نوع بنا:تاریخی

حمام باغ نشاط
قدمت : حدود ۴۸۶ سال
درضلع شمالی باغ نشاط , حمام قصر که احتمالا“ همزمان با آن بنا شده است قرار دارد.نقاشی های دیوارهای آن با ظرافتی خاص ترسیم شده اند و اینک نیازمند باز سازی و مرمت می باشند .
آدرس :درضلع شمالی باغ نشاط(ضلع شمالی پل عباسی)

حمام وکیل
قدمت : حدود ۲۶۰ سال
یکی از زیباترین و کاملترین نوع حمام های خزینه ای ایرانی حمام وکیل است. این حمام که جزء آپار مجموعه زندیه است در جنب غربی مسجد وکیل واقع شده است. این حمام دارای زیربنای ۱۳۵۰ متر مربع می باشد و از آجر،آهک،سنگ و ساروج ساخته شده است. حمام از سه قسمت رختکن،سالن اصلی حمام و خزینه تشکیل شده است. یکی از شاهکارهای هنری دوره زندیه در سقف رختکن حمام نهفته است. در سقف این رختکن ایجاد نقش های برجسته به وسیله آهک است که به صورتی زیبا و با ظرافتی هنرمندانه آهک بری شده و نقشهای زیر را ایجاد کرده اند. ۱-صحنه معراج حضرت رسول(ص) ۲-صحنه سلطان سنجر و پیرزن ۳-صحنه دیدار شیرین و فرهاد ۴-صحنه دیدار بیژن و منیژه ۵-صحنه به چاه انداختن حضرت یوسف(ع) ۶-صحنه عشق بازی شیخ صنعان و دختر نصران ۷-صحنه قربانی کردن حضرت اسماعیل به دست حضرت ابراهیم ۸-صحنه شستشوی شیرین در چشمه ۹-شمایل حضرت علی(ع) و ذوالفقار ایشان ۱۰-صحنه بیرون آوردن حضرت یوسف(ع) از چاه در سالن اصلی آن هم چهار ستون سنگی یک تکه و سقفی طاق مانند است که دارای نورگیرهایی برای روشنایی سالن می باشد. خزینه حمام هم شامل استخر آب سرد و استخر آب ولرم می باشد.
آدرس :جنب مسجد وکیل

خانه زینت الملک
قدمت : حدود ۲۰۷ سال
در مجارت نارنجستان قوام به فاصله یک کوچه و در غرب آن خانه زینت الملک قرار دارد . این ساختمان زیبا نیز متعلق به خاندان قوام الملک بوده و مشهور به خانه زینت الملک است . این عمارت ( اندرونی قوام ) منزل و محل رفت و آمد محارم بوده است . راه ارتباطی بین خانه زینت الملک و نارنجستان قوام ( بیرونی ) به وسیله یک تونل زیر زمینی در زیر کوچه بین آنها بوده است . آخرین مالک این عمارت دختر قوام الملک به نام زینت الملک بوده و لذا این بنا به نام او ماندگار شده است . در زیر ساختمان زیر زمین بزرگی ساخته شده که دارای دو در ، یکی در جنوب شرقی و دیگری در شمال شرقی حیاط است . این زیر زمین که بسیار زیبا ساخته شده در حال حاضر برای برپایی نمایشگاههای مختلف هنری مورد استفاده قرار می گرفت و به وسیله پنجره های مشبک حجاری شده نور دهی و هوا گیری می شود . تالار اصلی ساختمان در ضلع غربی حیاط قرار دارد . کف آن از کف دیگر طبقات اطراف بلند تر و دارای چند پله سنگی است . این تالار دو طبقه می باشد و در طبقه دوم آن چند طاق با گچبری های زیبا به چشم میخورد . تالار آینه در وسط این ساختمان قرار دارد که با نقاشی ها و اینه کاری های زیبا مزین شده است . داخل طاقچه ها آینه هایی بزرگ نصب شده و در سقف نقاشی های زیبایی به چشم میخورد . در حال حاضر بنیاد فارس شناسی در این خانه قرار دارد .
آدرس :خیابان لطفعلی خان زند در مجاورت نارنجستان قوام

عمارت باغ ایلخانی
قدمت : حدود ۲۰۷ سال
باغ ایلخانی از بناهای محمد قلی خان , ایلخان قشقایی است که در محله میدان شاه واقع شده است. این باغ یکی از فضاهای سبز دوره قاجاریه است که ساختمان کهنسال وعمارت قدیمی و دیدنی دارد . در محوطه این باغ یک عمارت کلاه فرنگی وجود دارد.
آدرس :محله میدان شاه

عمارت باغ نشاط
قدمت : حدود ۴۸۶ سال
این بنا در ضلع شمالی پل عباسی و در میان فضایی سبز و گسترده قرار گرفته و مقر حکومت لار پس از دوران صفویه بوده است . مساحت قصر این باغ ۳۵×۱۳۵ متر است . این بنا که از ساختمانهای زیبا و بسیار دیدنی عصر صفویه است و هم اکنون از نظر حفظ و نگهداری در وضعی نامطلوب قرار دارد.
آدرس :ضلع شمالی پل عباسی

عمارت دیوانخانه
قدمت : حدود ۲۶۰ سال
در نزدیکی ارگ کریمخانی‌, عمارتی وجود دارد که در گذشته عمارت دیوانخانه کریمخان زند بود و هم اکنون تنها عمارت سابق آن در قسمت شمالی باقی مانده است. این عمارت شامل یک تالار وسیع با سقفی بلند است که در گذشته دو ستون مرمر در جلو آن قرار داشت, اما آغا محمد خان قاجار آن دو ستون را به تهران برد و به جای آنها دو ستون چوبی نصب کرد. این بنا در حال حاضر توسط سازمان میراث فرهنگی استان در حال مرمت و تعمیر می باشد و قرار استبه مرکز اطلاع رسانی تبدیل شود.
آدرس :خیابان ۲۲ بهمن

عمارت کلاه فرنگی باغ نظر
قدمت : افشاریه
( تاریخ میلادی : ۱۷۳۶-۱۷۹۵ )
این باغ با انبوه درختان سر به فلک کشیده سرو و نارنج در سال های پیش از سلطنت کریمخان زند احداث شده است. کریمخان عمارت کلاه فرنگی, ارگ, دبوانخانه و بعضی از ساختمانهای دیگر را در آن محوطه بنا کرد. در دوره قاجار نیز حسین علی میرزای فرمانفرما عمارتی در نزدیکی عمارت خورشید احداث کرد. در وسط باغ نظر که به باغ موزه نیز مشهور است عمارت هشت ضلعی بسیار زیبایی ساخته شده که به کلاه فرنگی مشهور است .
آدرس :شیراز – وسط باغ نظر

قبر مادر نادر شاه
قدمت : حدود ۲۵۰ سال
در ضلع شرقی قلعه اژدها پیکر و بر یک سطح مرتفع مشرف به شهر ,بقایایی از قلعه ای تاریخی به جا مانده که به قبر مادر نادر شاه مشهور است. دیوارهای خارجی ساختمان مربع شکل و به ابعاد ۵/۴×۵/۴ متر است .ارتفاع این ساختمان ۹ متر می باشد .
آدرس :ضلع شرقی قلعه اژدها پیکر و بر یک سطح مرتفع مشرف به شهر
قصرابونصر
قدمت : حدود ۱۵۱۰ سال
قصر ابونصر (تخت ابونصر( در ۶ کیلومتری شرق شیراز بر بالای یک تپه بقایای بناها و یک حصار سنگی دیوارهای آجری ساختمانهای خشتی وآستانه های سنگی فرو افتاده دیده می شود. بر اساس کاوشهای انجام شده دراین محل نمونه های سفال وقطعات ظروف سنگی عهد هخامنشی را با سکه ها و آثاری دیگر از عهد سلوکی , اشکانی و ساسانی کشف کرده اند. بر پایه این کشفیات معلوم شد که در عهد اشکانیان بنایی محکم و محصور در آنجا احداث شده و در زمان ساسانیان هم مورد استفاده کامل بوده است .باستان شناسان می گویند این قصر در زمان ساسانیان اولین منزلگاه راه شاهی برایتوقف شاهان در مسیر تخت جمشید به شوش بوده است.
آدرس :۶ کیلومتری شرق شیراز بر بالای یک تپه

قلعه اژدها پیکر
قدمت : حدود ۱۵۰۰ سال
این قلعه روی یک سطح مرتفع در غرب شهر شیراز قرار گرفته است و طول و عرض آن به تر تیب ۷۰۰ متر و ۱۷۰ متر است .قلعه از سه بخش دیوار سنگی , حاطی , قلعه بالایی و میانی تشکیل شده است و قدمت آن با توجه به یافته های موجود به دوره پیش از اسلام میرسد. قلعه تا یک قرن پیش مسکونی بوده است و در زمان سلطنت رضا شاه بمباران شد.
آدرس :غرب شهر شیراز

قلعه کریمخانی
قدمت : حدود ۲۶۰ سال
قلعه کریم خانی به سبک ارگ کریم خانی ساخته شده است . این قلعه بر فراز باغ تخت و در محل اصلی باغ کاخ ساخته شده و دارای چهار برج در چهار ضلع است و در اوایل سلطنت رضا شاه به تقلید از ارگ ساخته شد و به همان نام نامگذاری شده است . این قلعه عمارتی دارد دو طبقه از آجر که از آن محل شهر شیراز و باغ تخت به زیبایی نمایان است . محوطه آن دارای درختان سرو کهنسال و کاج و نارنج می باشد که چشم اندازی زیبا را نمایان می کند . این مکان به عنوان تفرجگاه سران ارتش استفاده می شده است . در کنار این عمارت حمامی خزینه ای قرار داشته که دارای چندین طاق و اطاق تو درتو است که در حال حاضر به سبک جدید تعمیر و به چایخانه سنتی تبدیل شده است .
آدرس :جنوب بلوار جمهوری اسلامی و در دامنه بابا کوهی

قلعه ککها
قدمت : حدود ۸۷۸ سال
در ۶ کیلومتری شرق دشت رزم جاوید ,‌دره ای به نام تنگ سام وجود دارد که قلعه ککا یکی از آثار باستانی مهم آن است. این قلعه در ۸ کیلومتری شمال روستای کوهستانی کلگه شیراز و در حصار تنگه های عنا و سه جک قرار دارد .قلعه یاد شده را از اقلاع اسماعیلیه می دانند و قدمت آن به قرن ششم هجری می رسد.
آدرس :۸ کیلومتری شمال روستای کوهستانی کلگه شیراز و در حصار تنگه های عنا و سه جک
گهواره دید ( گهواره دیو )
قدمت : حدود ۲۰۷ سال
بر بالای نوک غربی کوه چهل مقام ، روبروی دروازه قرآن اتاقی از سنگ و ساروج به صورت گنبدی مانند ساخته شده است که سازنده اصلی آن عضدالدوله دیلمی میباشد . او هنگام ساختن دروازه قرآن این چهار طاق رانیز بر فراز کوه مشرف به تنگه میسازد تا جایگاه دیدبانان و سربازانی باشد که بر رفت وآمد کاروان ها و شاهراه ورودی شمال شهر دید داشته باشند در حال حاضر مردم به آن گهواره دیو هم میگویند . اکنون در اطراف این مکان درختکاری شده و یکی از تفریح گاههای زیبای شیراز است . برای رفتن به آنجا باید از بوستان کوهپایه که در دامن کوه چهل مقام ساخته شده گذشت و سپس در سینه کش کوه از طریق پلکان سیمانی که توسط شهرداری شیراز ساخته شده است به آنجا رفت . از گهواره دید راهی در نوک قله به سمت مشرق ادامه می یابد که به سمت چاه مرتاض علی می رود .
آدرس :بعد از بوستان کوهپایه ( کوه چهل مقام ) از طریق پلکان سیمانی
مدرسه آقاباباخان
قدمت : حدود ۲۰۷ سال
این بنا از بناهای دوره قاجاریه است که در محله درب شاهزاده در جنب بازار وکیل و مسجد جامع قرار دارد و شالوده آن از کریمخان زند است . آغاز بنای مدرسه توسط مرحوم حاجی محمد حسین خان صدر اعظم اصفهانی صورت گرفته و مرحوم آقا باباخان حسین در حدود سال ۱۲۴۰ بنای مدرسه را تمام کرده است .
آدرس :در محله درب شاهزاده در جنب بازار وکیل و مسجد جامع

مدرسه خان
قدمت : حدود ۳۵۹ سال
بنای تاریخی مدرسه خان در شهر شیراز قرار گرفته است . این بنای تاریخی مدرسه ای وسیع و دلباز است که در دوران سلطنت شاه عباس کبیر به وسیله الله وردیخان والی فارس و فرزند او امامقلی خان ساخته شده است .
آدرس :شهر شیراز

نارنجستان قوام
قدمت : حدود ۲۰۷ سال
نارنجستان قوام متعلق به خاندان قوام الملک بوده است این باغ به عنوان دیوانخانه و محل مراجعات رعیت ها و دیگر مردم و همچنین محل تشکیل جلسه های عمومی و نشست های بزرگان و اشراف در زمان قاجاریه مورد استفاده قرار می گرفته است . خاندان قوام الملک از خانواده های مقتدر دوران قاجار بوده که چندین قرن سردمدار حکومت فارس و نواحی اطراف بودند از جمله اماکن مهم باقی مانده از آنها عبارتند از: نارنجستان قوام ( بیرونی ) خانه زینت الملک ( اندرونی ) حسینیه قوام، مسجد نصیرالملک ، باغ عفیف آباد ، باغ ارم و … علت نامگذاری این ساختمان به نارنجستان این است که درختان نارنج در حیاط بزرگ آن بسیار است و باغچه ای زیبا را تشکیل می دهد عمارت اصلی ساختمان بسیار زیباست .ایوان یا تالار آینه در وسط و اتاق هایی در چپ و راست آن به صورت قرینه ساخته شده است . سنگهای پایین دیوار نیز به صورت قرینه حجاری شده است . بر سطح آنها شکلهای شیر ، گور و سربازان هخامنشی و مبارزه با هلاهل ( موجودی افسانه ای ) به تقلید از تخت جمشید حجاری شده است . ساختمان نارنجستان به تدریج در دست خانواده قوام الملک دست به دست گشته تا این که در سال ۱۳۴۵ خورشیدی توسط ابراهیم خان قوام الملک به دانشگاه شیراز اهدا شد .
آدرس :خیابان لطفعلی خان زند در محله درب شیخ
قلعه چرو
قدمت : قرن پنجم هجری
( تاریخ میلادی : ۹۷۷-۱۱۹۰ )
این قلعه یکی از قلاع معروف پیروان حسن صباح (اسماعیلیان) بوده که در ۱۵ کیلومتری غرب دریاچه برم شور بر فراز کوهی به همین نام قرار گرفته است . قدمت تاریخی این اثر به قرن پنجم هجری می رسد .
آدرس :شیراز – در ۱۵ کیلومتری غرب دریاچه برم شور بر فراز کوهی به همین نام

آبش خاتون یا خاتون قیامت
قدمت : صفویه
( تاریخ میلادی : ۱۵۰۱-۱۷۲۲ )
در شهر شیراز در نزدیکی محلی به نام دروازه قصابخانه قسمتی از بنای نیمه ویران به نام (آبش خاتون ) وجود دارد که روزگاری بنای مجلل و زیبا بوده است . درباره این بنا مطالب گوناگون نگاشته اند اما آنچه به حقیقت نزدیکتر می نماید آن است که ملکه آبش خاتون آخرین پادشاه اتابکان فارس همسر منکو تیمورقا آن پسر یازدهم هولاکو ۲۲ سال پادشاهی کرد و زندگی شاهانه خود را در شهرهای شیراز و تبریز گذراند . پس از این که آبش خاتون در سال ۶۸۵ هجری در محله چرنداب تبریز درگذشت جسد وی را به همان رسم مغول در شهر تبریز به خاک سپردند . پس از چندی به دستور دخترش جسد وی را به شیراز آوردند و مقبره ای مجلل برای او برپا کردند . اکنون از آن بنای مجلل نیمه ویرانه ای به جای مانده است که کتیبه های معرق آن به دوره صفویه تعلق دارد . این بنا در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است .
آدرس :شیراز – نزدیکی محلی به نام دروازه قصابخانه
آرامگاه سیبویه
قدمت : حدود ۱۶۱ ه ق سال
ابوبشر عمروا بن عثمان ابن قنبر مشهور به سیبویه عالم معروف ایرانی در نحو زبان عربی و مولف کتاب مشهور (الکتاب ) متولد بیضا (اردکان ) بوده و تاریخ زندگی او مشخص نیست و همچنین در وفاتش چندین تاریخ از ۱۶۱ ه.ق تا ۱۹۴ ه.ق ذکر شده است . در جوانی به بصره رفت و نزد علمای آنجا به خصوص خلیل ابن احمد تحصیل کرد . سپس به بغداد نزد برامکه رفت و مناظره وی با کسایی در حضور یحیی بن خالد برمکی در مسئله معروف به زنبوریه در همانجا صورت گرفت . وفات او به قولی در شیراز اتفاق افتاده و در محلی معروف به سنگ سیاه که اکنون در شمال دروازه کازرون شیراز قرار دارد دفن شده است . در سالهای اخیر بنایی بر روی قبر وی احداث کرده اند که جالب توجه است .
آدرس :شیراز – سنگ سیاه که اکنون در شمال دروازه کازرون شیراز است
آرامگاه شاه داعی الی الله
قدمت : حدود ۸۷۰ ه. ق سال
( تاریخ میلادی : ۱۳۸۷-۱۵۰۱ )
شاه داعی الی الله از عرفا و حکمای معروف شیراز است . نام او محمود ملقب به نظام الدین و مشهور به شاه داعی الی الله است . وی علاوه بر این که شعر را نیکو می سروده قریب ۳۵ جلد کتاب مختلف هم تالیف کرده است . وی در سال ۸۷۰ ه. ق وفات یافته و آرامگاه وی در ضلع جنوب شرقی گورستان معروف دارالسلام قرار دارد . این آرامگاه دارای دو سنگ قبر بزرگ سماقی مجلل سرخ رنگ متعلق به شاه داعی و فرزندش است و از دو قسمت تشکیل گردیده است .
آدرس :شیراز – ضلع جنوب شرقی گورستان معروف دارالسلام
آرامگاه شاه شجاع مظفری
قدمت : زندیه
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
در دامنه تخت ضرابی و در غرب تکیه هفت تنان قبر بزرگترین پادشاه آل مظفر یعنی ابوالفوارس شاه شجاع فرزند امیر مبارزالدین قرار دارد که کریم خان زند سنگ بزرگی بر قبر او نهاده است . در میان تمام شاهانی که در فارس سلطنت کرده اند تنها قبر شاه شجاع مظفری در شیراز معلوم و مشخص است و به همین جهت بود که انجمن آثار ملی بنایی بر قبر وی ساخت که در سال ۱۳۵۰ شمسی به اتمام رسید . این بنا از حیث معماری و اهمیت تاریخی واجد ارزشهای ویژه است .
آدرس :شیراز – دامنه تخت ضرابی و در غرب تکیه هفت تنان
آرامگاه شیخ روزبهان
قدمت : حدود ۶۰۶ ه. ق سال
( تاریخ میلادی : ۱۰۹۰-۱۲۵۶ )
آرامگاه شیخ روزبهان در محله بالا کفه که به محله درب شبح معروف است در شرق شیراز قرار دارد . شیخ ابومحمد روزبهان بن ابی نصر در سال ۵۲۲ ه. ق در شهر فسا تولد یافته و در سال ۶۰۶ ه. ق در شیراز درگذشته است . شیخ در عرفان و تصوف مقام شافعی داشته است . در سال ۱۳۴۶ شمسی به سفارش انجمن آثار ملی بر روی قبور شیخ و اولاد او بنایی ساخته شد . این بنا که به کاشیکاریهای معرق و کتیبه هایی مزین است سه تاق دارد که قبور مزبور زیر تاق سومی قرار یافته اند .
آدرس :محله بالا کفه که به محله درب شبح معروف است در شرق شیراز
آرامگاه شیخ کبیر (ابن حفیف)
قدمت : حدود ۳۳۱ و ۳۷۱ ه. ق سال
( تاریخ میلادی : ۸۹۲-۹۹۹ )
ابو عبدالله شیخ محمد بن حفیف معروف به شیخ کبیر از بزرگان عرفا و از اعاظم شیوخ شیراز است که کرامات و عادات بسیاری از او نقل شده است . تاریخ وفات شیخ را ۳۳۱ و ۳۷۱ ه. ق نوشته اند . در زمان اتابکان فارس اتابک زنگی بن مودودبنای بقعه شیخ کبیر را تجدید کرد . در سال ۱۳۳۷ شمسی اداره باستان شناسی وقت تعمیراتی را در آرامگاه صورت داد . در حال حاضر سنگ قبر شیخ در اتاقی که با کاشی مفروش است قرار گرفته و در پشت بازار وکیل شیراز واقع است .
آدرس :پشت بازار وکیل شیراز

آرامگاه شیخ محمد لاهیجی
بنای این آرامگاه نزدیک دروازه شاه داعی الی الله شیراز واقع است . این بنا در اصل خانقاه بزرگی موسوم به خانقاه نور بخشیده بوده که در آن عارف سالک (محمدبن یحیی بن علی الجیلانی – لاهیجی) که از مریدان شیخ محمد نوربخش بود به ریاضت و عبادت می پرداخته است . این بنا متاسفانه در اثر مرور زمان ویران شده و زمین های اطراف آن نیز به تصرف درآمده است . قسمت کوچکی از بنا باقی مانده که قبرهای شیخ لاهیجی و پسرش در درون آن قرار دارند که از سالنی با درهای آهنی تشکیل می شود . قبرها در وسط سالن قرار گرفته اند .
آدرس :شیراز – نزدیک دروازه شاه داعی الی الله
آرامگاه مشرقین
قدمت : قرن نهم
( تاریخ میلادی : ۱۵۰۱-۱۷۲۲ )
در نزدیکی آرامگاه خواجو در شیراز در تنگ الله اکبر غاری قرار دارد که در گذشته جایگاه عبادت و ریاضت عارفان بوده است . در برابر غار مقبره خواجه عمادالدین محمود وزیر معروف شاه شیخ اسحاق اینجو (۷۴۳- ۷۵۴ ه. ق) قرار دارد .سنگ قبر آن به رنگ مایل به سرخ از آثار قرن نهم است و حاوی کتیبه ای است که نام دوازده امام در اطراف آن حک شده است .
آدرس :شیراز – نزدیکی آرامگاه خواجو در شیراز در تنگ الله اکبر در غار
ارگ کریمخانی
قدمت : دوره زندیه
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
ارگ کریمخانی در حقیقت اندرونی و قصر سلطنتی سلسله زندیه در شهر شیراز بود . این ارگ به شکل قلعه آجری با دیواره های بلند ساخته شده که در هر چهار گوشه آن برجی بزرگ برپا است . روی برجها نقش های آجری جانبی دیده می شوند و بر سردر ارگ مجلس کشته شدن دیو سفید به دست رستم با کاشی های هفت رنگ تصویر شده است . در چهار جبهه درونی ارگ ساختمانهای جالبی وجود دارند که بیشتر کاشی کاریهای آنها از بین رفته اند . ساختمان شهربانی در مقابل این ارگ ساخته شده و از خود ارگ از سال ۱۳۱۵ تا ۱۳۵۰ به عنوان زندان شهربانی استفاده می شد . زمانی که ارگ به عنوان زندان مورد استفاده قرار گرفت همه آثار نقاشی ها و مقرنس کاریهای آن با گچ پوشیده و دود گرفته شد . بیشتر اتاق ها و تالارهای آن با سقف و دیوارهای بسیار به صورت سلولهای کوچک زندان درآمده اند . بخشی از تالارها و اتاقهای مرمت شده آن نمونه ای زیبا از سبک معماری دوران زندیه را نشان می دهند .
آدرس :اندرونی و قصر سلطنتی سلسله زندیه

آستانه سید علاءالدین حسین (ع)
قدمت : اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم هجری
( تاریخ میلادی : ۸۹۲-۹۹۹ )
این زیارتگاه که در جنوب شرقی شهر شیراز قرار دارد بارگاه حضرت سید میر علاءالدین حسین برادر شاهچراغ است که در اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم هجری هنگامی که برای دیدار برادر خود امام رضا از راه شیراز عازم توس بود در شیراز شهید و به خاک سپرده شد . بنای روی مقبره در آغاز گویا در زمان قتلغ خان والی فارس ساخته شده ولی بنای اساسی . تزیینات . کاشیکاری و گنبدسازی آن در زمان صفویه صورت گرفته است .
آدرس :شیرااز – جنوب شرقی

امامزاده شاه میر علی حمزه
قدمت : دوره عضدالدوله دیلمی
( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ )
این آرامگاه در پایین خیابان دروازه قرآن شیراز واقع و بنایی مشتمل بر صحن و حرم وسیع است . فضایی باز که وسعتی نزدیک به سه برابر سطح فضای بسته دارد به صورت حیاطی کشیده در سمت جنوب ساختمان واقع شده است . ورودی و بخش های خدماتی در جهت دیگر حیاط قرار دارند . فضای بسته مجموعه نیز خود از دو بخش تشکیل شده است اول فضای چلیپایی شکل مرکزی است که قسمت اصلی بنا محسوب می شود و دوم اتاق ها . و ایوان های کوچکی که ورود به فضای اصلی از داخل آنها صورت می گیرد . بناهای دیگری که در طرف دیگر صحن ساخته شده اند جدیدالتاسیس هستند . فضای اصلی امامزاده آینه کاری شده است . درهای منبت و پنجره های گره چینی شده نفیس بخش دیگری از تزیینات مجموعه محسوب می شوند . بر روی مرقد ضریحی از چوب . خاتم و فولاد قرار دارد . در بالای ورودی به صحن قطعه سنگی سرخ فام نصب گردیده و بر آن به خط ثلث شیوا و به خط ابراهیم سلطان فرزند شاهرخ تیموری جملاتی نوشته شده است . ساختمان اصلی بقعه را به عضدالدوله دیلمی نسبت می دهند که در دوره های تیموری . صفویه . زندیه . قاجاریه و دوره معاصر مکرر بازسازی و تعمیر شده است . در اطراف بنا در گذشته قبرستان وسیعی قرار داشته که در دوره معاصر به هنرستان صنعتی و باغ ملی تبدیل گردیده است . صاحب مدفن را فرزند امام موسی کاظم (ع) نوشته اند .
آدرس :شیراز – پایین خیابان دروازه قرآن
برج زندان سلیمان
قدمت : دوره هخامنشی
( تاریخ میلادی : ۱۰۹۰-۱۲۵۶ )
در نزدیک کاخ اختصاصی کوروش ویرانه یک برج سنگی و بلند وجود داشت که اینک تنها ضلع غربی آن باقی مانده و سه ضلع دیگر آن منهدم شده است . ارتفاع آن نزدیک به ۱۲ متر است که از ۱۶ ردیف سنگ های بزرگ با تراش سفید و بسیار منظم و دقیق تشکیل شده است . پلکان منظم سنگی برج ساکنان آن را به درون اتاق بالای برج می برده . اکنون تنها مدخل اتاق بر دیوار باقی است و از پلکان آن اثری بر جای نمانده است . بسیاری از باستان شناسان این برج را آرامگاه کامبیز و برخی هم آتشکده دانسته اند .
آدرس :نزدیک کاخ اختصاصی کوروش (راه اصفهان – شیراز
بقعه بی بی دختران
قدمت : دوره آل مضفر
( تاریخ میلادی : ۱۳۱۴-۱۳۹۳ )
این بنا در محله سه باغ شیراز واقع شده و بنایی چهار ضلعی است که در هر سمت آن درگاهی تعبیه گردیده است . فضای گنبد دار در مرکز بنا قرار دارد . این بقعه به همراه مدرسه ای توسط قتل خان مخدوم شاه دختر سلطان قطب الدین شاه جهان بن سلطان سیمور غتمیش قراختایی و همسر امیر مبارزالدین محمد – موسس سلسله آل مظفر- ساخته شد اما بر اثر زلزله شیراز ویران گردید . بعدا بقعه مجددا تعمیر و مرمت شد و در حال حاضر قسمتی از فضای وسیع بقعه که مدتها مخروبه بود به دبستانی تبدیل شده است . شخص مدفون در بقعه را ام عبدالله از بانوان فاضل و احفا د فاطمه زهرا می دانند . این بنا به شماره ۴۲۲ به ثبت تاریخی رسیده است .
مقبره شیخ اقطع یا بقعه پیربناب
قدمت : حدود ۱۲۰۶ ه سال
( تاریخ میلادی : ۱۲۵۶-۱۳۵۳ )
بقعه پیربناب در کوهسار جنوبی شیراز واقع شده است . نام واقعی شخص مدفون در بقعه سید محمد است که در غاری در همان محل سکونت داشته و پس از مرگش او را در همان جا به خاک سپرده و بقعه ای کوچک نیز بر سر آن بنا کرده اند . در سال ۱۲۰۶ هجری محمد خان ایلخان قشقایی بنا به وصیت خود در این محل دفن شد . به تدریج این مکان وسعت بیشتری یافت و یک تالار بزرگ و چند اتاق دیگر نیز به آن اضافه شد . اکنون بقعه نامبرده یکی از زیارتگاهها و گردشگاههای زمستانی مردم شیراز است .
آدرس :شیراز – کوهسار جنوبی

بقعه چهل تنان
قدمت : دوره کریم خان زند
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
در جنوب بلوار هفت تنان و شرق باغ جهان نمای شیراز تکیه چهل تنان قرار دارد که از بناهای دوره کریم خان زند است و در محوطه آن ۴۰ سنگ قبر کوچک که متعلق به ۴۰ درویش بود دیده می شود . در این تکیه قبور چند تن از بزرگان شیراز نیز وجود دارد که معروف ترین آنها شیخ ابو اسحاق شیرازی معروف به (بسحاق اطعمه ) می باشد .
آدرس :جنوب بلوار هفت تنان و شرق باغ جهان نمای

بقعه سید تاج الدین غریب
قدمت : سال ۱۳۱۰ ه. ق
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ )
این بقعه نزدیک دروازه کازرون شیراز واقع است و به جعفربن فضل بن جعفر بن علی بن ابی طالب تعلق دارد که دو لقب داشته است یکی (تاج الدین ) و دیگری (غریب) . ولی مردم او را (سید حاجی غریب ) می نامند . سردر ورودی بقعه کاشیکاری مفصلی دارد که شامل گل و بته هایی است که در میان آنها آیات قرآنی و شعارهای مذهبی به خط ثلث نوشته شده و بعضی از صحنه های وقایع کربلا نیز نقش شده است . تاریخ این کاشیکاری را سال ۱۳۱۰ ه. ق نوشته اند .
آدرس :شیراز – نزدیک دروازه کازرون

بقعه سیدمیر محمد
قدمت : قرن دهم هجری
( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ )
در ضلع شمال شرقی حرم حضرت احمدبن موسی زیارتگاه سید میرمحمد بن موسی قرار دارد که از زیارتگاههای مهم شیراز به شمار می رود . معماری این بنا به دوره زندیه تعلق دارد . مشتمل بر حرم ساده و وسیعی است که مرقد آن در شاه نشین شمالی قرار دارد و مسجدی بی پیرایه قرینه حرم در سوی دیگر بقعه احداث شده است . ضریح این مرقد خاتم کاریهای زیبایی از عهد زندیه دارد و پشت آن ضریح مرقدی منسوب به امامزاده ابراهیم از اولاد امام هفتم واقع شده است هر دو ضریح به یکدیگر اتصال یافته اند . گنبد کاشیکاری بنا به سبک گنبدهای دیگر بقاع متبرک عهد قاجاریه شیراز ساخته شده است و دارای بدنه باریک و برآمدگی زیادی در قسمت پایین گنبد می باشد . بنای اصلی از آثار قرن دهم هجری است و به نظر می رسد که در دوران زندیه و سپس در دوره قاجاریه تزیین و تعمیر شده است .
آدرس :شیراز – ضلع شمال شرقی حرم حضرت احمدبن موسی
بقعه شهدا (سلطان ابراهیم)
قدمت : قرن نهم هجری
( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ )
بقعه شهدا در ۱۴ کیلومتری جنوب غربی ده بید و سمت راست جاده فعلی اصفهان – شیراز قرار دارد . این بقعه از سنگهای سفید ساخته شده و به کاشی کاریهای معرق و مقرنس های عالی مزین است . وضع کاشی کاریها و همچنین معماری بنا نشان می دهد که به قرن نهم هجری تعلق دارد .
آدرس :شیراز – بقعه شهدا در ۱۴ کیلومتری جنوب غربی ده بید و سمت راست جاده فعلی اصفهان – شیراز


بند بهمن
قدمت : دوران ساسانی
( تاریخ میلادی : ۲۲۴-۶۴۲ )
این بند به دوران ساسانی تعلق دارد و روی رودخانه قره آغاج احداث شده است و از جاذبه های طبیعی – تاریخی شهرستان شیراز به حساب میآید . بند بهمن در فاصله ۵۸ کیلومتری شیراز در منطقه کوار واقع شده است . در اطراف این بند درختان زیبا و چشم اندازهای دل انگیز طبیعی وجود دارد . این مکان در فصل های مختلف سال به ویژه در بهار و تابستان انبوهی از مردم استان فارس و مسافران را به سوی خود جلب می کند .
آدرس :شیراز – روی رودخانه قره آغاج در فاصله ۵۸ کیلومتری شیراز در منطقه کوار

پل علی بن حمزه
قدمت : آل بویه
( تاریخ میلادی : ۹۴۵-۱۰۵۵ )
این پل در محور شیراز – کازرون واقع شده و سالهاست که خودروهای سبک و سنگین از روی آن عبور می کنند . در کنار پل بقعه امامزاده ای به نام علی بن حمزه قرار گرفته است . این پل در زمان فرمانروایی آل بویه بر رودخانه (خشک) شیراز احداث شده و بارها مورد مرمت قرار گرفته و سرانجام در زمان کریم خان زند به سال ۱۱۸۵ ه. ق تجدید مرمت و نوسازی شده است . در حال حاضر به علت تردد خودروهای سنگین صدمات زیادی به بنای پل وارد شده و نیازمند تعمیر و مرمت اساسی و حفاظت می باشد
آدرس :شیراز – در محور شیراز – کازرون
تپه قصر بهرام
قدمت : پیش از تاریخ و دوره ساسانیان
( تاریخ میلادی : ۲۲۴-۶۴۲ )
در مسیر راه ده بید به شیراز تپه کوچکی دیده می شود که به قصر بهرام مشهور است . کاوش های علمی این تپه نشان داد که قسمتهای زیرین آن به پیش از تاریخ و قسمت بالای تپه به دوران ساسانیان مربوط می شود .
آدرس :مسیر راه ده بید به شیراز
تخت سلیمان
قدمت : حدود ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد سال
بر فراز کوهستان شمال جلگه پاسارگاد صفه ای زیبا با دیوارهایی از سنگهای سترگ سپیدرنگ قرار دارد که این صفه در گمانه زنی ها و خاکبرداری های سالهای ۱۳۳۰ به بعد کشف شده است . بر بالای این صفه . اتاق ها و آثاری از خشت ساخته شده بود که همه آنها بعدها تا حدودی مرمت شدند . از روی قطعات ظروف سفالی این ناحیه می توان پنداشت که این محل بلند . پیش از دوران هخامنشی سکونت گاه مردم بوده و به احتمال نزدیک به یقین عبادتگاه به شمار می رفته است . آثار به دست آمده از این محل قدمت آن را به ۴۰۰۰ سال ق . م می رسا ند .
آدرس :شیراز – چند کیلومتری شیراز بر فراز کوهستان شمال جلگه پاسارگاد
دروازه قرآن
قدمت : دوره سلطنت دیالمه
در مسیر وسط تنگ الله اکبر دوره سلطنت دیالمه اصلاحاتی به عمل آمده و پاسگاهی ایجاد شده بود . در مدخل تنگ تاق مرتفعی را احداث کرده بودند ولی کریم خان زند دروازه مذکور را که رو به انهدام می رفت مرمت کرده و در طرفین آن هم تاقهایی برای اتراق محافظین و ما مورین بنا کرد و بر بالای تاق مزبور اطاق کوچکی ساخت و در آن یک قرآن خطی بزرگ قرار دادتا مسافرین از برکت عبور از زیر قرآن مجید از گزند حوادث مصون مانده و به سلامت به مقصد برسند . از این رو آن را (تاق قرآن ) نامیدند . در سال ۱۳۱۶ ش در جریان توسعه راه کلیه بناهای قدیمی تخریب شد . در سال ۱۳۲۷ به همت حسین ایگار اعتمادالتجار تاق قرآن دوباره بازسازی شد و قرآنی بر بالای آن قرار گرفت و به (دروازه قرآن ) مشهور شد . در سالهای بعد قرآنی که در بالای تاق قرار داشت سر از موزه پاریس درآورد و با توسعه راه شیراز به تهران دروازه قرآن در سمت غرب این راه قرار گرفت . این دروازه یکی از دیدنیهای مشهور استان فارس و شهر شیراز است و اشتهار ملی و جهانی دارد.
آدرس :شیراز – مسیر وسط تنگ الله اکبر
سرای مشیر (سرای هنر)
قدمت : دوره میرزا ابوالحسن مشیرالملک
سرای مشیر که آن را سرای گلشن هم می گویند جنب بازار وکیل قرار دارد و از یادگارهای مرحوم میرزا ابوالحسن مشیرالملک است . چون کاشی کاریهای زیبا و ریزه کاریهای چوبی و شیشه های الوان درک های آن رو به انهدام بود . در سال ۱۳۴۸ تحت تعمیر و مرمت قرار گرفت . درک های فرسوده و شکسته آن نوسازی گردید و حوضخانه آن هم که از حیث کاشی کاری و مقرنس کاری بی نظیر است به شکل چایخانه درآمد و اطاق های آن برای نمایش هنرهای دستی و محلی فارس اختصاص یافت و به( سرای هنر) معروف شد .
آدرس :شیراز – جنب بازار وکیل

عمارت باغ ایلخانی
قدمت : دوره قاجاریه
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ )
باغ ایلخانی از بناهای محمدقلی خان در محله میدان شاه (نزدیک بقعه بی بی دختران) قرار دارد . این باغ یکی از فضاهای سبز دوره قاجاریه است که ساختمان کهنسال و عمارت قدیمی و دیدنی دارد . در حال حاضر قسمت غربی باغ که عمارت اصلی در آن واقع شده به صورت قدیمی باقی مانده و ۳۵۰۰ مترمربع مساحت دارد . در قسمت شرقی آن نیز باغچه ای به مساحت ۳۰۰۰ مترمربع وجود دارد که عمارت کلاه فرنگی در محوطه آن واقع شده است . این ساختمان دارای ایوانی دو ستونی در وسط است . در پشت آن یک سالن نسبتا بزرگ پنج دری قرار گرفته که یک اتاق در بالا دارد . در دو طرف ایوان دو راهرو وجود دارند که در بالای آن دو گوشواره جلب نظر می کنند . سه اتاق در ضلع شمالی ایوان و چهار اتاق در ضلع جنوبی آن قرار گرفته اند . این ساختمان زیرزمینی نیز دارد و تعداد اتاقهای آن ۱۴ واحد است . ایوان وسط به شیوه اغلب آثار دوره زندیه و قاجاریه دارای دو ستون سنگی و سقف مسطح است . ستونهای این ایوان از سنگ یکپارچه است و به نحوی زیبا به صورت مارپیچ ساخته شده است . مسیر ستونها به طور مقرنس حجاری شده اند . یکی از اتاقهای ضلع جنوبی این باغ اتاق آئینه کاری نامیده می شود و ترکیبی از نقاشی و منبت کاری روی در و پنجره ها و گچبری های بسیار زیبا است .
آدرس :محله میدان شاه (نزدیک بقعه بی بی دختران)
کاخ اختصاصی کوروش
قدمت : دوره هخامنشی
( تاریخ میلادی : ۱۰۹۰-۱۲۵۶ )
این کاخ در ۱۵ کیلومتری شمال غرب کاخ بار کوروش قرار گرفته است . این کاخ با مساحت ۳۴۲۷ مترمربع از وسیع ترین کاخهای پاسارگاد به شمار می رود . تالار مرکزی این کاخ سی ستون از سنگ سفید دارد. ته ستونهای چهار گوش زیبای آن با کف سازی عالی تالار . سلیقه و استادی فراوان بنیان گذاران کاخ را نشان می دهند . در این بنا انبوهی از سنگهای سیاه و سفید به کار رفته است . درگاهی های تالار کاخ از سنگ سیاه مجهز به نقش های برجسته و خطوط میخی مزین به نام کوروش است که قطعاتی از آن کشف شده است . استفاده از ماده ای قرمز رنگ برای درزگیر سنگها و قطعات گل با سفیدکاری نازک گچ و آجرهای قرمز رنگ به ابعاد ۵/۵ * ۳۲ * ۴۵ سانتی متر از مشخصات دیگر این بنا است . یکی از ویژگیهای کاخ پاسارگاد نهرهای سنگی و سفیدی هستند که در محوطه کاخ احداث شده اند . در امتداد هر نهر حوضچه های سنگی سفید به ارتفاع ۳۵ سانتی متر قرار دارد که در خاکبرداری های سال ۱۳۲۹ قسمت هایی از آن در محوطه وسیع شرق کاخ اختصاصی کوروش کشف شد که برای حفظ آنها مجددا با خاک پوشانیده شده اند . وضعیت نهرها نشان می دهند محوطه پاسارگاد به صورت پارکی بسیار وسیع بوده که نهرها و حوضچه ها آن را آبیاری می کرده اند .
آدرس :۱۵ کیلومتری شمال غرب کاخ بار کوروش

کاخ بار کوروش
قدمت : دوره هخامنشی
( تاریخ میلادی : ۱۰۹۰-۱۲۴۶ )
در فاصله ۶۰۰ متری شمال شرقی آرامگاه کوروش بقایای یک کاخ بزرگ وجود دارد که یک ستون آن بر جای مانده است . وسعت این کاخ ۲۶۲۰ مترمربع و مشتمل بر تالار بزرگ هشت ستونی در وسط و چهار ایوان در چهار سمت و اتاق هایی در دو گوشه بوده است . پایه های ستون ها . سرستونها . کف آستانها . سکوها و زینت کف ایوانها از سنگ سیاه است . به کار بردن سنگهای سفید و سیاه در کاخهای پاسارگاد یکی از ویژگیهای مهم معماری این کاخها است . در بالای ستون های سنگی سفید ایوانهای کاخ به خط میخی و به زبانهای پارسی . بابلی و عیلامی جمله : (من هستم کوروش شهریار هخامنشی ) منقور است . قسمت مهم فرش سنگی سفید تالار مرکزی و ایوان جنوبی این کاخ را برای احداث بنایی دیگر در عهد شاه شجاع از بین برده اند . در قسمت شرقی کاخ بار کوروش آثار بنای دیگری بر جای مانده است که نقش انسان بالدار بر سنگ سفید مهم ترین نشانه و اثر موجود آن به شمار می رود و به کاخ عبادتگاه پاسارگاد معروف است . این بنا مشتمل بر تالار بزرگ هشت ستونی بوده که بر هر یک از جوانب شمال . شرق و غرب آن درگاهی قرار داشت . در درگاه شمالی نقش برجسته انسان بالدار روی سنگ سفید با دو بال رو به بالا و دو بال رو به پایین حجاری شده است .دستهای انسان به حالت دعا و به آسمان بلند است و لباس بلندی مانند لباس عیلامیان بر تن دارد که تاج مصری با نقش (دو شاخ) شبیه شاخ قوچ بر سر او قرار گرفته است . کاخ عبادتگاه پاسارگاد قدیمی ترین بنای این محل و نقش برجسته فوق نیز قدیمی ترین نقش دوران هخامنشی است .
آدرس :اصله ۶۰۰ متری شمال شرقی آرامگاه کوروش (مسیر جاده اصفهان – شیراز)
تکیه هفت تنان
قدمت : دوره کریم خان زند
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
در دامنه کوه چهل مقام باغچه ای است که کریم خان زند عمارتی بسیار زیبا را در آن احداث کرده است . این عمارت شامل ایوان بلند است که دو ستون سنگی یکپارچه بسیار بلند در آن به کار رفته است . روی ستون ها نقاشی شده و هنوز هم بخشی از آن نقش ها روی ستونها دیده می شود . در طرفین ایوان در طبقه زیرین ایوانی است و بعد ازآن اتاقی و در طبقه بالا دو گوشواره ساخته شده است . در جلو ایوان صفه ای قرار دارد که حوضی بزرگ در آن ساخته اند و سابقا از آب رکن آباد پر می شده است . در جلو صفه محوطه ای است که هفت قبر در آن قرار دارد و کریم خان زند روی هر یک از آنها سنگی بزرگ نصب کرده است . در جنوب آن نیز نارنجستانی خرم و باصفا قرار دارد . به مناسبت وجود این هفت قبر است که آنجا را (هفت تنان ) یا(هفت تن) نامیده اند .
آدرس :شیراز – دامنه کوه چهل مقام
آتشکده صمیکان
قدمت : حدود ۱۷۸۱ سال
( تاریخ میلادی : ۲۲۴-۶۴۲ )
این آتشگاه در ۱۴۰ کیلومتری جنوب شیراز و در مسیر جاده ای متعلق به عهد ساسانیان قرار داشته و متعلق به همان دوره است
آدرس :۱۴۰ کیلومتری جنوب شیراز

آرامگاه حافظ
قدمت : حدود ۷۹۱ ه ق سال( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ )
آدرس :شیراز – حافظیه در شمال شهر شیراز

آرامگاه خواجوی کرمانی
قدمت : حدود ۷۵۳ ه ق سال( تاریخ میلادی : ۱۳۱۴-۱۳۹۳ )
آدرس :شیراز – تنگ الله اکبر ودر جوار دروازه قرآن

آرامگاه سعدی
قدمت : حدود ۶۹۵ ه ق سال( تاریخ میلادی : ۱۲۵۶-۱۳۵۳ )
آدرس :شهرک سعدی

آرامگاه کوروش کبیر
قدمت : حدود ۵۵۰-۳۳۰ قبل از میلاد سال( تاریخ میلادی : ۵۵۰-۳۳۰ ق م )
آدرس :مسیر جاده اصفهان-شیراز در دشت مرغاب ,آرامگاه کوروش کبیر
آرامگاه وصاف
آدرس :ضلع شمالی آرامگاه حافظ
باغ تختا

قدمت : حدود ۱۲۶۰ هجری سال
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ )
این باغ درشمال شهر شیراز در دامنه کوه بابا کوهی قرار گرفته است. اساس اولیه بنا در سال ۴۸۰ هجری به همت اتابک قراچه گذارده شد و به نام تخت قراچه موسوم است. در زمان آقا محمد خان قاجار (۱۲۶۰هجری) محوطه و بنای جدیدی احداث کردند که به تخت قاجار معروف است. در حال حاضر این باغ قسمتی از یک پادگان نظامی است .
آدرس :شمال شهر شیراز در دامنه کوه بابا کوهی

باغ جهان نما
قدمت : زندیه
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
در شهر شیراز در کنار خیابان دروازه قرآن باغی به نام جهان نما که از آثار بازمانده از دوران کریمخان زند می باشد وجود دارد . دیوار آجری با نمای ساده آن از بیرون نمایان است و درون آن باغ وعمارتی نظیر عمارت کلاه فرنگی با چهار حوض و محوطه ای وسیع که شبیه باغ موزه پارس است , قرار دارد
آدرس :خیابان دروازه قرآن

باغ ارم
به عنوان یکی از زیباترین باغهای ایران در استان فارس قرار دارد. وجه تسمیه این باغ عمارت و باغی بزرگ است که به فرمان شداد پسر عماد فرمانروای عربستان جنوبی به منظور رقابت با بهشت ساخته شد. این باغ با انواع گلهای زینتی و گونه های گیاهی, باغ گیاه شناسی دانشگاه شیراز است .
آدرس :شیراز- خیابان دانشگاه

باغ چهل تن
قدمت : زندیه
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
چهل تن بقعه ای است که در خیابان چهل مقام و ۲۰۰ متری جنوب هفت تن و در شمال دانشکده ادبیات و آرامگاه حافظیه قرار گرفته است. در این بقعه چل قبر کوچک در دو ردیف ۲۰ تایی در کنار هم جای گرفته ند. این چهل قبر مربوط به چهل نفر درویش است که در زمانهای گذشته در این مکان که به صورت باغی مصفا بوده زندگی می کرده و مشغول عبادت بوده اند و چون هرکدام وفات می یافته دیگران او را دفن کرده تا بدین ترتیب که هر ۴۰ نفر به تدریج دار فانی را وداع می گویند و قبورشان در کنار هم در ضلع شرقی حیاط در کنار دیوار قرار گرفته است. این سنگها فاقد نوشته هستند و در بین دو ردیف آنها باغچه کوچکی است که در آن گل می کارند. در سال ۱۲۵۷ ه.ق به دستور معتمدالدوله فرهاد میرزا قاجار-حاکم وقت فارس چهل سنگ قبر موجود به یک اندازه بریده شده و بدون هیچگونه نوشته ای بر روی مزارها به موازات هم گذاشته شد. در آرامگاه چهل تنان علاوه بر چهل قبر گمنام،دو عارف و ادیب شیراز به نامهای شیخ ابواسحق معروف به شیخ اطعمه(متوفی ۸۳۰ ه.ق) شاعر، و حشمت شیرازی (۱۳۶۹ ه.ق مساوی با ۱۳۳۰ ه.ش) نیز به خاک سپرده شده اند.
آدرس :خیابان چهل مقام ، ۲۰۰ متری جنوب هفت تن و در شمال دانشکده ادبیات و آرامگاه حافظیه
باغ دلگشا
قدمت : صفویه
( تاریخ میلادی : ۱۵۰۱-۱۷۲۲ )
این باغ یکی از باغهای تاریخی شیراز است که در نزدیکی آرامگاه سعدی واقع شده است . سابقه آبادانی و رونق باغ دلگشا به دوران پیش از اسلام و به دوره حکومت ساسانیان نسبت داده می شود. این باغ ۷/۵ هکتار مساحت دارد و هم اکنون از گردشگاه های دیدنی شیراز است . آبی که از چشمه قنات آرامگاه سعدی جاری است، این باغ را مشروب می سازد. تمام این باغ با درختان نارنج پوشیده شده است. باغ دلگشا در دوره صفویه از باغهای معروف شیراز به شمار می آمده است. عمارت ارزنده ای از زمان قاجاریه در میان این باغ دیده می شود.
آدرس :در نزدیکی آرامگاه سعدی
باغ گلشن
قدمت : حدود ۴۸۶ سال
این باغ در منتهی الیه خیابان عفیف آباد واقع شده است .حدود ۱۲۷ هزار متر مربع مساحت دارد و از زیباترین باغ های تاریخی شیراز است . باغ گلشن در عصر صفویه از باغ های آباد و مهم شیراز به شمار می آمد و گردشگاه حکمرانان و پادشاهان بود. عمارت دو طبقه وسط باغ, آب نماها و زیرزمین های کاشی کاری شده از دیدنی های این باغ هستند. مالکیت این باغ هم اکنون در دست وزارت دفاع می باشد و به حوزه نظامی تبدیل شده است. عمارت , چاپخانه و حمام ابن باغ بسیار جذاب ودیدنی است .
آدرس :منتهی الیه خیابان عفیف آباد

باغ هفت تن
قدمت : حدود ۲۶۰ سال
یکی دیگر از بناهای کریم خان زند باغ مصفایی است در دامنه کوه چهل مقام به نام هفت تنان( در زبان عامه مردم هفت تن نامیده می شود) . بقعه هفت تن در سه راهی بلوار هفت تنان می باشد که در سمت غرب این بقعه آرامگاه شاه شجاع مظفری به فاصله ای حدود ۵۰ متر و در سمت شمال آن تخت ضرابی در سینه کش کوه و در جنوب آن به فاصله ۲۰۰ متر بقعه چل تن قرار دارد. علت نامگذاری این آرامگاه به هفت تنان این است که قبرهای هفت نفر از عارفان و درویشان قرنهای گذشته در وسط حیاط آن قرار دارد. عمارت اصلی باغ در شمال حیاط قرار دارد ودر جلوی آن حوضی از جنس سنگ ساخته شده که در قدیم با آب رکن آباد پر می شده است. دو ستون سنگی یک تکه که از کارهای بی نظیر کریم خان زند می باشد در جلو ایوان سقف چوبی و مسطح آن را نگه می دارد. در طاقجه های بالایی این ایوان پنج نقاشی زیبا به وسیله رنگ روغن بر روی گچ انجام شده که کار “آقا صادق” نقاش چیره دست روزگار زندیه است وآنها را میتوان از شاهکارهای نقاشی دوره زندیه دانست. این بنا تا چند سال پیش خانقاه درویش ها و مرتاضان بوده، اکنون چند سالی است که به موزه سنگ تبدیل شده و نمونه هایی ازسنگهای تاریخی و کتیبه های قدیمی در آن نگهداری می شود.
آدرس :سه راهی بلوار هفت تنان

برم دلک
قدمت : حدود ۱۷۸۱ سال
در این محل چشمه روانی است که اطراف آن را نی زار پوشانده و در گذشته زمینهای کشاورزی آن حدود را سیراب می ساخته . در کوه جنب این چشمه سه نقش برجسته مربوط به زمان ساسانیان کنده کاری شده است . نقش اول شاپور ساسانی می باشد . نقش دوم احتمال دارد بهرام باشد و در مجلس سوم نقش دو نفر دیده می شود که یکی از آن دو زنی است که گلی را از دیگری می گیرد . این گردشگاه در ۱۴ کیلومتری شرق شیراز واقع شده است .در چهار کیلومتری آثار باستانی قصر ابو نصر , تالابی وجود دارد که به نام دلک معروف است .آب این برم (چشمه) از چند شکاف کوه خارج می شود و در دامنه کوه تالابی را تشکیل می دهد . در اطراف این آبگیر نیزاری وجود دارد و در بدنه کوه مشرف برتالاب سه تاقچه منقش در کوه حفر شده است که قدمت نقوش آن به عهد ساسانی می رسد
آدرس :از مجسمه سعدی در چهارراه گلستان حدود ۱۱ کیلومتر که به سوی مشرق (جاده کفترک) بعد از قصر ابونصر
ارگ کریمخانی
قدمت : زندیه
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ )
ارگ کریمخانی در حقیقت اندرونی و قصر سلطنتی سلسله زندیه در شهر شیراز بود . این ارگ به شکل قلعه آجری با دیواره های بلند ساخته شده که در هر چهار گوشه آن برجی بزرگ بر پا است .ساختمان شهر بانی در مقابل این ارگ ساخته شده و از خود ارگ از سال ۱۳۴۵-۱۳۱۵ به عنوان زندان شهربانی استفاده می شد. بخشی از تالارها و اتاقهای مرمت شده آن نمونه ای زیبا از سبک معماری دوران زندیه را نشان می دهند . در مرکز شهر شیراز ساختمان چهار گوشی که روی بدنه بیرونیدیوارها وچهار برج آن نقش و نگارهایی ساده و زیبا به وسیله آجر به ارتفاع حدودا” ۱۵ متر پدید آمده که هر بیننده ای را نسبت به حکومت پر عظمت کریم خان به تفکر وا میدارد. در این ساختمان که ارگ کریم خان نامیده می شود “اندرونی” کریم خان زند (خانواده خان زند و محارم ایشان) زندگی می کردند. قلعه دارای چهار برج می باشد که ارتفاع برجها از دیوار قلعه بلندتر است. در ورودی قلعه دری چوبی و بزرگ است که در ضلع شرقی قلعه قرار دارد. در بالای در ورودی صحنه نقاشی روی کاشی هفت رنگ انجام شده که کشته شدن دیو سفید به دست رستم پهلوان را نشان می دهد. ارگ دارای سه شاه نشین در شمال ، غرب و جنوب حیاط می باشد. شاه نشین شمالی مخصوص زمستان ، شاه نشین غربی مخصوص فصل بهار و شاه نشین جنوبی مخصوص فصل تابستان مورد استفاده قرار می گرفت. در طرفین و پشت هر شاه نشین اتاقها و ایوانهایی قرار دارند. در سمت غربی حیاط تالار اصلی ارگ و منزل رسمی و استراحتگاه کریم خان زند قرار داشته است.تالاری که فعلا” دو ستون چوبی بلند در جلوی آن قرار دارد قبلا” دارای دو ستون سنگی بوده که آقا محمد خان قاجار دو ستون سنگی آنرا برای ساخت گلستان تهران به آنجا منتقل کرد و به جای آن دو ستون بلند چوبی کار گذاشته اند.