استرس هاي شغلي سلامت شما را تهديد مي كند

عصر حاضر را با وجود عناوين مختلفي كه به آن اختصاص داده اند، مي توان عصر استرس و فشار رواني نيز دانست، امروزه با ورود ابزارآلات و تكنولوژيهاي جديد و پيچيده و روابط اجتماعي كه در اثر اين گونه تكنولوژيهاي شكل گرفته و بسياري از مسائل ناشي از آن، موجب شده كه در كنار خدماتي كه در اختيار ما مي گذارند تا حدودي آرامش و آسايش انسانها را سلب نمايند و زندگي را وارد مرحله جديدي از اضطراب و به تبع آن استرس و فشار رواني كنند. كمتر جنبه هايي از زندگي هست كه تحت تأثير اين پديده رواني قرار نگرفته باشد. يكي از اين جنبه هاي مهم در زندگي امروزي شغل و مسئله اشتغال است، اشتغال به شغلي كه علاوه بر تأمين نيازهاي مادي انسانها نيازهاي رواني آنها را نيز تأمين مي كند. لازم به ذكر است كه يكي عارضه هاي جديد به سبك مدرن، وجوه استرس و بعضا اضطراب در محيط كار است. غالب بررسي ها نشان داده است كه بيشتر افراد با اينكه در فرايند دشوار كاريابي دچار استرس و درماندگي مي شوند، پس از موفقيت و ورود به عرصه كار باز هم در برخي از موارد با پيامدهاي رواني منفي حاصل از شغل روبه رو مي شوند. با توجه به گستره وسيعي كه استرس و اثرات عميق و جانبي آن در كار و زندگي روزانه افراد دارا است، توجه جدي و ويژه به آن ضروري مي باشد. گفتني است كه هيچ كس، در هيچ سمتي از اين امر مستثني نبوده و حتي يك روانشناس هم ممكن است با بروز تغييراتي در زندگي شغلي خود دچار استرس شود، با اين حال در عصر حاضر همه و همه ملزم به پذيرش و رويارويي با اين گونه تغييرات هستيم. روحيات انسان به گونه اي شكل گرفته اند كه با بروز تغييرات، خواه ناخواه در او استرس ايجاد مي شود. استرسهايي كه از فعاليتهاي شغلي ناشي مي شوند به عنوان تهديدي براي سلامت جسماني به شمار مي روند. اين امر همچنين ساختار و شاكله زندگي او را بر هم ريخته و در مواردي سلامت بخش هاي مختلف بدن او را نيز به خطر مي اندازد. در چند سال اخير برنامه هايي در خصوص توجه به اثرات درمانهاي روانشناختي در كاهش استرس شغلي شكل گرفته و تعدادي از مشاوران شغلي، روان درمانگران و روان پزشكان در كلينيكهاي مشاوره از تكنيكهاي مقابله اي موجود با آن استفاده مي كنند. افراد در انتخاب شغل بايد چند شاخص مهم را در نظر بگيرند كه يكي از اين شاخص ها همخواني و تناسب شغل با حالات و روحيات فرد است. لازم به ذكر است كه در كنار اين همخواني و تناسب است كه فعاليتهاي افراد تبديل به توسعه، پيشرفت و در نهايت بهره وري مي شوند و در غير اين صورت فرد تحت تأثير جنبه هاي مخرب استرس شغلي قرار مي گيرد و موجب بروز تنيدگي در سلامت جسم و روان، خانواده و در نهايت اجتماع مي شود. اگر بخواهيم تعريف جامعي از استرس شغلي داشته باشيم، مي توان گفت نوعي كنش متقابل بين شرايط كار و ويژگي هاي فردي است به گونه اي كه خواسته هاي محيط كار (در نتيجه فشارهاي مرتبط با آن) بيش از ميزاني است كه فرد از عهده آن برايد و در ادامه مي توان گفت استرس شغلي يك بيماري مزمن است كه د رنتيجه شرايط سخت كاري به وجود آمده و بر روي عملكرد فردي و سلامت جسمي و ذهني فرد تاثير مي گذارد.
دليل اصلي تعداد بسيار زيادي از مشكلات روحي و رواني به طور مستقيم از استرس شغلي نشات مي گيرد، به گونه اي كه اگر به مطالعه بيماريهاي جسماني پرداخته شود، نتيجه گرفته مي شود كه 89 درصد همه اين بيماريها با استرس مرتبط مي باشد. از پيامدهاي استرس شغلي علاوه بر اختلال در سلامت جسم و روان مي توان به كاهش كميت و كيفيت عملكرد و بهره وري، افزايش ميزان بروز حوادث حين كار، عدم رضايت شغلي، ترك خدمت، تاخير، غيبت كاركنان، فشارهاي عصبي شديد و مصرف موادمخدر... مي توان اشاره كرد كه در نهايت به صورت فرسودگي شغلي ظاهر مي گردد. براساس پيش بيني هاي مؤسسه سلامت و ايمني انگلستان در طي سالهاي 2007 تا 2009 بيش از 5/13ميليون روز كاري و ساليانه بيش از 4ميليارد پوند خسارت به خاطر صدمات وارده از استرس هاي شغلي گزارش شده همچنين اعتياد به مشروبات الكلي به عنوان پيامدي از استرس شغلي سالانه بيش از 20ميليارد دلار هزينه براي صنايع آمريكا ايجاد مي كند. متأسفانه در كشور ما نيز تحولات شغلي گوناگوني مانند تغييرات سازماني، تعويض هاي پي درپي مديران، تغيير حقوق و دستمزد، تصويب دستورالعملهاي مختلف و... در خيلي از مواقع موجب تحليل رفتن نيروهاي كاركنان شده و آنها را از پيامدهاي استرس شغلي كه به آن اشاره كرديم مستثني نمي سازد و در پي اين پيامدها عوارضي ناشي مي شوند كه مي توان به آنها اشاره كرد: حواس پرتي، دلواپسي، عصبي بودن، سردردهاي مزمن، بالا رفتن فشار خون، زخم معده، بي خواب و نگراني و... همگي از عوارض ناشي از استرس شغلي مي باشند. لازم به ذكر است كه در كنار عوامل محيطي عوامل فردي نيز در به وجود آمدن استرس شغلي مؤثرند. از عوامل مهم وابسته به فرد مي توان به تيپ شخصيت، وضعيت اجتماعي اقتصادي و عوامل دموگرافيك مانند جنس، سن، تاهل، و از عوامل وابسته به محيط به عواملي چون محيط جغرافيايي اشاره نمود. خصوصيات شخصيتي وابسته به دو دسته تيپ شخصيتيA و B تقسيم بندي مي شوند. افراد تيپ شخصيتA به دليل برخورداري از ويژگيهايي مانند داشتن انرژي زياد، رقابت جويي، جاه طلبي، بي حوصلگي و ستيزه جويي، عصبانيت زود هنگام و بعضي از خصوصيات ديگر در مقابل آثار مخرب استرسهاي روزمره به خصوص استرس شغلي آسيب پذيري بيشتري را نسبت به تيپ شخصيتB، كه افرادي آرام هستند نشان مي دهند، مطالعات ديگر نشان داده اند كه ويژگيهاي جغرافيايي يكي از عواملي هستند كه باعث استرس در افراد مي شوند بر اين اساس ويژگي هايي مانند درجه حرارت بالا، دوري از خدمات شهري، شرجي بودن، عدم دسترسي به امكانات بهداشتي و درماني، دوري از خانواده، شركت در ماموريتهاي سخت، و... به عنوان عوامل جغرافيايي استراس زا مورد مطالعه قرار گرفته اند. همچنين طبق مطالعاتي كه صورت گرفته بيشترين ميزان استرس شغلي به ترتيب در نواحي كوهستاني، مركزي، كوه پايه اي بيروني و نهايتا خزري مشاهده گرديد. در نواحي خزري كه هم از نظر خاك و هوا شرايط معقولي داشته و هم نوسانات دما در كمترين حالت ممكن است و داراي ميانگين بارش زيادتري است ميزان استرس كمتر است. بعد از ناحيه خزري، نواحي كوهپايه اي بيروني داراي استرس كمتري هستند. اين نواحي كه عمدتا منطبق بر زاگرس غربي و جنوب غربي و كوهپايه اي شمال شرقي كشور است بعد از نواحي خزري داراي بيشترين ميزان بارش و نوسانات كمتر دما در طول سال هستند و به همين دليل داراي استرس كمتري مي باشد. نواحي مركزي داراي عوامل استرس زاي بيشتري است و اين با نوسانات اقليمي و ساير امكانات خدماتي در ارتباط است.
بيشترين استرس را نواحي كوهستاني متحمل مي شوند. در اين ناحيه احتمالا نوسانات شديد دما، شيب زمين و مشكلات مربوط به ارتباطات و به طور كلي شرايط سخت محيط طبيعي است. همه اين شرايط (فردي و محيط) مسبب حالتي هستند كه به آن استرس شغلي مي گويند كه از نتايج آن علاوه بر مواردي كه به آن اشاره كرديم مي توان افسردگي، خستگي، نااميدي، عصبانيت در حد افراطي، مشكلات خانوادگي، بيماري هاي جسماني از قبيل: بيماري هاي قلبي، ميگرن، سردرد، سوءهاضمه و ديسك كمر را نام برد. علاوه بر عوامل فردي و محيطي استرس زا مي توان به عوامل و منابع فشارزايي سازمان هم اشاره نمود. در يك محيط اداري و سازماني خوب شرايط و وضعيت طوري مي باشند كه در آن علاوه بر بازدهي و كارايي مطلوب به سلامت جسماني و رواني كاركنان هم توجه شود. ولي متأسفانه اين مسئله كمتر مورد توجه قرار مي گيرد و بعضاً خود سازمان و مؤسسات با سياستها، تصميمات اتخاذ شده، عملكردها و فرايندهاي حاكم بر آن و... منشا بيماريها و پريشاني ها و ناراحتي هاي روحي و رواني براي افراد آن مؤسسه مي باشد. در كنار اين عوامل منابع فشارزاي ديگري وجود دارد مانند:
1- رئيس يا مدير،
2- اضافه نقش يا پرنقشي. اين حالت زماني ايجاد مي شود كه حجم كارها زياد و با زمان معين شده براي فرد تناسب معقولي ندارد، 3-يكنواختي و تكراري بودن نقشها. همه اينها مي توانند جزء منابع فشارزا بشمار روند. اما در آخر لازم مي دانم كه راههاي كنترل استرس شغلي را بيان كنم اميد است كه راهكارهاي موجود بتوانند شما را در حل مشكلات مربوط به استرسهاي شغلي ياري نمايد. در اين بخش شما را با تعداد زيادي از راه حل هاي موجود آشنا مي كنم. شايد بتوان گفت يكي از مهم ترين راهكارها اين باشد كه افراد تغييرات موجود در جايگاه شغلي يا موقعيت خود را بپذيرند و سعي كنند خود را از گزند استرس در امان نگه دارند، زماني كه احساس مي كنيد تحت تأثير استرس شديد قرار داريد، سعي كنيد به هيچ وجه به سيگار، موادمخدر و ساير مواد مخرب روي نياوريد، وقت مطلوبي را با خانواده تان صرف كنيد اين امر به منزله يك نوع حمايت محكم عاطفي و اخلاقي براي شما به شمار مي رود، افكار نامطلوب را از ذهن خود برانيد و روشهاي مثبت را براي مقابله با استرس بكار بنديد، به اندازه كافي استراحت كنيد و تغذيه مناسب داشته باشيد، سعي كنيم مثبت انديش باشيم و اين را به ديگران انتقال دهيم، از روشهاي آرامي يا ريلكسيشن استفاده كنيم، از اين روش مي توان در برخورد با غالب مشكلات استفاده كرد، سعي كنيم روابط اجتماعي خود را گسترش داده و همچنين از تجربيات ديگران استفاده كنيم، در صورت بروز استرس مزمن به مشاور و روانپزشك مراجعه كنيد. سخن پاياني: اگر چه اكنون در دنيايي زندگي مي كنيم كه شاهد تغييرات گسترده اي در عرصه هاي گوناگون آن هستيم و هر روزه افسردگي، استرس و... در زندگي افراد بيشتر نمايان مي شود و سنگيني زندگي را چندان مي كند. اگر لحظه هايي را سپري مي كنيم كه تنهايي به اوج خود مي رسند بايد بدانيم خدايي هست كه مي توان در كنار او آرامش، آسايش و در يك كلام بهترين ها را تجربه كرد و از گزند همه اتفاقات و رخ دادهاي مخرب زمانه در امان ماند.
علي اكبر گوديني