گُنبَدِ کاووس یا گنبد قابوس مرکز شهرستان گنبد کاووس در استان گلستان ایران است .این شهر به خاطر دارا بودن یکی از بلندترین برج‌های آجری دنیا با همین نام که در قرن یازدهم میلادی بنا شده‌است، معروف است. این شهر در سدهٔ اخیر مرکز ترکمن‌صحرا محسوب شده و دومین شهر بزرگ استان گلستان پس از گرگان مرکز استان است.

تاریخچه

شهر گنبد کاووس در دوران کهن به جرجان معروف بوده و به دلیل قرار داشتن در جاده ابریشم از اهمیت بسیاری در بازرگانی برخوردار بوده‌است. در طول دوران‌های متمادی، هنگام حکمرانی سلسله‌های آل زیار و آل بویه، این شهر پایتخت ایران بوده‌است. و از آن دوران برج آجری قابوس که احتمالاً مدفن سلطان آل زیاری، قابوس بن وشمگیر است، ساخته شده که قدیمی‌ترین آرامگاه سبک ترکمانان سلجوقیان بوده و ارتفاع آن به ۶۰ متر می‌رسد و بین سال‌های ۱۰۰۶ تا ۱۰۰۷ میلادی بنا شده‌است. بعد از دورانی بدلیل زلزله شهر گنبد قابوس که نمادی از تمدن اسلامی و جهانی بود با خاک یکسان شده و بعدها بقایای آن در قسمت شرقیِ شهر گنبد قابوس کشف شد.

اکثریت جمعیت این شهر را ترکمن‌های سنی‌مذهب تشکیل می‌دهد. آذربایجانی‌ها و سیستانی‌ها دو گروه قومی بزرگ دیگر ساکن این شهر هستند. ترکمن‌ها عمدتاً از طایفهٔ یموت هستند و اقلیتی از گوکلان‌ها و تکه‌ها هم در شهر حضور دارند. گروهی قزاق نیز در قزاق‌محله زندگی می‌کنند.

شهر کنونی به سال ۱۳۰۵ هجری شمسی، در دوران سلسله پهلوی برای سکونت کوچ‌نشینان ترکمن، به‌دستور رضاشاه بنیان نهاده شد و به سپاس از قابوس بن وشمگیر نام آن‌را گنبد قابوس (که اکنون به گنبد کاووس تغییر یافته‌است) نهادند. نقشه اصلی این شهر توسط کارشناسان آلمانی، مطابق با اصول شهرسازی طراحی شد و از اینرو خیابانهای متقاطعی داشته و با الگوی شطرنجی فاقد معابر تنگ و قدیمی است. گنبد کاووس جزو اولین شهرهای ایران است که در آن شهرداری قدمت درازی دارد.

کشاورزی ودامپروری
گنبدکاووس دارای آب و هوای مساعد و خاکی حاصل‌خیز بخصوص خاکهای جلگه‌ای لس است. آب کشاورزی از رودها و چاه‌ها فراهم می‌شود و محصولات کشاورزی عبارتند از: گندم، جو، پنبه، بنشن، و میوه جات. این شهرستان همچنین پنبه و غلات تولیدی را به کشورهای دیگر صادر می‌کند. شهرستان گنبدکاووس یک بازار فروش فعال دام(گاو وگوسفند) و بازار فرش نیز دارد.

ورزش
درگنبدکاووس یک مجموعه سوارکاری وجود دارد. این مجموعه در زمان احداث، به عنوان زیباترین مجموعه سوارکاری خاور میانه شناخته می‌شد. مسابقات اسبدوانی کورس بهاره و پاییزه ایران درآن انجام می‌گردد.

نئوپان گنبد از تیم‌های قدیمی والیبال ایران در این شهر قرار دارد و تعدادی از والیبالیست‌های این شهر به تیم ملی والیبال ایران راه یافته‌اند. بازیکنان این شهر به ویژه در والیبال ساحلی بسیار مطرح اند.

مناطق دیدنی
گنبد کاووس دارای مناطق گردش گردی و تاریخی بسیاری از جمله برج گنبد قابوس، امامزاده یحیی بن زید، دریاچه مصنوعی گنبد کاووس، مجتمع سوارکاری گنبد کاووس، شهر تاریخی جرجان و سه تالاب آلماگل، آجی گل و آلاگل در نزدیکی بازارچه جوار گمرک قرار دارد، مسافرین محترم می‌توانند ضمن صید ماهی از تالاب‌ها و خرید از بازارچه از هتل و رستوران مستقر در آن محل نیز برای بیتوته استفاده نمایند.