شايسته ترين مونس

پرسش:
گفته شده «انس» يك نياز طبيعي و فطري انسان است. سؤال اصلي اين است كه به چه چيزي انسان بايد انس پيدا كند تا اين نياز فطري و طبيعي او به صورت اصيل و واقعي تأمين شود؟
پاسخ:
انسان از ريشه انس است و در زندگي، نيازمند انس با ديگران است و به همين دليل است كه «انس» هم مانند «الفت» از سپاهيان عقل شمرده مي شود، و انسان براي رسيدن به زندگي مطلوب، بايد از اين ويژگي فطري استفاده نمايد و اين نياز طبيعي را به صورت واقعي و اصيل تأمين نمايد. اشباع اين نياز با عوامل كاذب و ناپايدار يك انحراف است و هيچ گاه آرامش دروني انسان را به همراه نخواهد داشت. در اينجا به چند نكته كليدي به نحو اجمال اشاره مي كنيم:
1- نياز نداشتن به انس ، ويژه خداوند
نخستين نكته قابل تأمل اين است كه نياز نداشتن به انس و انيس، ويژه خداوند متعال است، چنان كه از امام صادق(ع) روايت شده است: «سبحان من لايستأنس بشيئ ابقاه، و لايستوحش من شئ افناه» منزه است خدايي كه با چيزي انس نگرفته تا او را پايدار كند و از چيزي وحشت نكرده تا نابودش سازد. (بحارالانوار، ج82، ص172)
بنابراين هيچ چيزي در عالم هستي به جز ذات مقدس باري تعالي كه مستجمع جميع صفات كماليه و منزه از جميع صفات سلبيه ( جلاليه) است، نمي تواند شايستگي مونس بودن براي اين نياز فطري و طبيعي انسان قرار گيرد.
2- جهت دهي انس به سمت امور پايدار
بي ترديد، فرجام انس و دلبستگي به چيزهاي ناپايدار، جدايي و وحشت است، و هرچه انس شديدتر باشد، جدايي هم وحشتناك تر و خطرناك تر خواهد بود، بر اين اساس، آموزه هاي اسلامي، دلبستگي هاي ناپايدار انسان را به گونه اي جهت مي دهند و هدايت مي كنند كه ضمن تأمين نيازهاي مادي و موقت، جدايي از آنها آسان بوده و خطرناك نباشد.
3- ارزشمندترين انس
بهترين و پايدارترين دوستي كه انسان مي تواند با او انس بگيرد و به او دلبستگي پيدا كند، خداوند متعال است. چنان كه از پيامبر گرامي(ص) روايت شده است كه مي فرمايد: «لايستوحش من كان الله انيسه» كسي كه خداوند، مونس اوست، ترس به خود راه نمي دهد. (مشكاه الانوار، ص223)
اين سخن بدان معناست كه انس حقيقي با خداوند متعال، آرامش مطلق را به همراه دارد و كسي كه با آفريدگار خود حقيقتاً مأنوس باشد، هيچ گاه در زندگي دچار دلهره و وحشت نمي گردد.
4- انس گرفتن با مردمان شايسته
انس گرفتن با انسان هاي شايسته، به دليل نقش آن در سازندگي مادي و معنوي جامعه، مورد تأكيد آموزه هاي اسلامي است و «اولياي خدا» و «فرمانبران او» و «اهل ايمان» و «خردمندان» و «دوستان نيك سيرت» و «اهل مدارا»، به عنوان شماري از مصاديق انسان هاي شايسته انس گرفتن، معرفي شده اند.
5- انس هاي نيكو و نكوهيده
افزون بر توصيه به انس داشتن با انسان هاي شايسته، در آموزه هاي اسلامي مأنوس شدن با همه ارزش هاي اخلاقي و عملي (مانند: انس گرفتن با قرآن، كتاب، علم، حق، تقوا، ياد نعمت هاي الهي، ياد آخرت) مورد تأكيد قرار گرفته است.
در مقابل، انس يافتن با افراد جاهل و ناشايسته و دلبستگي به انواع ضد ارزش هاي اخلاقي و عملي (مانند: دلبستگي به دنيا و هوسراني هاي نامشروع) ازنظر اسلام نكوهيده است.