آویشن ( Thymus vulgaris)

آویشن (در انگلیسی Thymus vulgaris) یکی از شناخته شده‌ترین گیاهان دارویی از تیره نعنا است. آویشن درختچه‌ای کوتاه و پرشاخه است که برگهای نازک و متقابل دارد. دارای گل‌هایی سفید چتری و منفرد است. گونه‌های مختلفی از آن در کوهستان‌های ایران بویژه در کوه پایه های شهرستان اقلید می‌روید. در همدان به آن آزربه و در کوخرد هرمزگان به آن اَوشُه می‌گویند. در جلگه‌دشتهای میانی استان بوشهر نیز می‌روید و در گویش دشتی بوشهری به آن اُوشِه می‌گویند.

آویشن در طب سنتی ایران و اروپا، مصرف دارویی دارد. این گیاه علفی و معطر، دارای خواص دارویی بسیاری است و از آن در صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده متنوعی می‌شود. قسمت‌های دارویی این گیاه، سرشاخه‌های آن و برگ خشک شده آن است.

آویشن در پیشگیری از:
* تجمع خلط و شدت سرفه و التهاب مجاری تنفسی
* بروز علایم گوارشی بیماری روده تحریک پذیر IBS
موثر می باشد.

آویشن

آویشن گیاهی كوهستانی و معطر است كه تنوع زیادی دارد. این گیاه دارای طبیعتی گرم و خشك است و از آن معمولاً به عنوان ادویه برای طعم ‌داركردن انواع غذاها مانند پیتزا، ماكارونی، لازانیا و بعضی خوراك‌ها استفاده می ‌كنند.

این گیاه در كشور ما معمولاً به صورت خشك شده و پودر مورد استفاده قرار می‌ گیرد ولی در كشورهای دیگر علاوه بر پودر آن، نوع تازه‌اش را نیز در غذا مصرف می ‌كنند زیرا آویشن تازه عطر و بوی بیشتری نسبت به نوع خشك آن دارد.

خانواده:

(Labiataelamiaceae )      ( آویشن شیرازی Zataria multiflora )

مشخصات:
شبه درختچه‌ای همیشه سبز و کوتاه با ریشه محکم و ساقه‌ای کاملاً منشعب، برگها بدون دمبرگ و متنوع می‌باشند. برگهای جوان کرک دارند. گلهای صورتی درون سنبله‌هایی در نوک شاخه‌ها تجمع می‌یابند.
میوه آن شامل 4 فندقه صاف و تیره رنگ بوده که در انتهای گل باقی می‌ماند. گیاه رایحه معطر دارد لذا مورد توجه زنبور عسل است و عسل تولید شده از آویشن خواص اصلی آن را دارا می‌باشد. زمان جمع آوری گیاه فصل بهار و تابستان می‌باشد.

قسمتهای مورد استفاده:
کل گیاه
پراکندگی:
بومی‌مناطق مدیترانه‌ای می‌باشد.
در ایران نوع شیرازی آن کاربرد بیشتری دارد.
ترکیبات شیمیایی: اسانس حاوی تیمول، کارواکرول، بورنیول، تانن، بیتر و ساپونینها.
اثر تیمول از بقیه بارزتراست.
خواص:
* رقیق کردن خلط مجاری تنفسی: پس از مصرف خوراکی از ریه متصاعد می‌شود و به غلظت موثر میرسد.
* افزایش ترشحات وسرعت تخلیه آن از مجاری تنفسی
* گشاد‌کننده مجاری تنفسی و کاهش سرفه
* اثرات ضد باکتریایی
* ضد اسپاسم مجاری گوارشی

موارد مصرف:
1- پیشگیری * در عفونتهای تنفسی منجر به افزایش ترشحات و تخلیه سریعتر آنها شده و با کاهش شدت سرفه‌ها از التهاب مجاری تنفسی جلوگیری می‌کند.
* در بیماران با روده تحریک پذیر IBS منجر به کاهش علایم گوارشی می‌گردد.
* منجر به کاهش تجمع باکتریها در دهان میگردد.

2-درمان
* کاهش سرفه‌های خشک و شدید در برونشیت وسیاه‌سرفه{(کمکی)(خوراکی. بخور و موضعی)}
* افزایش رقت خلط در آسم و آمفیزم COPD {(کمکی)(خوراکی. بخور وموضعی)}
* کاهش علایم گوارشی در بیماری روده تحریک پذیر IBS {(کمکی)(خوراکی وموضعی)}
* درمان کرم انکیلوستوم{(کمکی)(خوراکی)}

تداخلات دارویی: تداخل دارویی واضحی گزارش نشده است.

مصرف در دوران بارداری:بعلت اثرات سقط آوری مصرف آن باید با احتیاط و در مقادیر کم و کوتاه مدت از فرآورده‌های غیر تغلیظ شده‌باشد.

مصرف در دوران شیردهی:

از فرآورده‌های غیر تغلیظ شده با احتیاط و کوتاه مدت مصرف گردد.
خواص درمانی

- آویشن برای تقویت اعصاب، درمان افسردگی، خستگی و بی‌خوابی مفید بوده و همچنین نشاط ‌آور است.

- آویشن خاصیت ضد میكروبی، ضد قارچی و ضد انگلی دارد و این به جهت وجود ماده تیمون در آن است ولی با توجه به اینكه تیمون خاصیت سمی نیز دارد، در مصرف آویشن زیاده ‌روی نكنید.

- مصرف آویشن به صورت جوشانده برای رفع تنگی نفس، برونشیت، سرفه، نفخ شكم ، سوءهاضمه، آسم ، سیاه‌سرفه، سرگیجه، سردرد و زكام توصیه می ‌شود، برای این منظور 10 گرم آویشن را در یك لیتر آب ریخته و جوشانده آن را در طول روز میل كنید.

- اگر از درد مفاصل ، نقرس، ورم مفاصل و درد سیاتیك در رنج هستید نیز آویشن بخورید.

- بعضی‌ها معتقدند مالیدن جوشانده آویشن روی سر از ریزش موی سر جلوگیری می ‌كند.
یك چهارم قاشق چای‌خوری پورد برگ آویشن خشك ‌شده شامل مواد زیر است:

انرژی              8/0كیلو كالری

هیدرات كربن    0.02گرم

پروتئین           0.04گرم

چربی             0.01گرم
محتویات

    ۱ آویشن در طب سنتی
    ۲ آویشن در طب نوین
    ۳ روش مصرف
    ۴ منبع

آویشن در طب سنتی

در طب سنتی از این گیاه به عنوان ضد اسپاسم، درمان سیاه سرفه، برونشیت، عفونت ریه، سرماخوردگی، آنفلوآنزا و برای درمان نفخ و گرفتگی‌های عضلانی استفاده می‌شود. اسم کهلیک اوتی (کاکوتی) برای گیاه Ziziphous L است نه برای گیاه Thymus L.
آویشن در طب نوین

استفاده امروزی و ثابت شده گیاه آویشن برای درمان آسم، سرفه‌های خشک مکرر، آمفیزم و برونشیت است. چای دم کرده آن را نیز برای درمان عفونت گوش میانی، نفخ و تهوع استفاده می‌کنند، عصاره آویشن حاوی ماده‌ای به نام «تیمول»است که برای بیماری آسم مفید است. حمام آویشن برای مبتلایان به دردهای عضلانی، مفصلی و روماتیسمی مفید است. ضماد آویشن برای نیش و گزیدگی حشرات موثر است .در حاملگی مصرف این گیاه ممنوع است اما در دوران شیردهی منعی ندارد.
روش مصرف

برای مصرف این گیاه، ۱ تا ۴ گرم پودر خشک گیاه را در یک لیوان آب جوش دم کرده (به مدت ۲۰ دقیقه) بریزید. پس از صاف کردن محلول را شیرین کرده و ۳ بار در روز مصرف شود.

در التهاب حنجره و لوزه‌ها و برای درمان آفت به صورت غرغره کردن استفاده شود. برای این منظور، یک استکان از پودر گیاه را در چهار استکان آب جوش آهسته به مدت ۲۰ دقیقه جوشانیده و پس از صاف کردن، برای شست وشوی دهان استفاده شود.

فرآورده‌های دارویی مختلفی از این گیاه ساخته شده و به طور گسترده مورد مصرف بیماران قرار می‌گیرد. از فرآورده‌هایی که به تأیید «نظارت بر امور دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» رسیده‌است می‌توان«شربت هانی تیم»و «شربت توسیان»، «قطره توسیگل»، «قطره توسیوین»، «قطره تیم آرتا» و «شربت تیمکس» «شربت تیمیان» و«شربت برونکوتیدی» را نام برد. این فرآورده‌ها، همگی ضد سرفه و خلط آور هستند و ایمنی مصرف آنها در دوران شیردهی و بارداری به اثبات نرسیده‌است.

آویشن عامل تصفیه کننده خوبی بوده و در درمان بی‌خوابی و امراض جهاز هاضمه مفید است. اگر ۵ تا ۱۰ گرم اویشن را در یک لیتر آبجوش دم کرده و با کمی عسل به بیماران مبتلا به تنگی نفس و کلیه و مثانه و درد مفاصل و سیاتیک و خونریزیهای رحم و ترشحات غیر طبیعی زنان بدهید در دفع بیماری آنها موثر واقع خواهد شد.

آویشن برای جلوگیری از ریزش مو نیز موثر است. ۲۰ گرم اویشن را در یک لیتر آب جوشانده شود و هرچند روز یک بار به سر مالیده شود. ضمناً در خوردن آویشن نباید زیاده روی کرد زیرا باعث بروز البومین در ادرار می‌شود.
منبع

    زرگری، ع.گیاهان دارویی.تهران:انتشارات دانشگاه تهران

برچسب‌ها: طب سنتی

+ نوشته شده در یکشنبه ۹ بهمن ۱۳۹۰ساعت 17:54 توسط سيد مصطفي محمدزاده |