وظیفه فرزند دربرابر والدین جهت شیرین شدن زندگی دنیا و آخرت

رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «مردى به عیسى بن مریم علیه السلام گفت: اى آموزگار خوبى‏ها! مرا به كارى راهنمایى كن كه بدان به بهشت درآیم. عیسى علیه السلام به او فرمود: از خداوند در نهان و آشكار پروا كن و به پدر و مادرت نیكى نما.»

همچنین ، پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: «وارد بهشت شدم صداى انسانى را شنیدم، گفتم این كیست؟گفتند: حارث بن لقمان انصارى است. او به پدر و مادرش نیكى مى‏كرد و شایسته درجات بالا گردید.»

نگاه كردن به پدر و مادر عبادت است. آدم به صورت پدرش نگاه كند. البته نگاهى كه چشم نیم باز باشد یعنى حالت چشمكى داشته باشد، نه اینكه آدم خیره شود، بلكه با چشم نیمه باز نگاه كند. حدیث داریم وقتى به پدر نگاه مى‏كنید، چشمتان را باز نكنید. نگاه با محبت، بوسیدن بین دو چشم، چیزى مى‏خواهید به آنها بدهید، دستتان را باز كنید. نگذارید پدر و مادر بگویند و بعد انجام بدهید. قبل از این كه بگویند: انجام بدهید. روزها جلویشان راه نروید. با اسم صدایشان نزنید. به دوستانشان احترام بگذارید. پیغمبر ما گاهى كه یك پیر زنى در خانه مى‏آمد، خیلى احترامش را مى‏كرد. مى‏گفتند: یا رسول الله این چه كسى است؟ شما كه پیغمبر هستید خیلى به این پیرزن احترام مى‏گذارید، این چه كسى بود؟ مى‏فرمود: این از دوستان خدیجه بود، باید به دوستان پدر و مادر احترام گذاشت. اگر خواستید وصیت كنید با این كه پدر و مادر یك ششم مال را مى‏برد، یعنى هر كس از دنیا برود هر چقدر پول دارد یك ششم براى پدر و مادر است با این كه پدر و مادر ارث مى‏برند در عین حال قرآن مى‏گوید: «إِنْ تَرَكَ خَیْراً الْوَصِیَّهُ لِلْوالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبینَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقینَ» (بقره/ 180) باز هم اگر خواست از دنیا برود و پول دارد غیر از این كه یك ششم برود باز هم وصیت كند، یك چیزى علاوه بر ارث به پدر و مادر برسد. آیه‏اى دیگر مى‏فرماید: «قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوالِدَیْنِ» (بقره/ 215) اگر خواستید پول خرج كنید در راه خیر خرج كنید. اولین قدم این است كه به پدر و مادرتان كمك كنید. حدیث داریم اگر كسى خویش و قوم محتاج دارد و جاى دیگر مى‏رود و پول خرج مى‏كند، این صدقه‏اش ارزش ندارد. اگر تو واقعا مى‏خواهى كار خیر بكنى، پدر و مادرت فقیر هستند، خویش و قومهایت فقیر هستند، باید به آنها كمك كنیم.

یك دعا امام سجاد درباره‏ى خیرات مى‏فرماید: «اللَّهُمَّ وَ اجْعَلْ طَاعَتِى لِوَالِدَىَّ وَ بِرِّى بِهِمَا أَقَرَّ لِعَیْنِى مِنْ رَقْدَهِ الْوَسْنَانِ» (صحیفه سجادیه، دعاى 24) خدایا من امام زین العابدین هستم، تمام عبادتم براى پدر و مادرم، این خیلى مهم است. «اللَّهُمَّ لَا تُنْسِنِى ذِكْرَهُمَا فِى أَدْبَارِ صَلَوَاتِى، وَ فِى إِنًى مِنْ آنَاءِ لَیْلِى، وَ فِى كُلِّ سَاعَهٍ مِنْ سَاعَاتِ نَهَارِى» (صحیفه سجادیه، دعاى 24) امام سجاد مى‏گوید: خدایا به من توفیق بده كه پسرى باشم كه هیچ ساعتى از ساعات روز را از یاد پدر و مادرم غافل نشوم و پشت سر هر نمازى به پدر و مادرم دعا كنم. امام زین العابدین مى‏گوید: خدایا مرا طورى كن كه وقتى به پدر و مادرم نگاه مى‏كنم، مثل یك سلطان از آنها بترسم. یعنى نسبت به آنها ادب كنم. پایم را جلویشان دراز نكنم. اگر پدر و مادر بدهكار هستند، آدم قرضشان را بدهد. گاهى نماز نخوانده برایشان نماز بخواند. حج برود. طلب مغفرت بكند. قرآن آیاتى دارد كه طلب مغفرت مى‏كند. به زیارت قبرشان برود، به خصوص اگر كسى روز جمعه به سر قبر پدر و مادر برود و سوره یاسین را بخواند، بسیار خوب است. روایات داریم كه اینها وظیفه چه كسى است؟ وظیفه‏ى اولاد است.

وجوب نیكى به والدین‏

الف : در قرآن

خداوند تعالى مى‏فرماید:«و (به یاد آورید) زمانى را كه از بنى اسرائیل پیمان گرفتیم كه جز خداوند یگانه را پرستش نكنید و به پدر و مادر و خویشاوندان و یتیمان و مستمندان نیكى كنید.» « بقره 2/ 83.»

«و خدا را بپرستید و هیچ چیز را همتاى او قرار ندهید و به پدر و مادر، نیكى كنید همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایه نزدیك و همسایه دور و دوست و همنشین و واماندگان در سفر و بردگانى كه مالك آنها هستید زیرا خداوند كسى را كه متكبّر و فخر فروش است (و از اداى حقوق دیگران سرباز مى‏زند) دوست نمى‏دارد.» « نساء 4/ 36»

«بگو: بیایید آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده است برایتان بخوانم؛ این كه چیزى را همتاى خدا قرار ندهید و به پدر و مادر نیكى كنید.» « انعام 6/ 151»

«و پروردگارت فرمان داده جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیكى كنید، هر گاه یكى از آن دو یا هر دو نزد تو به سنّ پیرى رسند، كمترین اهانتى به آنها روا مدار و بر آنها فریاد مزن و گفتار (لطیف و سنجیده و) بزرگوارانه به آنها بگو و پر و بال تواضع خویش را از روى محنّت و لطف در برابر آنان فرود آر و بگو: همان گونه كه آنها مرا در كودكى تربیت كردند، مشمول رحمت‏شان قرار ده.» « اسراء 17/ 23 و 24»

«و ما به انسان درباره پدر و مادرش سفارش كردیم؛ مادرش او را با ناتوانى روز افزون حمل كرد و دوران شیر خوارگى او دو سال پایان مى‏یابد؛ (آرى به او توصیه كردیم) كه براى من و براى پدر و مادرت شكر به جا آور كه بازگشت (همه شما) به سوى من است و هر گاه آن دو تلاش كنند كه تو چیزى را همتاى من قرار دهى كه از آن آگاهى ندارى (بلكه مى‏دانى باطل است) از ایشان اطاعت مكن ولى با آن دو در دنیا به طور شایسته‏اى رفتار كن.» « لقمان 31/ 14 و 15»

«ما به انسان توصیه كردیم كه به پدر و مادرش نیكى كند. مادرش او را با ناراحتى حمل مى‏كند و با ناراحتى وضع حمل مى‏نماید و دوران حمل و از شیر باز گرفتنش سى ماه است تا زمانى كه به نیرومندى و كمال خود بالغ گردد و به چهل سالگى برسد، مى‏گوید: پروردگارا! مرا توفیق ده تا شكر نعمتى را كه به من و پدر و مادرم دادى به جا آورم و كار شایسته‏اى انجام دهم كه از آن خشنود باشى و فرزندان مرا صالح گردان؛ من به سوى تو بازگشتم (و توبه كردم)، و من از مسلمانانم.» « احقاف 46/ 15»

ب : در روایات و احادیث { منابع فقه شیعه ج‏26، ص: 887}

(1) ابو ولّاد حنّاط گوید: «از امام صادق علیه السلام درباره فرموده خداوند عز و جل: «و به پدر و مادر نیكى كنید» پرسیدم: این نیكى كردن چیست؟ حضرت فرمود: نیكى كردن این است كه با آنان حسن صحبت و همراهى داشته باشى و آنان را وادار نكنى كه چیزى را كه احتیاج دارند از تو بخواهند گرچه بى نیاز هم باشند. آیا خداوند عز و جل نمى‏فرماید: «هرگز به (حقیقت) نیكو كارى نمى‏رسید مگر این كه از آنچه دوست مى‏دارید، (در راه خدا) انفاق كنید.»

ابو ولّاد حناط گوید: سپس امام صادق علیه السلام فرمود: و امّا فرموده خداوند عز و جل: «هر گاه یكى از آن دو یا هر دو نزد تو به سنّ پیرى رسند، كمترین اهانتى به آنها روا مدار و بر آنها فریاد مزن‏» حضرت فرمود: اگر ناراحت كردند به آنان اف مگو (كمترین اهانتى نكن) و اگر تو را زدند بر آنها فریاد مزن «و گفتار (لطیف و سنجیده و) بزرگوارانه به آنها بگو» حضرت فرمود: اگر تو را زدند به آنان بگو خداوند شما را بیامرزد این گفته بزرگوارانه توست. حضرت فرمود: و پر و بال تواضع خویش را از روى محبّت و لطف، در برابر آنان فرود آر.

حضرت فرمود: این همان است كه چشمانت را از نگاه به آنان پر نكنى (و خیره به آنان ننگرى) مگر با رحمت و عطوفت و صدایت را بالاتر از صداى‏شان و دستت را بالاى دست‏شان نبرى و جلوتر از آنها راه نروى.»

 (2) امام باقر و یا امام صادق علیهما السلام از پدر و مادر یاد كرده و فرمودند: «پدر و مادر همان‏ها هستند كه خداوند فرمود: «و پروردگارت فرمان داده جز او را نپرستید؛ و به پدر و مادر نیكى كنید.»

 (3) منصور بن حازم گوید: «به امام صادق علیه السلام گفتم: كدام عمل برتر است؟ حضرت فرمود: نماز در وقت آن و نیكى به پدر و مادر و جهاد در راه خداوند عز و جل.

(4) رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «برترین چیزى كه به دست مى‏آورى به دست آوردن (دل) پدر و مادر است و برترین خدمت، خدمت به پدر و مادر و برترین صدقه، صدقه به آنان و برترین خواب، خواب در كنار پدر و مادر است.»

(و6و7و5) امیر مؤمنان على علیه السلام فرمود: «نیكى به پدر و مادر بزرگترین فریضه الهى است.»همچنین فرمود: «به پدران‏تان نیكى كنید فرزندان‏تان به شما نیكى مى‏كنند.»

همچنین فرمود: «هر كس كه به پدر و مادرش نیكى كند فرزندش به او نیكى كند.»

(8) و در روایات آمده كه: «مردى گفت: اى رسول خدا! با شما بیعت مى‏كنم بر هجرت و جنگ (هجرت كنم و جهاد نمایم) حضرت فرمود: آیا از پدر و مادرت كسى هست؟ او گفت: آرى هر دو هستند. حضرت فرمود: آیا پاداش الهى را مى‏طلبى؟ گفت: آرى. حضرت فرمود: نزد پدر و مادرت برو و با آنان همراهى نیكو داشته باشد.»

 (9) مردى گفت: «اى رسول خدا! نزد شما آمده‏ام تا با شما بر هجرت بیعت كنم و پدر و مادرم را در حالى كه مى‏گریستند رها كرده‏ام. حضرت فرمود: برگرد پیش آنان و آنان را شاد كن تا خندان شوند.

و دیگرى گفت: اى رسول خدا! پس از مرگ پدر و مادر از نیكى به آنان چیزى مى‏ماند؟ حضرت فرمود: آرى درود بر آنان و استغفار براى آنان و وفا كردن به عهدهاى آنان و احترام به دوست آنان و صله رحم آنان.»

 (10) رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «رضایت خدا در رضاى پدر و مادر است و خشم خدا در خشم پدر و مادر.»

 (11) رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «فردى كه به پدر و مادرش نیكى مى‏كند وارد جهنّم نمى‏شود.»

 (12) رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «به پدران خود نیكى كنید فرزندان‏تان به شما نیكى مى‏كنند و نسبت به زنان دیگران با عفّت باشید تا زنان‏تان با عفّت بمانند.»

(13) از امیر مؤمنان على علیه السلام روایت است: «نیكوكار با فرشتگان بزرگوار و نیكوكار پرواز مى‏كند و فرشته مرگ به چهره نیكوكار تبسّم مى‏كند و به چهره كسى كه عاقّ والدین است رو در هم مى‏كشد.»

 (14) روایت شده كه: «اوّلین نوشته‏اى كه در لوح محفوظ خداوند نگاشته این است: جز من خدایى نیست. هر كس كه پدر و مادرش از او راضى باشند من از او راضى هستم.»

(15) امام معصوم علیه السلام فرمود: «رضایت خدا در رضایت پدر و مادر است و خشم خدا در خشم پدر و مادر است.»

 (16) امام باقر علیه السلام فرمود: «صدقه نهانى خشم خدا را خاموش مى‏سازد و نیكى به پدر و مادر و صله رحم بر عمر مى‏افزاید.»

(17) رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «هر كس كه نیكى به پدر و مادر و صله رحم را براى من به عهده بگیرد من فزونى مال و عمر و نیز محبّت در میان خویشاوندان را براى او عهده‏دار مى‏شوم.»




برچسب‌ها: تربیتی
+ نوشته شده در  دوشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۰ساعت 15:22  توسط سيد مصطفي محمدزاده   |