آهسته یا كوتاه انرژی كم‌تری دارد .

نوشته: سهیلا مومن بیک

منبع: کتاب معلم علوم تجربی پایه دوم ابتدایی