شکار: شکار حيوانات قابل شکار کوچک با تفنگ بادي محبوب است. شکارچيان با تفنگ بادي از توانايي شکار پرندگان و جانوران موذي, خرگوش, سنجاب و غيره به روشهاي انساني لذت مي برند. شکار با تفنگ بادي نيازمند دانش شکارچي نسبت به عملکرد تفنگ بادي و ساچمه, اندام حياتي شکار (معمولا سر يا قلب و ريه) و استتار در محيط است. قويا توصيه مي شود تا قبل از نشانه گرفتن هر موجود زنده اي, تحقيقاتي انجام گيرد تا شکار, به شيوه انساني باشد. بعضي از حيوانات داراي جمجمه سختي هستند که تيراندازي به آنها نياز به دقت در محل نشانه روي دارد و بعضي ديگر نظير خرگوش, مي توانند به محض شنيدن صداي تيراندازي, بالا پريده و باعث خطا شوند. برد, باد و قدرت تفنگ بادي بر محدوديتهاي شکار انساني اثر مي گذارند. براي شکار بايد تيرانداز دقيقي بود و خود را با شرايط محيط, سازگار نمود. شکارچيان خوب به خوبي تمرين کرده و از قابليتهاي خود آگاهند.

کنترل آفت: بسيار شبيه شکار بوده و فقط در مکان, شيوه و انگيزه متفاوتند. در مورد کنترل آفت, تيرانداز از مزيت اماده سازي محل شکار و نيز دام گستردن در آنجا برخوردار است. از گونه هاي مرسوم مي توان گنجشک, سار، موش, موش خرما, سنجاب خرگوش, کلاغ و غيره را برشمرد. فصل و محدوديتهاي شکار اين گونه ها در محلهاي مختلف, متفاوت است.

هدف گيري: به هر چيزي که براي شما لذت بخش است شليک کنيد. قوطي قرص, گردو, بلوط, هدفهاي نوساني و ... هدف از تيراندازي به اشيا, فقط خنده و تفريح نيست. يک شکارچي مي داند که چطور بازي کند.

نشانه گيري: با قراردادن هدفي در 10 متري و بدون استفاده از دوربين و در خالت ايستاده, مي توان مهارت خود را در هدف گيري آزمود. استفاده از تفنگهاي بادي مخصوص, لباس مخصوص, دوربين و تجهيزات ديگر فقط يک طرف کوچک از اين قضيه هستند. انچه مهم است افزايش مهارت در هدف گيري با تفنگ بادي است.

هدف گيري ميداني: کاربرد ديگر تفنگهاي بادي, استفاده از آنها در مسابقات تيراندازي ميداني است. در اين مسابقات, هدفهاي فلزي در فواصل و مکانهاي مختلفي قرار داده مي شوند. تيراندازان از يک محل معين و فقط در يک وضعيت خاص, فقط مي توانند يک تير به هر هدف بزنند و اطلاعاتي در مورد فاصله اين هدف ها  يا سرعت باد به آنها داده نمي شود. امتيازات نيز مستقيما به تعداد هدف هايي که مورد اصابت ساچمه قرار گرفته اند داده مي شود. در اين نوع از مسابقات, تيراندازان از يک دوربين با بزرگنمايي بالا (مثلا 32x) استفاده کرده و بر روي هدف فوکوس مي کنند. به خاطر ميزان حساسيت فوکوس در اين بزرگنمايي, تيرانداز تخمين دقيقي از فاصله تفنگ تا  هدف بدست آورده و مي تواند ميزان بالاتر گرفتن خط لوله تفنگ از هدف را محاسبه کند. اين نوع از مسابقات ميداني, در بالا بردن مهارت تيراندازان بسيار موثر است.

مشخصات فني و طراحي:

دانستن اين مطلب که چه نوع تفنگ بادي به درد شما مي خورد, بسيار مهم است. در واقع مدلهاي بسيار متنوعي در دسترس هستند که يک خريدار بايد با دانستن آنچه که مورد نياز اوست, اقدام به انتخاب يکي از آنها نمايد.

براي يک تيرانداز مبتدي, يافتن يک تفنگ بادي مناسب با بودجه و محدوديت هاي تمريني او, ضروري است. از نکات کليدي در انتخاب يک تفنگ بادي مي توان موارد زير را نام برد:

1.       قيمت

2.       کالبير

3.       توان (سرعت)

4.       نوع نيروي محرکه

5.       طراحي قنداق

6.       ماشه

اکنون اين موارد را به ترتيب بررسي مي کنيم.

1. قيمت:

تپانچه هاي بادي از توان و دقت خوبي براي شکار يا کنترل آفت برخوردار نيستند ولي استفاده از آنها در مسابقات تيراندازي و نشانه گيري, بسيار لذت بخش است. تفنگ هاي بادي بزرگتر و گرانترند اما از توان, برد و دقت بيشتري برخوردارند.

2. کاليبر:

انتخاب کاليبر مناسب نيز از سوالات رايج مبتديان است. کاليبر 5/4 ميلي متر, رايج ترين کاليبر مورد استفاده بوده و در مسابقات ميداني و تيراندازي از آن استفاده مي شود. کاليبرهاي موجود ديگر .20  , .22 (5/5 ميلي متر) و .25 هستند. کاليبرهاي کوچکتر, داراي سرعت بيشتري بوده و در اغلب موارد, خط سير ساچمه پس از تيراندازي, مسير هموارتري را طي مي کند. در عين حال, انرژي خود را زودتر از کاليبرهاي بزرگتر از دست مي دهند.

براي شکار, اغلب تيراندازان کاليبر .25 را ترجيح مي دهند اما استفاده از اين کالبير براي هدفهاي دور, مستلزم دقت بالا در محاسبه ميزان افت ساچمه براي تيراندازي خوب مي باشد. ساچمه هاي کاليبر .177  (۴/۵ ميلي متر) ارزانتر بوده و به وفور در دسترس هستند.

با در نظر گرفتن همه موارد بالا, نکته مهم ديگري که بايد در نظر داشت, در دسترس بودن کاليبرهاي مذکور در بازار ايران است. رايج ترين کاليبر موجود در بازار ايران کاليبر 5/4 ميلي متر مي باشد که براي شکار نيز کاليبر مناسبي است. 

3. توان:

در معرفي اين پارامتر معمولا اشتباه مي شود. سازندگان تفنگ هاي بادي اغلب عددهاي بالايي براي سرعت ساچمه در تفنگ هايشان اعلام مي کنند. ولي آنچه که آنها به آن اشاره نمي کنند اين است که:

• شليک يک ساچمه با سرعت 320 متر بر ثانيه, باعث ناپايداري آن و از دست دادن سريع دقت و سرعت مي گردد.
• وزن ساچمه هايي که آنها در تست سرعت ساچمه در کارخانه استفاده مي کنند, بسيار کمتر از ساچمه هايي است که در بازار موجودند.
• تفنگ مورد استفاده براي تست ممکن است تقويت شده باشد که در نتيجه, سرعت شليک ساچمه را با کاهش دقت, افزايش مي دهد.
• سرعت اعلام شده, لزوما سرعت متوسط تمامي تفنگ هاي توليد شده در آن کارخانه نبوده و فقط در تست چند نمونه, به آن رسيده اند.

در واقع, مهمترين پارامتر, انرژي (اندازه حرکت) ساچمه است که حاصل ضرب سرعت در وزن آن است. اين پارامتر بيانگر ميزان قدرت نفوذ و تخريب جسم پرتاب شده است که در بسياري از کشورها براي اندازه گيري توان تفنگ بادي از آن استفاده شده و بر اساس آن تشخيص داده مي شود که آيا سلاح مزبور نياز به جواز حمل دارد يا نه. (مثلا در بريتانيا, تفنگهاي بادي با توان بيش از 12 FPE نياز به جواز دارند).

انرژي, پارامتر مفيدي  براي مقايسه ساچمه ها با وزن هاي مختلف است و به ميزان کشندگي ساچمه بر مي گردد. ميزان انرژي ساچمه از 5FPE تا 40FPE در تفنگ هاي بادي مختلف تغيير مي کند. ميزان اتلاف انرژي ساچمه در مسير نيز از ديدگاه شکار جوانمردانه و انساني و کنترل آفت, حائز اهميت است.

نيروي بازدارنده آيروديناميکي هوا (Aerodynamic drag) باعث کاهش انرژي اوليه ساچمه (که در زمان ترک لوله تفنگ داشته) مي شود.

ضريب بالستيک پارامتري است که ميزان سرعت از دست دادن انرژي در ساچمه را در طي مسير خود در هوا, بيان مي کند و براي تيراندازي به هدف هاي دورتر از 25 متر, مهم است.

4. نوع نيروي محرکه:

در تفنگ هاي بادي معمولا از سه نوع سيستم محرکه مختلف استفاده مي شود: بادي پمپي - پيستون-فنر - بادي از پيش شارژ شده

توان, دقت و قيمت اين سيستم ها با هم متفاوتند:

• سيستم بادي پمپي

تفنگ هاي بادي داراي اين سيستم, انتخاب خوبي براي نوآموزان است و به خاطر آساني مسلح کردن آن, در دسترس بودن و قيمت کم, کماکان مورد توجه و محبوب خواهند ماند. با هر بار تکرار کردن عمل مسلح کردن تفنگ, هوا به درون مخزن آن پمپ شده و فشار آن بيشتر مي شود. با چکاندن ماشه, هواي فشرده, مستقيما در پشت ساچمه آزاد مي شود. دقت اين نوع تفنگ خوب است و هر چه کيفيت ساخت آن بالاتر برود، دقت آن هم بيشتر مي شود. از مارک هاي معروف در اين نوع مي توان Benjamin Sheridan , Crosman , Daisy و Marksman را نام برد.

ضمنا نصب دروبين بر روي اين نوع تفنگ آسان بوده و با استفاده از دوربين هاي ارزان قيمت هم به خوبي مي توان از آنها استفاده کرد.

من تجربه تيراندازي با يکي از اين تفنگ ها با کاليبر 5 ميلي متر داشته ام. ميزان پمپ کردن هوا به داخل مخزن آن مستقيما به نيروي بدني بستگي دارد و آن زمان که من نوجوان بودم, حداکثر مي توانستم 3 يا 4 بار آن را پمپ کنم. ولي وقتي مثلا 7 بار پمپ مي شد, قدرت وحشتناکي پيدا مي کرد و ساچمه آن در فاصله 10 متري, يک سکه 2 توماني را به راحتي خم مي کرد!

در تصوير زير نمونه اي از اين نوع تفنگ را مي بينيد.

• سيستم فنر-پيستوني

تفنگ هاي بادي داراي اين سيستم, داراي توان متوسطي هستند و مکانيزم مسلح شده آنها نيز با يک بارخم کردن لوله آنها انجام مي گيرد. فنر معمولا يک کويل فولادي است که درون يک لوله در بالاي ماشه قرار مي گيرد. با خم کردن لوله (که در اين سيستم از آن به عنوان اهرم استفاده مي شود)  فنر و پيستون جلوي آن فشرده مي شود (ولي هوا فشرده نمي شود) . وقي ماشه چکانده مي شود, فنر رها شده و پيستوني را که در جلوي آن قرار دارد, در داخل يک سيلندر هوا که پشت محل قرار گيري ساچمه قرار دارد, حرکت داده و در اين لحظه, هواي داخل سيلندر فشرده شده و ساچمه را پرتاب مي کند. در بعضي از تفنگ هاي داراي اين سيستم, به جاي استفاده از لوله به عنوان اهرم (کمر شکن) بازوي ديگري که در زير لوله (under lever) و يا کنار لوله (side lever) قرار مي گيرد, بکار مي رود. تفاوت اين نوع از تفنگ ها با مدل ها کمر شکن در اين است که به خاطر عدم بهم خوردن تنظيم لوله, دقت آنها, اندکي بيشتر حفظ مي شود.

ضمنا مکانيزم مسلح شدن مدل هاي کمر شکن, اندکي وقت گيرتر و در عين حال ساده تر است.

مشخصه اکثر تفنگ هاي بادي با سيستم فنر-پيستوني صداي ارتعاشي است که در هنگام آزاد شدن فنر, از آنها به گوش مي رسد که مي توان با تنظيم آن, اين صدا را کم کرده و يا از بين برد.

 مکانيزم عملکرد اين نوع تفنگ بادي رو اينجا ببينيد.

•  سيستم بادي از پيش شارژ شده (PCP)

عملکرد اين سيستم, نظير بادي پمپي است با اين تفاوت که در تفنگ هاي داراي اين نوع سيستم, به جاي پمپ کردن هوا به داخل مخزن تفنگ, از مخزني که قبلا با گاز فشرده (هوا و يا گاز CO2) شارژ شده, استفاده مي شود. اين مخزن, يا در داخل تفنگ قرار دارد و يا مي توان به آن متصل کرد. با تفنگ هاي داراي اين سيستم, مي توان به دفعات تيراندازي کرد تا اينکه مخزن آن دشارژ گردد.

دقت و توان اين نوع تفنگ و در عين حال, سهولت استفاده از آن, بيشتر از دو نوع قبلي است. علاوه بر اين, با استفاده از يک تعديل کننده, مي توان صداي اين نوع تفنگ را به حداقل رساند. گاز CO2 زماني بيشترين مورد استفاده را داشت. ولي با افزايش توليد تجهيزات مخصوص تنفس در زير آب, هم اکنون, استفاده از هواي فشرده, استاندارد است. عملکرد هواي فشرده, به علت ثبات بيشتر آن در دما هاي محيطي مختلف, از CO2 بهتر است.

مخزن هاي پيشرفته تر را با مواد کامپوزيت  مي سازند که از مخزن هاي فولادي سبکتر هستند و در عين حال ميزان بيشتري گاز فشرده مي توانند در خود جاي دهند.

در تصوير زير نمونه اي از اين نوع تفنگ را مي بينيد. مخزن گاز فشرده آن, لوله آبي رنگ است.

5. طراحي قنداق:

طراحي قنداق تفنگ بادي (يا دسته تپانچه بادي) در عملکرد آن موثر است زيرا يک قنداق خوب, با تيرانداز, به خوبي جور شده و به تعادل او در تيراندازي به هدف کمک مي کند. قنداق هاي بهتر داراي پرداخت و رنگ بادوامي هستند و با در نظر گرفتن فاکتورهاي آناتوميکي انسان, به شکل هاي ارگونوميکي پيچيده اي تراشيده مي شوند.

قنداق تفنگ هاي بادي مخصوص مسابقات, داراي قسمتهاي مکانيکي قابل تنظيم هستند که بتوان ابعاد آن را براي تيراندازهاي مختلف, تنظيم کرد.

استفاده از چوب هاي مختلف در ساخت قنداق, جداي از پارامتر وزن, بيشتر به خاطر ظاهر آن است.

ماشه:

 ماشه يک قطعه اساسي در تفنگ بادي است. تيراندازي با يک ماشه خوب تفنگ بادي تجربه اي متفاوت از تيراندازي با ماشه اسلحه گلوله زن است. زيرا ماشه تفنگ بادي به صورت دو مرحله اي چکانده مي شود و معمولا نيروي چکاندن کمتري نياز دارد. تيراندازان مسابقه اي, نيروي چکاندن بسيار کم را ترجيح مي دهند تا کمترين تاثير را در هدف گيري آنها داشته باشد. ولي شکارچيان مايلند نيروي چکتاندن ماشه تفنگشان, بيشتر باشد. ميزان اين نيرو را مي توان با پوليش کردن قطعات داخلي ماشه و نيز پيچاندن پيچ مخصوصي که زير آن قرار دارد, تنظيم کرد.