Anxiety    یا اندیښنه

وارخطائ یادعصبانیت احساس کول  دنارمل ورځني ژوند یوه برخه ده . هرڅوک یووخت نه یو وخت ډاریږي اویا تشویش کوي.په خفیف اومتوسط اضطراب یااندیښنه کې شخص کولی شي خپله توجه ،انرژی ،تشویق اوترغیب موازن اومتمرکز وساتي.اوپه شدید اضطراب یا اندیښنه کې شخص احساس دکمزورتیا،مغشوشتیا، ډیره زیاته ورخطائ په هغه پیښو کې چې د زیاتې ورخطائ وړنه وي لري.او ډیر شدید اضطراب دورځني ژوند مزاحم او مانع ګرځي.دا ډول ډیره شدیده اندیښنه کیدی شي د یومرض نښه یا عرض وي لکه د ژورخفګان یا Depression .یو ځانګړی حالت یا ویره کولی شي یو څویا ټول دغه اعراض دیولنډ وخت لپاره را منځته کړي.اندیښنه کولی شي فزیکي اورواني اعراض یا نښې را پیداکړي.
Anxiety physical Symptoms یا داندیښنې فزیکي اعراض:
 لړزیدل،رپیدل یا ټکان خوړل.
 په ستوني یا سینه کې دډکوالي احساس.
 ساه لنډي اوتیز دزړه ضربان.
 سرګیچي یا سرڅرخي.
 خوله کول یا یخ او مرطوب لاسونه.
 عضلاتي کشش او درد.
 دهرڅه په هڅه کې وي.
 دسټړیاډیرزیات احساس کوي.
 دخوب مشکلات لکه،خوب نه ورتلل،په خوب زیات ویده پاتې کیدل،وختي ویښیدل اودنا آرامي احساس کول (کله چې له خوبه را بیداره شي).
اندیښنه ددماغ هغه برخه متاثره کوي کوم چې دخبرواترو په کنټرول کې مرسته کوي. اودا مشکله کوي چې شخص خپل ځان فعاله ؤښي او همدارنګه په روابطو کې په ښه او موثر ډول وظیفه نشي ترسره کولی.
Emotional Symptoms of Anxiety یاداندیښنې رواني اعراض:
 ناآرامه ،مخرش اوتحریک یاپارول شوی وي.
 ډیر زیات وارخطا کیږي.
 ډیر ویریږي لکه کوم بد کار چې کیدونکی وي.
 ددې وړتیا نه لري چې توجه متمرکزه کړي او داسې فکر کوي چې له مغزه خالي ده.

Anxiety disorder یا داندیښنې اختلال:
داضطراب اختلال هغه وخت را پیداکیږي چې کله شخص فزیکي اورواني اعراض دواړه ولري. داضطراب داختلال په وجه دشخص په ورځنیو کارونو او ملګرتیا کې له نورو سره بې نظمي او ګډوډي پیداکیږي. ښځې نسبت نارینه ؤ ته دوه چنده د اندیښنوپه اختلالاتو اخته کیږي. داضطراب د اختلالا توپه ډولونوکې,Obsessive-compulsive disorder and Post traumatic disorder   Panic attack , Phobias شامل دي.د اضطراب دختلالاتو علت اکثره نامعلوم وي. اکثره خلک چې داضطراب اختلال لري،وايي چې ټول عمر يي د عصبانیت او تشویش احساس کړی ده. دا مشکل د ژوند په هر وخت کې منځته راتلی شي. دهغو ماشومانوچې یوله والدینو څخه يي ژورخفګان یا Depression  لري مشومان يی نسبت نورو ماشومانوته دوه چنده په Anxiety disorder یا داندیښنو په اختلال باندې اخته کیږي .
داضطراب اختلال اکثره له نورو مرضونو سره یوځای پیداکیږي لکه:
 ژورخفګان یا Depression د موادو له اعتیاد سره.
 فزیکي ستونزې لکه دسږو اوزړه مرضونه.
مخکې له دې چې داضطراب داختلال تشخیص کیښودل شي باید د مریض ټول طبي معاینات ترسره کړي.
Panic attack یادویرې حملې:
په ناڅابي ډول دډیرې اندیښنې یا ډیرې ویرې احساس کول بې له دې چې کوم روښانه علت یا خطر موجود وي . Panic attack    (دویرې حمله) پیښې ډیرې عامې دي چې کله کله په نارملو کسانوکې هم رامنځته کیږي اوڅو دقیقې دوام کوي چې اعراض يي دمرګ احساس کول،دځان کنټرول له لاسه ورکول ،تیز تنفس اود زړه ټکانونه دي. او کیدی شي مریض د سرچرخي ،خولې کولو اودلړزیدو احساس وکړي. چې دا ټول اعراض په ناڅاپي ډول بې له کومې خبرتیا منځته راځې . کله کله دویرې دا حملې ډیرې سختې وي او شخص احساس کوي چه د زړه حمله لرم. اکثره اعراض دویرې دحملې له نورو مرضونوسره یوځای وي لکه، دسږومزمنې بندوونکې ناروغۍ   Chronic pulmonary obstructive disease(COPD)  ،دزړه درګونو مرض (Coronary Artery disease) ،دټایرایډ دغدې زیات فعالیت (Hyperthyroidism) .مخکې له دې چه داضطراب د اختلال تشخیص کیښودل شوی وي باید ټول طبي معاینات ترسره شي.هغه کسان چه ناڅاپي متکررې دویرې حملې ولري اودحملو په اړه وار خطا وي ویل کیږي چه دا کس Panic disorder     لري.
Phobias: له اندارې ډیره زیاته او تخریش کوونکې ویره ده چې په ورځني ژوند کې د مزاحمت،ممانعت اومداخلې سبب کیږي.په دې ډول Phobias کې دخلکوویره له حقیقي خطرسره تناسب نه لري یانې ویره زیاته او خطر کم وي.سره له دې چې داخلک پوهیږي چه ددوی دا ویره منطقي اومعقوله نده


مګر خپله ویره کنټرولی نشي. Phobias  ډیرې عامې دي اوبعضې وخت له نورو امراضوسره یوځای وي لکه Panic disorder, tourettes disorder.
زیات خلک کار او معامله په ډار کوي له هغه حالاتویا شیانو څخه کوم چې په دوي کې دویرې دپیداکیدو سبب کیږي . (Avoidance behavior)
Panic disorder هغه وخت رامنځته کیږي چې کله(avoidance behavior ) ډیرشدید شي چې دا دشخص دورځنیوکارونودترسره کولو اوپه ورځنیو کارونوکې دګډون وړتیا له منځه وړي.
Panic disorder درې اساسي نوعې لري چې عبارت دي له:
 (Agoraphobia): ویره له تنهايي،ویره له عامه ځایونوڅخه چیرې چې مرسته ترلاسه کیدی نشي یا تیښته نا ممکنه وي.
 Social phobia)): ویره له داسې حالاتو څخه چیرې چې یوکس شایدله انتقاد سره مخامخ شي.
 (Specific phobia): له ځا نګړوشیانو څخه ویره.
Treatment یا درملنه:
کورنۍ درملنه او مسلکي درملنه په ګډه اویو ځای کولی شي چې د اضطراب درملنه وکړي:
 کوم شیان او حالات چې د شخص یا مریض اندیښنه او ویره راپاروي هغه باید ؤپیژني اود سراوکارلرلو لپاره باید ورته یو پلان جوړکړي  دمثال په ډول که چیرې یو کس دوامداره ویره  اواندیښنه له خپل مالي حالت څخه لري نوځانته باید دبودیجې اودروپیو ذخیره کولوپلان جوړکړي.
 تیرمشکلات دزنده ګي هیر او پریږدي. نوي شیان کوم چې شخص آرامه اوخوشحاله ساتي باید د هغو په لټه کې شي .
 خپله اندیښنه د سخت تمرین په اجراکولو اومساج کولو لرې کړه.په کافي اندازه استراحت کوه.له الکولو ،کافین،چاکلیټ اونیکوټین څخه ځان وژغوره ځکه داد اندیښنې اندازه زیاتوي. خپل مغز مشغول ساته ،بهر ته زیات ؤ ځه ،کوم کار چې زیات خوند درکوي هغه کوه لکه ښه فیلمونه کتل یا پیاده چکر وهل ،دهرې ورځې لپاره پلان جوړوه ،له ځان سره یوه دیادداشت کتابچه ساته کوم شیان چې ستا اندیښنه او ویره زیاتوي اویا يي کموي هغه یادداشت کوه نوکوم شیان چې ستا اندیشنه زیاتوي له هغه څخه ځان ساته. په ټولنیزو اورضا کارانه کارونو کې ډیره برخه اخله .
 که په خوب کې مشکلات لرۍ لکه: که تر ۴۵ دقیقوپورې په ځای کې خوب درنشي،دشپې څوځله له خوبه بیداریږې اوبیرته نشي ویده کیدی، سهار وختي له خوبه رابیداریږي،په سهارکې له بیداریدو وروسته دخسته والي احساس کوې،که دا مشکلات کله کله وي پروانه لري .مګر که دوامداره وي اودورځې له خوا دخسته والي احساس کوۍ نوباید ډاکټر ته لاړشۍ.

Medication درمل: داضطراب ددرملنې لپاره, Beta-blocker  Anti-Depressants, Anti-Anxiety Medication کارول کیږي.
Benzodiazepine (Anti-Anxiety medication): په اضطراب کې Benzodiazepine نسبت Anti-Depressants ته ډیر تیز کار کوي.   لاندې درمل په Anxiety-Disorder کې کارول کیږي.
a. Clonazepam لپاره دSocial phobia او (GAD) General Anxiety Disorder کارول کیږي.
b. Lorazepam (ativan) دې Panic Disorder لپاره کارول کیږي.
c. Alprazolam دې Panic disorder او GAD لپاره کارول کیږي.
Anti-Depressants: دادرمل دژور خفګان درملنې لپاره کارول کیږي مګر دهغه کسانو لپاره چې داضطراب اختلال ولري هم کارولی شو.  SSRI درمل لکه Fluoxetine, Sertraline, Paroxetine, Citalopram په عام ډول د OCD, PTSD, Social phobia لپاره کرول کیږي.  داختلال داضطراب په درملنه کې انټي ډیپرسسنټ  په ټیټ ډوزسره شروع کیږي او په کراره کراره يي ډوز زیاتوو. بعضې Tricyclic anti-depressants درمل لکه Imipramine د Panic disorder, اوGAD لپاره کارول کیږي .
Bera-blocker: ځینې فزیکي اعراض د اضطراب په بیټا بلاکر سره کنټرولولی شولکه لړزه کول،خوله کول چې په Social phobia کې يي مریض کله چې خبرې کوي یا ملاقات کوي پیداکوي. نو په داسې حالاتو کې چې مریض تر فشار لاندې وي Propranolol  کارولی شو.                                          
Prevention یامخنیوی: تا سې کولی شۍ چې داندیښنې د حملو مخنیوی وکړۍ.
  چاي،Dew،چاکلیټ  ساړه مشروبات اوکافي څخه ځان ؤساتۍ ځکه کافین لري او کافین کولی شي تاسې بیدار او متهیج ؤساتي.
 سګریټ مه څښۍ ځکه نیکوټین اکثره فزیکي او رواني پروسې تنبه کوي چې دوینې درګونو دتنګیدو سبب کیږي چې زړه مجبور کیږي سخت کار وکړي.
 دورځې په دوران کې تمرین یا سپورت وکړۍ،حتی دخپل کور یابلاک شاو خوا په تیزي سره ګرځیدل کولی شي تاسې آرامه ؤساتي.

                    
ژباړه:ډاکټر عبدالله احمدزی
۱۹،۱۰،۲۰۱۰   زابل


                                                                                                 

 

+ نوشته شده در  جمعه ۲۶ اسفند ۱۳۹۰ساعت 22:53  توسط سيد مصطفي محمدزاده   |