باغ فردوس یکی از خانه های ارزشمند و تاریخی در بخش شمیرانات تهران و در یکی از محله های قدیمی منطقه به همین نام قرار دارد که از هنگام سلسله قاجار تا به امروز به جا مانده است.امروزه موزه سینما در درون این باغ جا خوش کرده است. موزه ای که برای بسیاری یادگاری از دوران کودکی و نوجوانیشان و تاریخی از فرهنگ ما در هنر سینما ایرانی است. جای دقیق باغ فردوس در خیابان ولی عصر بین سر پل تجریش و زعفرانیه می باشد.باغ و بنای آن ۱۰۷۰۰ متر مربع مساحت دارد. ساختمان در شرق باغ در سه طبقه و زیرزمین با زیربنای ۱۰۰۰ متر مربع بنا نهاده شده است. ساختمان با آینه کاری، گچ بری و … تزئین شده است.
در این باغ یک هکتاری درختان چنار بسیار زیبا و بلندی با عمر بیش از یکصد سال بیشمارند و با سر سبزی فضایی دل انگیز بر باغ حکمفرماست و هر انسانی را از درون شهر پر دغدغه و پر همهمه تهران به آرامش فرا می خواند. جایی است برای زنده کردن خاطره ها و بالیدن به هنرمندان سینمای ایران زمین در موزه سینما، تازه کردن نفس و روحی در باغ آن، نوشیدن یک نوشیدنی دل پذیر در کافه اش و همچنین تماشای فیلمی از هنرمندان ایرانی در سالن های سینمایش.
پیشینه باغ فردوس
از تاریخ دقیق بنای باغ و ساختمان اطلاع دقیقی در دست نیست، اما مستندات روایی حکایت از آن دارد که این باغ در زمان محمدشاه قاجار ساخته شده است. پس از مرگ نظام الدوله مالک باغ، پسرش دوستعلی خان معییر الممالک داماد ناصرالدین شاه شد. او بر اساس آنچه روایت کرده اند به این باغ و ساختمانش اهمیتی نمی داد تا اینکه باغ رو به ویرانی گذاشت.
حاجی میرزا حسین پسر حاجی میرزا خلیل شیرازی که در سرای امیر حجره داشت و تاجری اعیان منش بود این باغ را خرید و دست به تعمیر آن زد. او چند سالی مالک این باغ بود و در این باغ مهمانی ها ترتیب داد. اما پدرش که از این ولخرجی های پسر نگران شده بود، او را به شیراز خواست و به این ترتیب باغ و ساختمان به سرایدار سپرده شد و دوباره رو به ویرانی نهاد. پس از او میرزا حسین طهرانی مالک باغ شد. او هم ساختمان شمالی باغ را خراب کرد و درختانی را که نظام الدوله کاشته بود، از بیخ برکند. پس از فوت او اراضی این باغ بین وراث تقسیم شد و هریک از وراث سهم خود را فرو ختند. در سال ۱۳۱۸ه.ق. در زمان مظفرالدین شاه، میرزااسماعیل خان امین الممالک برادر امین السلطان اتابک اینجا را خرید. او به آبادانی باغ کوشید و در ضلع غربی آن اندرونی و حمام ساخت. پس از امین الملک از عهده نگهداری باغ بر نیامدند و باغ برای سومین بار رو به ویرانی گذاشت.
محمد ولی خان سپهسالار خلعت بری باغ را از وراث امین الملک خرید. وی ساختمان و باغ را آباد و قنات آن را به راه انداخت و چند استخر و فواره نیز در جای جای باغ بنا کرد. تجارتخانه طومانیانس از محمد خان سپهسالار مبلغی طلبکار بود، به عدلیه مراجعه کرد و در ازای طلب خود باغ و ساختمان آن را به او دادند. پس از آن دولت وقت در ازای بدهی های تجارتخانه باغ را ضبط کرد و اراضی آن را متری دو تومان به کارکنان وزارتخانه های دولت به اقساط پنج ساله فروخت. اما بخش فعلی ساختمان در بخش شرقی باغ بنا نهاده شده بود به دستور علی اصغر حکمت وزیر معارف در سال ۱۳۱۶ خورشیدی خریداری در سه طبقه و زیرزمین با زیربنای ۱۰۰۰ متر مربع بازسازی شد و از آن بعنوان مدرسه استفاده شد. در سال ۱۳۳۶ خورشیدی باغ فردوس بین وزارت آموزش و پرورش و شهرداری تقسیم شد. در این هنگام بنیاد فرح پهلوی باغ فردوس را از شهرداری خریداری و پیرو تصمیمی که مبنی بر احیاء باغ فردوس برای برگزاری جشن های فرهنگ و هنر در این مکان گرفته شده بود مرمت باغ به سازمان رادیو و تلویزیون ایران سپرده شد. در این دوران این باغ مرکز فعالت های هنری شد و پس از انقلاب اسلامی نیز در سال ۱۳۵۸ زیر پوشش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درآمد و به عنوان مرکز آموزش فیلمسازی از آن استفاده می شد و بالاخره در سال ۱۳۸۱ به عنوان موزه سینما مورد بهره برداری قرار گرفت.
در درون این خانه گچ بری های کم نظیری به چشم می خورد، که به مرور زمان رو به خرابی نهاده بود. ۳۰ نفر از بزرگترین و مجرب ترین هنرمندان گچ بر مأمور شده بودند تا این محوطه را بازسازی نمایند که مسن ترین آنها استاد حسن رضایی تهرانی و کم سن ترین آنها فرزند وی علی رضا رضایی تهرانی بود. استادان دیگری چون حاج عباس عشقی، اصغر زینت علایی، رضا نجفی، حاج سید علی اصفهانی، استاد علی، استاد یوسف، حاج مصطفی شایگان، حاج سید علی لطفی، شعبان صحافا، حسین نشاطیان و … باعث شدند این بنای ارزشمند دوباره احیا شود.
این بنا در زمان قاجاریه ساخته شد. در این مجموعه گچ بری گل و برگ و انگور با روش ها و سبک های رومی، یونانی و ایرانی ترکیب شده و طرح تازه ای را بوجود آورده است. به علت حضور گچ بران متعدد- در دوره ساخت و مرمت بنا- هر اتاق، سقف، ستون و راهرو به دست یک گروه بازسازی شد. به همین دلیل نوع، سبک و طرح هر اباق با اتاق دیگر متفاوت است. سالن قندیل زیرزمین باغ فردوس تقلیدی از قطار و آویز و کاسه است. به نقل از استادان مرمت کار، نقطه آغاز و پایان کار نا معین است. آنچه که این کار را از دیگر کارها متمایز می کند تو خالی بودن آویزهایی است که از سقف به پایین آمده است. نوعی سبک و مرمت کار حاج عباس عشقی است.
تاریخچه موزه
اندیشه برپایی موزه سینمای ایران در شهریور سال ۱۳۷۳ جدی شد. با در اختیار گرفتن ساختمان قدیمی در یکی از کوچه های لاله زار، کار گرد آوری اسناد، آثار، تصاویر، تجهیزات و سایر یادگارها و نشانه های این سینما آغاز شد.
فاز نخست موزه در خرداد ۱۳۷۷ با حضور معاون رئیس جمهوری در محل پیشین موزه در کوچه پیرنیای خیابان لاله زارنو بازگشایی شد، اما پویایی مورد نظر را نداشت و عملاً متوقف ماند. واقعیت یافتن آرزوی دیرینه بارگشایی مزه با کمی دیرکرد و با پشتیبانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت امور سینمایی، سازمان میراث فرهنگی، شهرداری تهران و بنیاد سینمای فارابی ممکن شد و موزه به مکان امروزی خود در باغ فردوس انتقال یافت. موزه در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۸۱ با حضور ریاست محترم جمهوری آن هنگام جناب آقای سید محمد خاتمی رسماً بارگشایی شد.
موزه
درب ورودی موزه در سمت غربی ساختمان موزه جای گرفته است و ما را به سوی شگفتی های سینمای ایران رهنمون می سازد. موزه دربردارنده چندین نمایشگاه است. نمایشگاه آبی (پیشینه و تاریخ سینما)، نمایشگاه میانی (پشت صحنه ها، پرتره کارگردانان، دست اندرکاران سینما و …)، نمایشگاه جوایز و حضور بین الملل، نمایشگاه سالن های سینما، نمایشگاه دوبله و موسیقی، نمایشگاه ارامنه، نمایشگاه دفاع مقدس و نمایشگاه کودک و نوجوان.
دیدن و آگاهی از جوایزجهانی سینمای ایران (هم چون نخل طلای کن،شیر ونیز،خرس برلین و …)، آشنایی با جشنواره های سینمای ایران با بازدید بیش از ۴۵ تندیس موجود از جوایز تاریخ سینمای ایران به همراه غرفه های ویژه معرفی افتخار آفرینان جهانی سینمای ایران : عباس کیارستمی، خانواده مخملباف و جعفر پناهی و … بی شک برای هر یک از ایرانیان غرور آفرین است.