|
HBOچیست؟
HBOمخفف کلمه انگلیسی Hyperbaric Oxygen و به معنای "اکسیژن پرفشار" و
منظور از HBOT درمان با اکسیژن پرفشار (Hyperbaric Oxygen Therapy) میباشد.
درمان با اکسیژن هایپربار یک درمان پزشکی و علمی است که در آن اکسیژن
۱۰۰% در فشاری بالا تر از فشار محیط (فشار هوا در سطح دریا ) و در یک محفظه
بسته به بیمارتجویز میشود. هم غلظت بالای اکسیژن و هم بالا بودن فشار محیط
، هر دو اثرات بارزی بر روی بدن انسان و بیماریهای آن دارند که مورد
مطالعه قرار گرفته و مکانیسم های آن شناخته شده است. پاسخ به اکسیژن
هایپربار مانند درمان های دارویی می تواند بسیار متفاوت باشد که بستگی به
دوره درمان و شدت و نوع بیماری تحت درمان دارد و مفید بودن آن به عنوان
درمان همراه در بسیاری از بیماری ها ثابت شده است.
معمولاً انجام این درمان تحت نظارت متخصص بیهوشی و مراقبت های ویژه صورت می گیرد.
نحوه درمان
براساس این پروتکل درمانی موارد متعددی باید مشخص گردد که به چند فاکتور عمده اشاره میگردد
1 میزان افزایش فشار مورد نیاز در هر مورد باید مشخص شود. در اکثر
موارد، فشار حداکثر تا ۳اتمسفر افزایش میابد (معادل فشاری که در عمق ۲۰متری
وجود دارد). هرچند در موارد خاص ممکن است به افزایش تا ۶ اتمسفر(عمق
۵۰متر) نیاز باشد.
2 طول مدت هر جلسه درمانی تعیین میگردد که معمولاً بین یک تا دو ساعت
میباشد. ضمناً باید میزان Oxygen break مدت زمانی که بیمار در طول درمان
اکسیژن خالص تنفس نمی نماید و به وی هوا تجویز میشود نیز مشخص گردد.
3 تعداد جلسات لازم برای هر بیمار باید تعیین گردد. تعداد جلسات لازم
بین ۱تا ۴۰جلسه متفاوت میباشد. در اکثر موارد ۱۰تا ۱۵جلسه کافی میباشد هر
چند بسته به مشکل مراجعین و چگونگی پاسخ بیمار به این روش درمانی ممکن است
به تعداد جلسات کمتر و یا بسیار بیشتر از این مقدارنیاز باشد.
4 قبل از شروع درمان، ۲روز قبل باید انتی اکسیدانت بخورید (مقدار آن با پزشک مشخص میشود) ویتامین E ، منیزیوم، ویتامین C
تجویز اکسیژن پرفشار یک روش غیرتهاجمی و بدون درد میباشد که بیمار
اکسیژن را توسط ماسک های مخصوص و یا هود های مخصوص دریافت مینماید.
عوارض جانبی این روش درمانی نادر و معمولاً ناچیز میباشند. در طول هر
جلسه درمانی بیمار میتواند به موزیک گوش داده یا تلویزیون نگاه کند و یا
استراحت نماید. بیماران پس از هر جلسه درمانی قادر خواهند بود بلافاصله به
فعالیت عادی و روزمره خود برگردند. درواقع درمان معمولاً بصورت سرپایی
انجام شده و بیمار نیازی به بستری شدن ندارد.
مکانیسم عمل
اکسیژن هایپربار اثرات خود را بر اساس قوانین ثابت شده فیزیکی و با دو مکانیسم اصلی اعمال میکند:
الف) افزایش فشار بارومتریک (مکانیسم اصلی در درمان آمبولیهای گازی)
ب) افزایش فشار نسبی اکسیژن که باعث بالارفتن فشار اکسیژن شریانی و بروز حداقل ۴اثر فارماکولوژیک عمده میشود:
1 افزایش محتوای اکسیژن خون
2 انقباض عروقی
3 اثرات ضد باکتریایی
4 جلوگیری از چسبندگی نوتروفیلها به دیواره عروق(در بافتهای صدمه دیده)
این اثرات بطور کلی نتایج مطلوب بیشماری را به همراه خواهند داشت که برخی از آنها عبارتند از :
· اکسیژن بیشتری در پلاسما حل میشود
· فشار اکسیژن در مناطق ایسکمیک (مناطقی که خونرسانی مناسبی ندارند) افزایش میابد
· فعالیت گلبولهای سفید در مناطق جراحت دیده افزایش میابد
· ادم (Edema) به معنی تورم بافتی با مکانیسم انقباض عروقی کاهش میابد
· اثرات سمی منوکسید کربن و سیانید متوقف میگردد
· تشکیل عروق محیطی جدید و پایانه های عصبی در مناطق آسیب دیده تحریک میگردد
· از تولید رادیکالهای آزاداکسیژن جلوگیری میشود
· در برابر آسیبهای مواد احیا کننده نقش حفاظتی یا ترمیمی ایجاد مینماید
تاریخچه HBO
تاریخچه استفاده ازمحفظه های پرفشارطبق روایات تاریخی به زمان اسکندر مقدونی بازمیگردد.
در سال ۱۶۶۲برای اولین بار Hen Shaw پزشک انگلیسی ازهوای پرفشار برای
درمان بیماران استفاده نمود. اولین اتاقکی که توسط این شخص جهت بالا بردن
فشار مورد استفاده قرار گرفت Domicilium نامیده شد.
در اواخر قرن هفدهم میلادی برای نخستین بار بیماریهای ناشی از تغییرات فشار محیط توسط Robert Boyle پزشک و شیمی دان ثبت گردید.
در سال ۱۸۷۹بیش از ۲۰عمل جراحی توسط جراح فرانسوی به نام Fontaine در
اتاقک مخصوصی که وی طراحی کرده بود تحت فشار بالاتر از فشار محیط در حالت
عادی، انجام گرفت.
در سال ۱۸۷۸فیزیولوژیست فرانسوی Paul Bert رابطه بین حبابهای نیتروژن و
بیماری غواصان را مشخص نمود. او همچنین کشفیات بارزی در مورد گازها نمود
از جمله مسمومیت سیستم اعصاب مرکزی با اکسیژن در فشار بالا.
در همان سال Paul Bert متوجه شد که میتوان درد ناشی از بیماری غواصان را با استفاده از اتاقک پرفشار رفع کرد.
در سال ۱۹۰۸سه پروتکل درمانی در اتاقک پرفشار توسط Haldan تبیین شد که
برخی از پروتکلهای درمانی که امروزه بکار میروند هنوز بر اساس کار Haldan
طراحی شده اند.
در سال ۱۹۲۸ Cummingham یک اتاقک فولادی ۶۴فوتی در کلیولند آمریکا
طراحی نمود. بعدها این اتاقک در حین جنگ جهانی دوم بخاطر فولادش اوراق شد!
در سال ۱۹۳۴افسر نیروی دریایی آمریکا دکتر Albert Behnke اضافه نمودن
اکسیژن را در هنگام درمان بیماران مبتلا به بیماری غواصان پیشنهاد نمود که
تا سال ۱۹۶۷مورد توجه قرار نگرفت.
در سال ۱۹۵۵در آمستردام یک جراح قفسه سینه به نام Dr. Boerma گلبولهای
قرمز یک خوک را جدا نمود و متوجه شد که این گلبولها در مجاورت اکسیژنی که
توسط فشار بالا در پلاسما حل شود قادر به ادامه حیات خواهند بود. Dr.Boerma
در یک اتاق عمل دریک اتاقک پرفشاراکسیژن در دانشگاه آمستردام جراحی میکرد.
در سال ۱۹۶۱ Dr.Brummelkamp در دانشگاه آمستردام مطالعه ای در مورد
توانایی اکسیژن پرفشار بر مهار میکروبهای بیهوازی که در مناطق فاقد اکسیژن
زندگی میکنند منتشر نمود.
از اواخردهه ۱۹۵۰میلادی استفاده وسیع از اکسیژن پرفشار در جهان آغاز شد و از سال ۱۹۷۰مراکز درمان با اکسیژن فراگیرشدند.
در حال حاضر تعداد بسیار زیادی از این نوع مراکز در سراسر جهان مشغول
به کار و سرویس دهی به نیازمندان میباشند. بعنوان مثال در کشور آلمان
۱۲۴مرکز و در ایالات متحده بیش از ۱۳۰۰مرکز مشغول به کار میباشند.
درمان با اکسیژن پرفشار
قبل از ورود به اتاقک مخصوصHBOT لازم است که اقداماتی صورت گیرد
1 مرور کلیه مدارک پزشکی مورد در خواست توسط پزشک
لازم است قبل از شروع جلسات درمانی مراجعین توسط پزشکان تحت مصاحبه و
معاینه قرار گیرند.ممکن است لازم باشد مدارک پزشکی قبلی مراجعین بنابر
صلاحدید و درخواست پزشکان مورد بررسی قرار گیرد. موارد ذیر از جمله مواردی
هستند که ممکن است توسط پزشکان انجام گیرند.
· معاینه گوش ها
· تست شنوایی
· بررسی ریه ها ( ممکن است عکس ریه یا اسپیرومتری درخواست شود )
· تجویز دارو در صورت لزوم
· مرور کلیه داروهایی که توسط مراجعین در گذشته ویا در حال حاضر مصرف می شوند
· درخواست مشاوره با پزشکان متخصص درصورت لزوم
2 درصورت هر یک از موارد ذیل پزشک را مطلع کنید:
· سرماخوردگی، آنفلوانزا ، احتقان و گرفتگی بینی
· احتمال باردار بودن
· اسهال
· حالت تهوع و استفراغ
· عفونت گوش یا سینوزیت
· تغییر در داورهایی که مصرف می کرده اید.
· در صورتی که صبحانه میل نکرده اید.
· در صورتی که مبتلا به دیابت هستید و انسولین مصرف می کنید.
کاربرد هایپرباریک
کاربرد هایپرباریک اکسیژن تراپی در درمان سندرم حاد کرونر قلب
معکـــــــــــــ.......ـــــــــــــــوس شدن روند اترواسکلروز :
تسکین درد :
کاهش سطح سرمی آنزیمهای قلبی :
عملکرد مناسب اعصاب اتونوم:
تاثیر بر برون ده قلب
پیشگیری و درمان آریتمی
کاهش عوارض ناشی از ایست قلبی ریوی
سوختگی های حرارتی و crush injuries
شکستگی ها
رادیو نکروز بافتی یا استخوانی
گرافت ها فلاپ های پوستی
مشکلات کاربرد HBOT
درمان زودرس با HBOT اثرات مفیدی بر نجات میوکارد پس از انفارکتوس
میوکارد دارد اما البته محدودیتهایی نیز در زمینه استفاده از آن وجود دارد
.از مشکلات کاربرد این روش مقرون به صرفه نبودن و گران بودن این روش است.
عوارض HBOT
عوارض خفیف آن سردرد و خستگی است و از عوارض شدید آن میوپیا و کوتاه
شدن تنفس است که میتواند برای هفته ها یا ماهها ادامه یابد .صدمه به
سینوسها و پارگی گوش میانی و صدمات ریوی از سایر عوارض آن است .مسمومیت با
اکسیژن سبب تشنج ،نارسایی ریوی و اختلال تعادل مایعات بدن میگردد .
توصیه شده است که زنان حامله نبایستی تحت درمان با این روش قرار
گیرند.از سایر موارد منع کاربرد این روش میتوا ن به پنوموتراکس درمان نشده
،درمان همزمان با دوکسوروبیسین و سیسپلاتین،درزمان بروز واکنش در سولفیرام و
در نوزادان پره مچوراشاره نمود
| 