گرچه طبيعت سبز ، کوه هاي بلند و قلل سفيدپوش ، سواحل نيلگون و... زيبا و تماشايي است ، اما در کوير نيز مناظر شگفت انگيز و ديدني هاي بسيار وجود دارد که در هيچ جاي ديگر نمي توان يافت. صحراهاي پوشيده از نمک ، تپه هاي طلايي ، شن هاي روان ، کوه ها و تپه هاي خاکي و ... همه از چشم اندازهاي بي نظير کويري است .

منطقه ي وسيع «دشت کوير» از بزرگ ترين و مهم ترين مناطق اکولوژيکي ايران ، از نظر تنوع گونه هاي حيواني و گياهي در جهان کم نظير است . بخشي از اين منطقه از سال 1343 به عنوان پارک ملي اعلام شد . پارک ملي کوير با بيش از 600 هزار هکتار مساحت ، در جنوب شرقي تهران واقع است و قسمتي از آن در استان قم قرار دارد . اين پارک ملي نمونه اي تقريباً بکر از طبيعت است که به دليل داشتن ذخاير با ارزش گياهي و جانوري و ويژگي هاي استثنايي ، از ميراث طبيعي و ملي کشور به شمار مي آيد

تپه هاي شن هاي روان با وزش باد ، همواره در حال تغيير شکل و جابه جايي است. انبوه اين شن هاي روان طلايي همراه با بوته هاي پراکنده مناظر زيبا و دلفريبي را به وجود مي آورد . نسيم صبحگاهي کوير، طلوع خورشيد و در هنگام اوج اشعه سرخ فام نور خورشيد ، و درعصر که با وزش نسيم ملايم ديگر گرما حس نمي شود و بالاخره آسمان کوير در شب که همه ستارگان با فاصله اي کم در آسمان شفاف گرد هم مي آيند، همه و همه از ديدني ها و مناظر طبيعي اي به شمار مي روند که تنها در کوير مي توان آنها را ديد.

دریاچه نمک
درياچه نمک از ديگر جاذبه هاي طبيعي استان به شمار مي رود . اين درياچه بخشي از کوير نمک است که در شرق قم واقع شده و فقط زمستان ها آب دارد. حضور ورقه هاي نمک و برداشت آن که از اوايل تابستان در منطقه جنوبي اين درياچه آغاز مي شود، ديدني است .

دریاچه حوض سلطان
درياچه حوض سلطان که با مساحتي حدود 330 کيلومتر مربع ، به " درياچه ي قم " ، " درياچه ي شاهي " و " درياچه ي ساوه " نيز مشهور است ، در جهت غربي – شرقي در شمال غربي درياچه نمک و شمال استان قم قراردارد . برخي با توجه به نام ساوه که به آن داده اند، آن درياچه را به حوض سلطان منتسب کرده اند، از جمله " گوبينو" و " ديولافوآ " در سفرنامه هاي خود مي نويسند احتمالاً اين درياچه ممکن است بخشي از درياي بزرگ ساوه بوده باشد که در روز تولد پيغمبر (ص) خشک شده و اين نشانه اي از ظهور پيغمبر اسلام بوده است .

درياچه حوض سلطان با مناظر گوناگون و ديدني خاص خود در ساعات مختلف روز و در فصل هاي گوناگون ، زيبايي را به نمايش مي گذارد. اما مردمان ساکن در روستاهاي اطراف سودمندي هاي آن را نيز در نظر دارند و از آن در بهبود زندگي خود استفاده مي نمايند.

در حقيقت درياچه حوض سلطان شامل دوچاله ي جدا از هم به نام " حوض سلطان " و " حوض مره " است که مجموعه آن بيشتر به نام حوض سلطان معروف شده و کمتر از حوض مره ياد مي شود.

آب هايي که به اين درياچه وارد مي شود ، دايمي نيست و به علت عبور از طبقات نمکي ، بي نهايت شور است . هرگاه ورود آب افزايش يابد ، سطح درياچه گسترش يافته و اراضي پست و شوره زار و باتلاقي پيرامون را با آب صاف مي پوشاند و به صورت درياچه ي بزرگي درمي آيد . خاک اطراف به سبب خشک شدن تدريجي دواير متحدالمرکزي را حول مرکز درياچه تشکيل مي دهد که ميزان شوري از مرکز به طرف بيرون به تدريج کاهش مي يابد.

درياچه حوض سلطان بعد از اسلام تا حدود سده 19 ميلادي دوره هاي خشک و مرطوب فراوان ديده و برحسب تغييرات مجراي رود مسيله يا رود شور به صورت درياچه ، باتلاق وکوير در آمده است. از زمان صفويه به بعد نيز ارتباط بين درياچه حوض سلطان و درياچه نمک به سبب تأسيس سدي در بالاي پل دلاک که آب رود قره چاي را به درياچه نمک هدايت مي کرد، قطع يا ضعيف شد . در سال 1262 ش ، دو نيمه ي درياچه حوض سلطان به هم متصل شد و تشکيل درياچه ي بزرگي را داد . گويند در سال 1299 هـ . ق ، با تخريب سدي که در برابر مسيله رود قرار داشت ، درياچه هر روز کوچک تر شد. براي آباد کردن زمين هاي زراعتي ساوه هم سد ساوه را تعمير و مانع هدر رفتن آب شدند. اين امر موجب خشکي باتلاق هاي اطراف درياچه و مانع ورود آب به درياچه حوض سلطان شده است .

غارها
غار وشنوه : در 60 کيلومتري قم در کوه اردهال چهار غار قرار دارد که در داخل يکي از آنها منبع عظيمي از آب وجود دارد. اين آب از شکاف کوه سرازير مي شود و به صورت چشمه فوران مي کند . اين غار يکي از جاذبه هاي بسيار ديدني استان قم به شمار مي رود .


غار کـَهـَک : در 30 کيلومتري جنوب قم واقع است و يکي از آثار طبيعي و باستاني استان به شمار مي رود .

سد کبار سدی قدیمی است که در دشت کبار در نزدیکی زنبورک از توابع جنت آبادقم قرار دارد.

این سد با تاریخچه‌ای هزار و ۷۰۰ ساله همچنان دشت کبار را آبیاری می‌کند و کشاورزی منطقه را رونق بخشیده است. سد کبار به عنوان قدیمی‌ترین سد قوسی دنیا که هنوز هم پا برجا می‌باشد قدمت آن به حدود ۱۳۰۰ میلادی می‌رسد و در ۲۴ کیلومتری شهرستان قم در نزدیکی نزدیکی زنبورک از توابع جنت آبادقم بر روی رودخانه کبار قرار دارد. این سد با ارتفاع ۲۶ متر وطول ۵۵ متر از سنگ لاشه سخت بنا گردیده‌است. این سد دارای یک برج آبگیر است که آب از طریق آن به قسمت زیر آب منتقل می‌شود. درکنارحفره خروجی آب سد کانالی در دامنه صخره‌ای از کوه، در سطحی بالاتر از بستر رودخانه، کنده‌اند که آب را به سطوح مرتفع‌تری منتقل می کرده است. سد در کوه پی‌سازی شده و شالوده دیواره در شکاف به وجود آمده قرارگرفته که از آب بند ی مناسبی برخوردار است‌. انتخاب محل مناسب برای برپایی سد و همچنین شکل قوسی آن، نشان دهند ه مهارت و دانش بالای مهندسین سازنده سد است. این مهارت سبب شده که دیواره سد در برابر فشار آب مخزنی به طول و عرض ۵۰۰ ×۱۰۰۰ متر به خوبی مقاومت کند.

در نزدیکی این سد نزدیک به جاده قم کاشان و در نزدیکی مزارع زنبورک کاروانسرایی وجود دارد که دارای دو آب انبار است و به نظر می رسد که آب آنها از این سد تأمین می شده است.

کوه اسکندر قلندر قم
اين کوه با ارتفاع 2130 متر در محدوده شهرستان قم، بخش خلجستان، دهستان قاهان و در 61 کيلومتری شمال باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 14 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 49 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد.
____
کوه الوند قم
اين کوه با ارتفاع 2182 متر در شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان فردو و در 41 کيلومتری جنوب مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 59 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 15 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد.
_______
کوه پلنگابی قم
كوه پلنگابی (پلنگ آبی) که 3154 متر ارتفاع دارد، در 48 كيلومتری جنوب باختری قم و در 8 كيلومتری جنوب باختری روستای كرمجگان واقع شده است. اين كوه از شمال به مامو و از خاور به ارتفاعات غليق متصل می شود. رودخانه های راونج ، دره باغ و ازنا از اين كوه سرچشمه می گيرند.
__
کوه تخت گرشاوه قم
اين کوه با ارتفاع 2045 متر در محدوده شهرستان قم، بخش خلجستان، دهستان قاهان و در 47 کيلومتری شمال باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 9 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 48 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد.
__________
کوه چال قم
اين کوه با ارتفاع 2671 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان فردو و در 42 کيلومتری جنوب مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه باختری - خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 53 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 15 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد.
________
کوه زاقر قم
ين کوه با ارتفاع 2142 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان کهک و در 37 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 50 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 17دقيقه پهنای شمالی قرار دارد
___
کوه سخته قم
ين کوه با ارتفاع 2475 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان نيزار و در 57 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 22 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 20دقيقه پهنای شمالی قرار دارد.
_________
کوه شمشک قم
اين کوه با ارتفاع 2584 متر در محدوده شهرستان قم، در 55 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 23 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 19دقيقه پهنای شمالی قرار دارد
_________
کوه گوجه قم
اين کوه با ارتفاع 3071 متر در محدوده شهرستان قم، بخش جعفرآباد، دهستان قاهان و در 70 کيلومتری باختر مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 6 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 39دقيقه پهنای شمالی قرار دارد.
__________
کوه ماهو قم
اين کوه با ارتفاع 2970 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان نيزار و در 42 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 47 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 15دقيقه پهنای شمالی قرار دارد
__________
کوه هليل قم
اين کوه با ارتفاع 2276 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان کهک و در 35 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است. جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 48 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 20دقيقه پهنای شمالی قرار دارد
________
البته قم کوه های زیادی داره که من همه شون رو نمیشناسم.واما معروف ترین کوه قم کوه خضرنبی هست یه زیارت گاه هست و در خود شهر قم وجود دارد

• باردی‌: شوخی و مزاح
• بد پیله: آدم سمج که تا کارش انجام نگیرد دست بردار نیست
• بد دماغ: زور و رنج و کسی که به اندک چیزی قهر می‌کند
• بلغور: سخن گفتن به زبانی دیگر به گونه نادرست
• پابند بریده: لجام گسیخته, نافرمان, زرنگ
• پاش به گل بونه بسته: کنایه از داشتن پشتیبانی پرنفوذ
• پخمه: بی عرضه و تنبل
• پسله: جایی دور از انظار
• پسندری: بلندی مرتبه
• جخ: تازه
• چشته: مزه غذا زیر دهان ماندن
• چندیدن: لرزیدن (واژه چندش از این کارواژه آمده)
• دو به دو انداختن: فتنه کردن, سخن چینی کردن
• دودرغه: دو دستگی و اختلاف
• ذاتش غل میندیزه: کنایه از نوعی خیانت در نهاد او
• رواتی: ظاهری نه راستین
• زیرجلکی: در نهان و پنهانی
• سوت کردن: چیزی را بالای بام یا جای دیگر پرتاب کردن
• سه کنج: گوشه (اتاق)
• شاکی زدن: سیلی محکم به کسی زدن
• کُپ کردن: نشستن و خود را کوچک کردن برای دیده نشدن
• لچر کاری: به هم ور کردن, نامنظمی, کثافت کاری
• لیچه: لقب نامناسب برای کسی ساختن
• منم زدن: خودستایی بی جهت
• موس کشیدن: حالت انتظار به امید دریافت چیزی
• ولو شدن: پراکنده شدن
• هرت شدن: دست و پای خود را گم کردن, اضطراب
• یه عالمه: خیلی زیاد
• کماجدون: دیگ کوچک
• پاتیل: دیگ بزرگ
• هره: لب دیوار
• پیزوری: ضعیف و ناتوان (کم ارزش)
• حروم و حرج: از بین بردن و درست مصرف نکردن چیزی
• سلندر: آشتفته و نگران
• وریو: هیجان زده و ناآرام
• کجی:کجا
• وردی:بردار
• ناشتا: کسی که صبحانه نخورده باشد
• خروسخون:سحر
• شاغالخون:غروب
• بوق سگ‌: نیمه شب
• قل ورو:پیاده رو
• قزقون:دیگ‌های مسی بزرگ
• رج*:طناب
• هم ساختکی:همینطوری
• تیفال:دیوار
• کش:کنار
• سه مندونه:نخ سه تایی بادبادک
البته خودم هنوز این کلمات رو نشنیدم .فکر کنم این واژه ها واسه 100سال پیش بوده شاید هم بعضی از قدیمی های قمی .چون خودم قمی نیستم زیاد اطلاعات چندانی ندارم این ها رو دوستام برام ریختن.اما برام جالب بود حالا از این جالب تر این که زبان اصیل ایرانی قمی هست میدوستید؟