|
ارتفاعات یزد
عمدهترین و شاید تنها کانونهای طبیعی و دیدنی استان، دامنههای
شیرکوه اعم از پیشکوه، میانکوه و پشتکوهاست. درههای سرسبز و زیبای
منشاد، بنادک سادات (بنافت)، طرزجان، دهبالا، باقیآباد، فخرآباد و
ثانیآباد درمیانکوه و درههای سانیچ، بردستان، بنادک دیزره، سخوید،
شواز، بیداخوید، نصرآباد، مزرعه آخوند، علیآباد،شاهآباد، شریفآباد،
صادقآباد در پشتکوه به دلیل برخورداری از آب و هوای خنک در
تابستانهای گرم، ییلاقسنتی مردم بومی محسوب میشوند و هر ساله در
فصل تابستان هزاران خانواده یزدی را پذیرائی میکنند ارتفاعات
شیرکوه با ۴۰۰۰ متر ارتفاع، مکانی مناسب برای ورزش کوهنوردی است.
اقامتگاهی نیز درارتفاع ۳۵۰۰ متری قله احداث شده که فاصله آن تا
قله ۵/۱ ساعت است. از ابتدای مسیر تا اقامتگاه ۵/۳ ساعتراه است.
برای صعود به قله شیرکوه چندین مسیر، ساده و سخت وجود دارد که به
تناسب توانایی گروهکوهنوردی، میتوان از آنها استفاده کرد. کوههای
برف خانه، طرزجان و چک چک نیز مورد استفاده کوهنوردانقرار میگیرد
آدرس :یزد
غارهای طبیعی و تاریخی
غارها دارای طبیعت بسیار زیبایی هستند و به همین دلیل همواره یکی
از مراکز جلب جهانگردان،پژوهشگران و غارنوردان محسوب میشوند.
غارهای استان یزد عبارتند از: غار چک، غار ابرکوه و غار علادرابرکوه،
غار هامانه در هامانه خرانق، غار اسلامیه فراشاه و غار باد معصوم در
اسلامیه، غارنباتی درندوشن، غاراشکفت در عقدا، غار چهارتاقی در یزد،
غار ایوب در دهج، غار درهزنجیر و دهکفتر در یزد و غار هشتاد در
مهریز.
آدرس :یزد
روستای بندرآباد
این روستا در ۳۷ کیلومتری شمال غرب یزد و ۷ کیلومتری جاده یزد – نائین
قرار دارد . اهمیت تاریخی این روستا بیشتر مربوط به شخصیت شیخ تقی الدین
دادا عارف مشهور قرن هفتم هجری یزد است که در بندرآباد خانقاه و مسجدی
ساخته و آنجا را به عنوان مرکزی برای پیروان خود در آورده بود . این عارف
نامی در سال ۷۰۰ در بندرآباد درگذشته و در خانقاه خود به خاک سپرده شده
ولی پس از چند روز جسد او را از آنجا به یزد انتقال داده اند . اهم آثار
تاریخی و دیدنیهای این روستا عبارتند از : – مسجد بندرآباد که به سبک
مساجد قرن هشتم هجری با گنبدی آجری ساده و محرابی با گچبری و منبری با
کاشی های معرق است . - مسجد جامع روستا که در نزدیک بقعه سلطان محمود
شاه قرار دارد . این مسجد دارای گنبدی بلند است و بر منبر آن تاریخ ۸۰۹
هجری خوانده می شود . جا شمعی این مسجد از آثار کهن و قدیمی مسجد محسوب می
شود . - امامزاده سید حسین که در جوار بقعه سلطان محمود شاه قرار
دارد . - بقعه و مقبره سلطان محمود شاه فرزند شیخ تقی الدین دادا و از
صوفیان و عرفای نامدار منطقه که متصل مسجد است و قسمتی از بنای آن را
ریگ روان پوشانده است . روستای بندرآباد در یک منطقه دشتی قرار دارد و
اطراف آن را تپه های شنی فرا گرفته اند . آب و هوای ان گرم و خشک است .
آدرس :در ۳۷ کیلومتری شمال غرب یزد و ۷ کیلومتری جاده یزد – نائین
روستای ابراهیم آباد
این روستا در ۳۷ کیلومتری شمال غربی یزد و ۳ کیلومتری غرب جاده یزد –
نائین قرار دارد . زیارتگاه سید تاج الدین مهم ترین اثر دیدنی این
روستاست که گنبدی بسیار زیبا و دیدنی دارد . روستای ابراهیم آباد که در یک
ناحیه دشتی قرار گرفته است آب و هوای گرم و خشک دارد و تپه های شنی غرب
آبادی را فراگرفته اند .
آدرس :در ۳۷ کیلومتری شمال غربی یزد و ۳ کیلومتری غرب جاده یزد – نائین
بقعه ستی فاطمه
قدمت : تیموریان ( ۷۷۱-۹۱۱ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ م )
بنایی یک اتاقی با گنبد شبکلاهی و پوشیده از کاشیهای سبز رنگ است
که در کوچهایدر قسمت شمالی میدان میرچخماق واقع شده است. پوشش
داخلی بنا از گچ است و تعدادی کاشی معرق در مقرنس های آن به کار رفته است.
این بنا فاقد هرنوع سنگ و کتیبه است. این بقعه مدفن ستی (بی بی)
فاطمه خاتون – متوفای قرننهم هجری – زن امیر چخماق مشهور است.
آدرس :قسمت شمالی میدان میرچخماق
بقعه سادات قل هوالله
قدمت : تیموریان ( ۷۷۱-۹۱۱ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ م )
این بنا روبروی درِ غربی مسجد جامع یزد واقع شده است و در آن سنگ
قبر مرمرینیبه ابعاد ۲۸*۴۸*۱۸۲ و سنگ قبر سیاهرنگی به ابعاد
۲۸*۴۸*۱۵۲ به تاریخهای قرن دهم هجری دیدهمیشوند. کتیبهای از آجر
و به خط کوفی نیز بر بالای سر درگاه دیده میشود که از آثار جدید
است. برخی از مورخین و اندیشمندان ، این سنگ را مربوط به قبر شاه ولی و
گوینده اشعار را شاه عبدالعلی غیاثی دانسته و گفته اند که قبر شاه ولی در
وسط همین بقعه است.
آدرس :مرکز شهر یزد
محله های قدیمی
درباره معماری خاص اقلیمهای گرم و خشک جهان، تحقیقات گسترده
انجام گرفته و بافت وساخت معماری ویژه منطقه یزد، سهمی قابل
ملاحظه از این تحقیقات را به خود اختصاص داده است. گذشته ازجذابیت
و زیبایی خاص این معماری، تناسب آن با نیازها و شرایط اقلیمی –
فرهنگی مردم منطقه است. نمونهبارز این معماری محله فهادان با
یوزداران است. در مرکز هر محله، معمولاً حمام، بازارچه آب انبار،
مسجد،حسینیه، لرد، کارگاههای کوچک، جوی آب قرار دارد. محلهها
همچنین با نوع معیشت مردم هویت پیدا میکنند.به عنوان مثال، بیشتر
مسگرها در محله پشت باغ، بنایان در محله تل و محله خرمشاه و…
ساکن بودهاند
آدرس :یزد
آب انبارهای قدیمی
موقعیت طبیعی و اقلیمی و گستردگی کویرهای یزد، زمینهساز توسعه
انواع آب انبارها در سطح استان بوده است.در حال حاضر تعداد این
آبانبارها نزدیک به ۱۰۰ واحد است که معمولاً در مرکز محلههای شهرها
ساختهشدهاند و شامل چهار عنصر اصلی خزینه، گنبد، پاشیر و بادگیر
میباشند. خزینه به خاطر تسلط آب قنات وپایین ماندن دمای آب، به
شکل استوانه در دل زمین ایجاد شده است
میدان میر چخماق(امیرچخماق)
آب انبار شش بادگیری
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
برای شهرهای کویری همچون یزد ارزش آب بیش از هر جای دیگر احساس می شود. در
این شهر بیش از ۷۵ آب انبار وجود دارد که یکی از معروف ترین آنها آب
انبار شش بادگیر است. این آب انبار دارای شش بادگیر می باشد و ۱۸۰ سال پیش
در دوره قاجاریه ساخته شده است. از ویژگیهای مهم این اثر تاریخی دو دهانه
بودن این آب انبار است. این آب انبار دارای تزئینات مقرنس کاری بوده و
دارای ۵۵ پله ورودی در قسمت جنوبی است.
آدرس :محلهای به همین نام در شهر یزد
بقعه سید رکن الدین
سیدرکن الدین محمدقاضی عارف ودانشمند قرن هشتم ق. مددرسه «رکنیّه »رابنا
کرددرکتب تاریخ یزد، ازاین مدرسه وقسمت های محتلف آن مانند رصدخانه،
دارالکتب و… یادشده است.
آدرس :یزد
مجموعه حمام و بازار خان
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
قدمت حمام خان یا “گرمخانه نور” به سال ۱۲۱۲ ه. ق. برمیگردد که در تاریخ
۱۲۴۲ ه. ق. مورد تجدید بنا و تزئینات قرار گرفته است. تزئینات حمام خان
بسیار ساده بوده بطوریکه مهمترین تزئین آن نقاشیهای بخش شاه نشین می باشد.
مساحت حمام ۱۱۷۰ متر مربع و زیر بنای آن ۹۰۰ متر مربع می باشد. ساخت بازار
خان به زمان ناصرالدین شاه قاجار بر میگردد. ساختار متفاوت موجود در آن
حکایت از ساخت تدریجی این بازار دارد.
آدرس :یزد
دخمه زرتشتیان
دخمه بعضی از پادشاهان هخامنشی چون داریوش اول و جز او در نقش رستم، درون
مقبره است. هر دخمه ای دارای نگهبان بوده که به او «دخمه بان» یا «دخمه
گاه» یا «شهر مقابر» می گفته و محل دخمه را «دخمه گاه» یا مقبره می
نامیدند. دخمه زرتشتیان در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه در
بالای تپه ای نسبتا مرتفع قرار دارد. در این محل دو دخمه وجود دارد که یکی
قدیمی تر بنام هانجکی هاتریا (زرتشتی هندی الاصل) و دیگری که جدیدتر می
باشد به نام گلستان معروف است. در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی وجود دارد
که زرتشتیان مردگان خود را در آن قرار می داده اند. دخمه گلستان دارای قطر
۲۵ متر و ارتفاع دیوار از سطح تپه ۶ متر است و دخمه هانجکی دارای قطر ۱۵
متر می باشد.
آدرس :انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه
مدرسه ضیائیه(زندان اسکندر)
قدمت : خوارزمشاهیان (۴۹۱-۶۲۸ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۱۹۴-۱۲۵۶ م )
این بنای کنونی که در اصل مدرسه ای بوده توسط سید رضی حسینی به تاریخ ۶۳۱ ه
ق که مشتمل بر خانقاه ، مدرسه ، آب انبار ، کاروانسرا و قبرستانی بوده
احیا می کند که بد ها نیز توسط فرزندان و نوادگانش گسترش و. مرمت می شود .
این میراث زیبا در حال حاظر دارای گنبد خانه به ارتفاع ۱۸ متر که در قسمت
بالا و دور تا دور گنبد خانه با خط کوفی تزینی آیه الکرسی مزین گردیده است
، شبستان و پایابی به ارتفاع ۱۰ متر می باشد که روزگاری حیات انسانها در
آن جاری بوده است .
آدرس :محله فهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام
مسجد ریگ
قدمت : سلجوقی ( ۴۲۹-۵۹۰ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۰۳۸-۱۱۹۴ م )
مسجد ریگ در ابتدا کاروانسرا بوده وامیر معین الدین اشرف ، از اعاظم سادات
عریضی که آثار خیریه بسیاری از او در یزد به جای مانده است ، مسجد مذکور
را بنیان نهاد .وی کاروانسرا را خریداری نمود وآن را به ساخت مسجد اختصاص
دادو صفه وگنبد ومقصوره وغرفه وجماعت خانه بنا کرد.همچنین پایابی حفر نمود
ونهر جدید را درآن جاری ساخت وچندین باب دکان ومغازه در حواشی مسجد
بناکرد وآنها را وقف نمود . بنا به گزارش تحقیقات باستان شناسی مرکز
مطالعات وپژوهشهای میراث فرهنگی استان یزد ،بانی مسجد مذکور امیر معین
الدین اشرف بود که ازبزرگان عصر سلجوقی به شمار می رفت ودر سال ۷۳۰ هجری
قمری کاروانسرای مذکور را خریداری کرد وصفه وگنبد ورواقهایی بر آن افزود
در این گزارش تناقضهایی وجود دارد وبر اساس مطالب متون تاریخی محلی یزد
نادرست به نظر می رسد، زیرا اولاً امیر معین الدین اشرف دراواخر سده هفتم
واواسط سدههشتم هجری می زیست . و دارای سه فرزند به نامهای: امیر رکن
الدین شاه حسن ، شرف الدین حسین وکمال الدین شاه علی بود و امیر رکن الدین
شاه حسن وزیر شاه شجاع بر اثر سعایت دشمنان در سال ۷۳۰ هجری قمری کشته شد
. ثانیاً تاریخ دقیق احداث مسجد ریگ در منابع تاریخی ذکر نشده است وگزارش
مرکز اسناد مبنی بر احداث بنای مسجد در سال ۷۳۰ هجری قمری با تاریخ مرگ
میر رکن الدین شاه حسن پسر امیر معین الدین اشرف اشتباه ذکر شده است .
مسجد ریگ بر اثر ویرانیهای پی در پی دو بار تجدید بنا گردیده است . در
زمان فرزند ابوسعید طبسی درگاه مسجد ریگ تخریب گردید وفردی به نام خواجه
توکل قزوینی درگاه وگنبد آن را مرمت وبازساری نمود. در سال ۷۹۸ هجری وپس
از تاریخ مذکور خواجه فخرالدین ابرقویی مسجد ریگ را دوطبقه ساخت وگنبدی
مرتفع ودوجماعتخانه بنا کرد ومنبری در مسجد قرار داد. در سال ۸۹۰هجری حاجی
خواجه جان تبریزی وصیت نمود که سه هزار دینار تبریزی در مصارف امور خیریه
هزینه نمایند ، از جمله یک هزار دینار از آن صرف ساخت وساز بخشهای پایاب
وجماعتخانه مسجد ریگ گردید. مسجد در سال ۸۶۰ هجری بر اثر وقوع سیل تخریب
شد وبه مدت شش ماه ویران ومتروک بود تا اینکه پس از گذشت شش ماه باردیگر
آباد گردید ومردم در آنجا نماز گزاردند. در زمان حکمرانی محمد ولی میرزا
بر یزد حاجی میزا سید مهدی برادر اعیانی مدرس چندین باب دکان ومغازه واقع
در ضلع شمالی مسجد خریداری کرد ودرصدد بود شبستانی دایر نماید وآن را
ضمیمه مسجدکند که توفیق نیافت و در سال ۱۲۵۱ هجری شخصی به نام حاجی کاظم
مشهور به کلاهدوز با خریداری ضلع جنوبی مسجد، شبستانی در نهایت زیبایی
وتکلّف بناکرد . مسجد مذکوردرسده هشتم هجری توسط معین الدین اشرف احداث
گردید مسجد ریگ رفیع و دوطرف صحن مستطیل شکل آن دوشبستان است که در طی
ادوار مختلف تاریخی دایر گردیده اند . مسجد مذکور از سده هشتم هجری به بعد
بهصورت یکی از مساجد بزرگ در آمده است. پس از گچبری ولایه برداریهایی
هایی که انجام گردید، یک محراب کاشی شده در انتهای جنوبی این مسجد مشاهده
شد. شبستان دیگری در قسمت شرقی مسجد وجود دارد که شامل نورگیرهای مرمری
باستونهای مربع شکل میباشدکه سقف جناقی ،برروی آن خودنمایی میکند. این
مسجد دارای مناره ای است که بدنه آن با کاشیهای زیباپوشیده شده است (در
حال حاضر قسمتهایی از کاشیها فروریخته). در بالای محراب این مسجد در
شبستانف زمستانی، بادگیری بوده که اکنون خراب شده است. در داخل محراب نیز
سنگ مرمری قراردارد که بر روی آن نقوش محرابی وخطوط کوفی وعربی منقوراست.
در سمت شرق مسجد پلکانی با رویة گچی ، جهت ورود زنان به تنها غرفه مسجد در
طبقه اول تعبیه گردیده که طاقچه ای در داخل آن است . غرفة تحتانی، قوس
نیم دایره ای دارد و در داخل آن نیزطاقچهای است . ازارة تابستانخانه تا
ارتفاع۵۰ سانتیمتر از سنگ است و در سطح پایین آن قرنیز سیاه رنگی به کار
رفته است . در وسط سقف تابستانخانه فضایی شبیه به گلخانه به سبک امروزی با
پنجرة فلزی بزرگ ایجاد شده است . بر روی یکی از زیلوهای مسجد ، عبارت :
‹‹ وقف بر مسجد زین آقا واقع در محلّه مخزن من دارالعباده یزد داخل حصار
سنه۱۳۰۴ عمل محمد علی حاجی رجب میبدی ›› وبر روی زیلوئی دیگر عبارت : ‹‹
وقف بر مسجد زینل عابدین داخل حصار دروازة مالمیر شهر سنه ۱۳۴۰›› نوشته
شده است به نظر می رسد مسجد در عهد ناصرالدین شاه قاجاری بنا شده است .
خطوط آیه های عربی به چهار گونه نگاشته شده و در بالای محراب قرنیز گچی
موجود است.در بدنه تا کف مسجدنیز کاشیهای فیروزه ای ولاجوردی به صورت نقوش
هندسی تعبیه شده است . سقف مسجد نسبتاً بلند ودر دوطرف آن دو شبستان ستون
دار قرارگرفته است .نور داخل شبستان تابستانی از پنجره ورودی بزرگ آن
تامین می شود .بدنه دیوارهانیز با گچ سفید شده است . یک در ورودی مسجد به
بازار متصل می شود .همچنین دوگرمخانه یا شبستان زمستانی در طرفین آن است
که محراب مقرنس گچی دارد . در زیر صحن مسجد زیر زمین یا سردابه ای بوده که
جهت وضو استفاده می شده است . نور شبستان ضلع چپ با سنگهای مرمر سقف
تامین می شودوشبستانهای جنبی دارای ۳۲ ستون چهار ضلعی وسقف گنبدی هستند
.در روی هر گنبد نیزیک نور گیرف مرمری به کار رفته است. محراب این قسمت از
سنگ مرمر ونورگیرها عموماً به صورت هشت ضلعی است.
آدرس :یزد – ضلع جنوبی خیابان قیام ، محله مصلی
روستای اشکذر
قدمت : اشکانیان
( تاریخ میلادی : ۲۴۷ ق م – ۲۲۶ م )
اشکذر یکی از بخش های شهرستان یزد است که در شمال غربی یزد واقع شده و
آب و هوای گرمسیری معتدلی دارد.اشکذر در زمان اشکانیان توسط
اشکینزال که از ملوک طوایف بوده، ساخته شده است فیروزآباد مجومرد
که جزء شهر اشکذر است به فرمان «فیروز شاه بن یزدگرد بن بهرام گور » بنا
شده است. در قرن هشتم ، به فرمان پسران «شیخ تقی الدین دادا محمد »هفت
خانقاه در یزد ،اردکان ، میبد، اشکذر، هفتادر، بندرآباد و مجومردساخته شد
که برخی از آنها منهدم شده اند. خانقاه اشکذر عمارتی بلند داشته و املاک
بسیار وقف آن بوده است . در اشکذر نمونهای ازتلاش و تکاپوی مردم کویر
در مبارزه باشنهای روان و ایجاد جنگلهای تاق و گز میتوان مشاهده
کرد. آثارتاریخی اشکذر عبارتند از:سرو کهن و قلعه فیروزآباد، آسیاب
اشکوذر، رباط، چاپارخانه و قلعه نیمساز همتآباد، خانقاه میمونه،
قلعه و مسجد جامععزآباد، امامزاده سیدحسن حاجی آباد، مسجدحاج
رجبعلی، مسجدالرضا و قلعه اشکذر، عمارت باغ وزیر حجت آباد، دارالشفاء،
شهرکهنهپشت، مسجد ریگ، قلعه و حمام قدیمرضوانشهر، آب انبار پشت
باغکاج، آبانبار حجتآباد، آتشکده جعفرآباد، قلعه حسنآباد، آبانبار
عصرآباد،آبانبارهای شیر و عمارت سلطان بُندرآباد و ….
آدرس :شمال غربی یزد
روستای زارچ
منطقه تاریخی «زارچ» در شمال غربی یزد واقع شده و بنا به روایتی
از جمله بناهای«زالزر» است. قنات زارچ یکی از کهن ترین قنات های منطقه
یزد است که آب آن هنوز جاری است. در تاریخ آمده است که امیر
مبارزالدین محمد و فرزندانش، دوازده روستا در بلوک رستاق و میبد و قهستان
احداث کردند که از آن جمله مظفر آباد زارچ را می توان نام برد آبجوی
زارچ در یزد معروف بوده و از آثار «ارسلان خاتون» همسر سلطان
علاءالدوله کالنجار است. زارچ از قدیم ، دارای مردمی خونگرم و صادق و با
فرهنگ و بزرگانی را نیز در خود پرورده است که از جمله میتوان به
لسان الحق عبدالوهاب متخلص به محرم را نام برد کهدیوانی در مدح
شهدای کربلا دارد
آدرس :شمال غربی یزد
روستای محمد آباد
این روستا در ۷کیلومتری جنوب یزد و کنار راه یزد – کرمان قرار دارد .بنای
برجی مربوط به ۴۰۰ سال قبل و غاری در ارتفاعات مجاور روستا که آبشار
زیبایی دارد، از اهم آثار دیدنی روستا محسوب می شود. محمدآباد در یک منطقه
کوهپایه ای قرار گرفته است. کوه تخت بان در جنوب آن قرار دارد. آب و هوای
روستا معتدل و خشک است
آدرس :۷کیلومتری جنوب یزد و کنار راه یزد – کرمان
روستای مدوار
این روستا در ۴۰ کیلومتری جنوب یزد و ۱۰ کیلومتری غرب راه یزد – دهشیر
قرار دارد. یک گردشگاه قدیمی به نام شاه نشین از اهم آثار دیدنی و
زیارتگاهی به نام قدمگاه از مهمترین آثار مذهبی روستاست. روستای مدوار در
یک منطقه کوهپایه ای قرار گرفته است. کوه مدوار در غرب و کوه سرخ از رشته
شیر کوه چسبیده به این آبادی است. آب و هوای روستا معتدل خشک است
آدرس :۴۰ کیلومتری جنوب یزد و ۱۰ کیلومتری غرب راه یزد – دهشیر
روستای دربید
این روستا در ۳۹ کیلومتری شمال شرقی یزد قرار دارد. مقبره پیرشاه حسین از
مهمترین جاذبه های زیارتی آن می باشد. همچنین در این روستا چهار درخت سرو
قدیمی و زیبا وجود دارد که بسیار دیدنی و زیبا هستند. روستای دربید در یک
منطقه میانکوهی واقع گردیده است.کوه دربید در شمال شرقی و شرق، کوه کلاته
در شمال غرب و کوه کالمن در جنوب آبادی قرار دارد. آب و هوای روستا معتدل
خشک است.
آدرس :۳۹ کیلومتری شمال شرقی یزد
روستای بندر آباد
این روستا در ۳۷ کیلومتری شمال غرب یزد و ۷ کیلومتری جاده یزد –
نائین قرار دارد. و آب وهوای آن گرم و خشک است. اهمیت تاریخی این
آبادی بیشتر مربوط به شخصیت شیخ تقی الدین داداعارفمشهور قرن
هفتم هجری یزد است که در بندرآباد خانقاه و مسجدی ساخته و آنجا را
به عنوان مرکزی برای پیروانخود درآورده بود، این عارف نامی در سال
۷۰۰در بندر آباد درگذشته و در خانقاه خود به خاک سپرده شده، ولی پس از چند
روز جسد او را از آنجابه یزد انتقال دادند . اهم آثار تاریخی و دیدنی های
این روستا عبارتند از : -مسجد بندر آباد که به سبک مساجد قرن هشتم هجری با
گنبدی آجری ساده و محرابی با گچبری ومنبری با کاشی های معرق است. -مسجد
جامع روستا که در نزدیک بقعه سلطان محمود شاه قرار دارد. این مسجد دارای
گنبدی بلند است و بر منبر ان تاریخ ۸۰۹ هجری خوانده می شود. جاشمعی این
مسجد از آثار کهن و قدیمی مسجد محسوب می شود. -امامزاده سید حسن که در جوار
بقعه سلطان محمود شاه قرار دارد . -بقعه و مقبره سلطان محمود شاه فرزند
شیخ تقی الدین دادا و از صوفیان و عرفای نامدار منطقه که متصل مسجد است و
قسمتی از بنای آن را ریگ روان پوشانیده است. روستای بندر اباد در یک منطقه
دشتی قرار دارد و اطراف آن را تپه های شنی فرا گرفته اند.
آدرس :۳۷ کیلومتری شمال غرب یزد و ۷ کیلومتری جاده یزد – نائین
روستای عزآباد(یزآباد)
این روستا در ۳۸ کیلومتری شمال غربی یزد و ۸ کیلومتری غرب جاده یزد
نائین قرار دارد وآب و هوای آن گرم و خشک است. بنای اولیه روستا
به سلطان سنجر خوارزمشاهی منسوب است که در سال۵۹۰ هجری در خطه
یزد بر مسند فرمانروایی نشست و ده سال بعد این روستا را بنا نهاد.
مهمترین آثار تاریخیاین روستا عبارتند از: قلعه بزرگ عزآباد و مسجد
جامع که از آثار دوران صفوی است
آدرس :۳۸ کیلومتری شمال غربی یزد و ۸ کیلومتری غرب جاده یزد نائین
روستای زین آباد
این روستا در ۱۰ کیلومتری جنوب غربی یزد و کنار راه یزد- تفت قرار دارد.
این روستا دارای معبد زرتشتی و یک درخت کهنسال است که از قدمت قابل توجهی
برخوردارند. علاوه بر آنها، ویرانه های چندین آب انبار و کاروانسرا نیز
درمحدوده روستا دیده می شود. روستای زین آباد در یک منطقه میانکوهی واقع
شده و دنباله کوه سنگ تراش از رشته شیرکوه است که در جنوب آبادی قرار گرفته
است. روستا آب و هوای معتدل خشک دارد
آدرس :۱۰ کیلومتری جنوب غربی یزد و کنار راه یزد- تفت
روستای میمونه
این روستا در ۳۶ کیلومتری شمال غرب یزد و در ۶ کیلومتری غرب جاده اصلی
قرار دارد. روستا دارای قلعه ای کهن و بقعه ای به نام بقعه میرزا محسن است
که در نوع خود دیدنی هستند. روستای میمونه در یک منطقه کویری قرار گرفته و
تپه های شنی شرق و شمال شرق آن را فرا گرفته اند. این روستا دارای آب و
هوای گرم و خشک است.
آدرس :۳۶ کیلومتری شمال غرب یزد و در ۶ کیلومتری غرب جاده اصلی
رباط زین الدین
قدمت : صفویان (۹۰۷-۱۱۳۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۵۰۱-۱۷۲۲ م )
این رباط در۶۰ کیلومتری جاده فعلی یزد – کرمان واقع شده و تاریخ
احداثآن همزمان با مجموعه گنجعلیخان کرمان است. کاروانسرا طرحی
مدور دارد که پنج برج پیوسته آن را حفاظتمیکنند و یکی از
نمونههای نادر در میان کاروانسراهای کشور است. ساختمان بنا آجری و با
کیفیت خوبی اجرا شده است .اتاق ها، صفه های استراحت مسافران ،شاه نشین،
شترخان و بادگیر، فضای داخلی کاروانسرا برا که در سال های اخیر مرمت شده
است تشکیل می دهند. در طراحی معماری فضاهای رباط زین الدین ،اعداد یک،پنج و
دوازده ملحوظ شده اند. اعدادی که در مذهب تشیع از احترام و تقدس بالایی
برخوردارند. چاپارخانه و یک چشمه کوچک و فضایی مشجر رباط را فراگرفته است.
با توجه به موقعیت بسیار خوب و کیفیت مطلوب ساختمان رباط، برای تبدیل آن
به تأسیسات رفاهی بین راهی امروزین طرح هایی تدارک دیده شده است.
آدرس :۶۰ کیلومتری جاده فعلی یزد – کرمان
کاروان سرای علی آباد
قدمت : قاجار(۱۱۹۵-۱۲۹۹ ه.ق)
( تاریخ میلادی : ۱۹۲۱-۱۷۹۶ م )
.این کاروان سرا در آبادی علی آباد بر سر راه یزد کرمان واقع شده است. این
کاروان سرای وسیع و محکم از آجر ساخته شده و بانی آن محمد ولی میرزا پسر
فتحعلی شاه است. بنای آن از سمت جاده دارای ۱۴ صفه است و بلندی دیوارهای
آن به پنج متر می رسد. چهار باغ در چهار گوشه آن قرار دارد. مساحت کاروان
سرا در حدود چهار هزار متر مربع است
آدرس :روستای علی آباد بر سر راه یزد کرمان
خانه لاری ها
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۹۲۱-۱۷۹۶ م )
این خانه درسال۱۲۸۶ قمری ساخته شد. مالک آن حاجی محمد ابراهیم لاری بوده
است. سابقاً به عنوان خانقاه نعمت الهی از آن استفاده میشد. درها ، پنجره
ها، ارسی ها و اتاق های آینه کاری، و نقاشی شده آن پکی از نمونه های زیبا و
عالی خانه های اعیانی قرن سیزدهم یزد است
خانه حاج کاظم رسولیان
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
این خانه که بیش از یک قرن ازعمر آن می گذرد، درمحله سهل بن علی یزد واقع
شده و شامل دو بخش متمایز به صورت بیرونی و اندرونی است. حیاط بیرونی محل
پذیرایی از میهمانان و برگزاری مراسم وروضه خوانی حضرت امام حسین (ع) بوده
است. اتاق بزرگ ارسی با شیشه های رنگین، حوضخانه ، تالار،زیرزمین و
بادگیر، فضاهای اصلی قسمت بیرونی را تشکیل می دهند. حیاط اندرونی که بخش
کاملأ خصوصی خانه است شامل اتاق های سه دری، پنج دری، ارسی، تالار، کلاه
فرنگی وبادگیر است که پیرامون حیاطی بزرگ و مشجر با حوضی وسیع در میان آن
قرارگرفته اند. در قسمت تحتانی اتاق ها تالار،.کلاه فرنگی، زیرزمین ها
وجوی آب قراردارند که هر کدام، برای نگهداری لوازم زندگی، مواد غذایی و
استراحت در فصل تابستان مورد استفاده بوده است.خانه رسولیان دارای حمام
سنتی آست که حدفاصل حیاط بیرونی و اندرونی قرار دارد. این خانه که یکی
از خانه های ارزشمند یزدی است در سال ۱۳۶۸ به صورت وقف در اختیار دانشگاه
یزد قرار گرفت و پس از مرمت ، به عنوان هسته اولیه دانشکده معماری و
شهرسازی حیات نوین خود را آغاز کرد. هم اکنون بخش های متنوع این خانه
قدیمی به فضاهای آموزشی تبدیل شده و با خریداری واحدهای مسکونی همجوار آن
که هرکدام از ان ها نیز واجد ازرش معماری هستند، مجموعه فرهنگی ،تاریخی ،
آموزشی ممتازی را به وجود آورده ان که در سطح کشور شاخص است. این مجتمع
هنری جدا از نقش آموزشی و پژوهشی آن ، تا به حال محل برگزاری سمینارهای
مختلف علمی و پذیرای شخصیت های داخلی و خارجی بوده است .
آدرس :درمحله سهل بن علی یزد
خانه عرب ها
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۹۲۱-۱۷۹۶م )
این مجموعه از دو خانه بزرگ و کوچک در «سرقدمگاه» محله فهادان،
نزدیک مسجد چهلمحراب واقع شده و به حاجی میرزااحمدعرب تعلق دارد.
تزئینات داخلی خانه بزرگ شامل سردر های مقرنس پنج دری، راهرو ها و درها و
همچنین گچبری رف ها و جاسازی در آنها است .تزئینات داخلی خانه کوچک شامل
اتاق اینه کاری ، نقاشی رنگی دیوارها ، درهای ابزار سازی، گچبری بدنه
دیوارهای حیاط و … است تاریخ نقاشی یکی از اتاق ها ۱۲۸۱ هجری است . خانه
کوچک این مجموعه را استاد علی اکبر فرزندمرحوم استاد باقر در سال
۱۲۹۸ هجری ساخته است
آدرس :«سرقدمگاه» محله فهادان
خانه ملک التجار
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
این خانه نمونه در حدود ۱۲۰ سال قبل دریکی از بازارهای مهم شهر
یزد ساخته شده و بهملک التجار تعلق داشته است . مدخل خانه به اسلوب
روزگار خود دارای کوچه ای دراز و باریک با دیوارهای بسیار بلند است.
تزئینات داخلی اتاق های آن دست کمی از خانه های قدیمی دیگر ندارد و شاید از
حیث اختصاصات مزیت هم داشته باشد.این خانه را جد ملک التجار موسوم
به حاج علی عسگر شیرازی ساخته است و چهار نسل متوالی در آن زندگی
کرده اند.نقاشیهای اتاقهای این خانه کار یک نقاش شیرازی است که
از حیث اسلوب، کاملاً با نقاشیهای عمارتنارنجستان شیراز همسان
است.
آدرس :مرکز شهر یزد
مدرسه خان
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
محمد تقی خان بن میرزا محمدباقر بافقی که به خان بزرگ شهرت داشت و سرسلسله
خاندان مشهوربه «خوانین» یزد بوده است در۱۱۲۹متولد شد. وی پس از به حکومت
رسیدن، تأسیسات عمومی و خیریه مهم مانند باغ دولت آباد ، میدان خان ،
قیصریه، مدرسه خان و جنت آباد را احداث کرد. محمد تقی خان، مدرسه خان را
خارج از حصار شهر یزد ایجاد کرد، این بنا مرکب از دو مدرسه بزرگ وکوچک است.
مدرسه کوچک را محمد تقی خان و مدرسه بزرگ را که طرف غرب و متصل به اولی
است علینقی خان پسر محمد تقی خان بنا کرده اند. اصالت معماری، بناهای یاد
شده به لحاظ تعمیر و مرمت هایی که در دهه های اخیر روی آن ها صورت گرفته
است، دستخوش تغییرات شده و از ترکیب آرام و آراستکی قدیم خارج شده است.
تصویر وقفنامه این بناها با شماره ۶۷۲۴ در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
موجود است .
آدرس :مرکز شهر یزد
مدرسه شهاب الدین قاسم طراز
قدمت : ایلخانیان ( ۶۵۴۷۳۶ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۲۵۶-۱۳۵۳ م )
«شاه ابوالقاسم » از محله های یزد است که از اسم شهاب الدین قاسم طراز،
بانی مدرسه در قرن هشتم هجری گرفته شده است. از آثار قدیم این مدرسه
معروف، تنها سر در شمالی آن باقی مانده است در جای قبلی مدرسه،
یکمسجد جدید ساخته شده است. این بنا شش کتیبه قدیمی دارد.
آدرس :محله شاه ابوالقاسم ،یزد
میدان خان
قدمت : قاجار(۱۱۹۵-۱۲۹۹ ه.ق)
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
این میدان وسیع وخوش طرح وسبک، از مکانهای زیبای شهر یزدو یکی از آثار
محمد تقی خان (متوفی در سال ۱۲۱۳) است. در چهار سوی میدان دکان هایی قرار
دارد. پیش روی آنها سایبان راهرو گونه ای ساخته شده و سر در دکان ها
هلالی است. این میدان راهی به مسجد ریگ دارد. مدرسه شفیعیه در زاویه شمال
شرقی آن واقع شده است. . میدان خان جزء مجموعه ای است . که محمدتقی خان
با طرحی هماهنگ آن را به وجود آورد. این مجموعه مشتمل بر مدرسه و قیصریه
است وجملگی آنها جزو نقاط دیدنی شهر محسوب می شود.
آدرس :مرکز شهر یزد
میدان میر چخماق(امیرچخماق)،
قدمت : تیموریان ( ۷۷۱-۹۱۱ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۳۷۰-۱۵۰۶ م )
میدان میر چخماق،اثری از قرن نهم هجری و یادگاری از دوران حکومت امیرچخماق
شامی است. جلال الدین امیرچخماق که به دستور شاهرخ تیموری به حکومت یزد
رسید با همدستی همسر خود ستی فاطمه خاتون، آثاری چند در یزد بنا کرد. مهم
ترین این آثار مسجد جامع نو بود که هم اکنون نیز برقرار است و به نام مسجد
میرچخماق مشهور است. بانیان در شمال مسجد میدانی ایجاد کردند که اکنون هم
پابرجا است و مرکز شهریزد است. این میدان در عصر صفوی هم به همین نام شهرت
داشت. در شرق میدان میرچخماق، بازاری به نام حاجی قنبر وجود دارد. این
بازار از بناهای نظام الدین جامع قنبر جهانشاهی است. این شخص که به امر
جهانشاه قره قویونلو به سمت یزد رسیده بود، آثار دیگری هم در یزد احداث
کرد. بعدها بر سردر این بازار بنای زیبا و بلندی به اسلوب بناهایی که در
تکایای یزد دیده می شود ساخته شد. این بنای عظیم یکی از معرف های شهر یزد
است و هنگامی که می گویند «میرچخماق» مرادشان همین بناست، در حالی که از
آثار امیر چخماق نیست.
آدرس :یزد
میدان وقت و ساعت
قدمت : ایلخانیان ( ۶۵۴۷۳۶ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۲۵۶-۱۳۵۳ م )
این میدان قدیمی، اثری از نیمه اول قرن هشتم هجری است و در حال حاضر
اکثریت بناهای اطراف آن از بین رفته است و تنها مدرسه سیدرکن الدین و یک
آب انبار قدیمی برجای مانده است. در این میدان یک دستگاه نجومی ورصدی
موسوم به اوقات و ساعت (۷۲۵ هجری قمری ) قرار داشته که در زمان خود از
دستگاه های مهم علمی بوده و نام میدان از این دستگاه گرفته شده است.
آدرس :مرکز شهر یزد
میدان قیام(شاه سابق)
قدمت : قاجاریه ( ۱۲۹۹-۱۱۹۵ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۹۶-۱۹۲۱ م )
این میدان و نام آن یادگاری از زمان حکومت حاج علینقی خان (۱۲۱۴
– ۱۲۱۹)پسرمحمد تقی خان است. در یکی از صفههای این میدان و در
مدرسه قدیمی کنار آن، قطعه سنگی منقور حاویاشعار ذبیحی شاعر ) متوفی
در ۱۱۶۰ه.ق)موجود است
آدرس :مر کز شهر یزد
باغ دولت آباد
قدمت : زندیه (۱۱۶۳-۱۲۰۹ ه ق )
( تاریخ میلادی : ۱۷۵۰-۱۷۹۴ م )
باغ دولت آباد یکی از باغ های معروف ایرانی است که در زمان محمد تقی خان
(دوره زندیه) طراحی و ساخته شد. بخش عمده آن از جمله عمارت هشتی و بادگیر
باغ را که، تخریب شده بود، سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران مرمت کرد.
این باغ از قناتی به همین نام (قنات دولت آباد) مشروب می شده و جریان آب
در باغ، اساس استخوان بندی طراحی آن را تشکیل می دهد. باغ دولت آباد
مجموعه ای از ساختمان های متفاوت است که محل اقامت (خان) حاکم وقت و
دستگاه حکومتی وی بوده است. عناصر متشکله مجموعه چنین است: عمارت سردر
جنوبی، شترخان و اصطبل ها، عمارت حرمسرا، عمارت هشتی و بادگیر، آشپزخانه ،
اتاق های خدمه، عمارت بهشت آپین، عمارت تالار آینه، عمارت تهران ف عمارت
سردر اصلی و آب انبار دو دهانه. جالب ترین بنای مجموعه را عمارت هشتی و
بادگیر تشکیل می دهد که تلفیق جریان هوا و آب به زیباترین شکل صورت گرفته
است. کاربندی بسیار ظریف سقف هشتی اثر استاد علی اکبر خرمی (معروف به
استاد حاجی علی اکبر آخوند) معمار میراث فرهنگی است .که با سیم گل و دم
گیری گچی به طرزی بسیار استادابه اجرا شده است. در ارسی مشبک با شیشه های
رنگی نیز که دفتر فنی حفاظت آثار باستانی آن را ترمیم کرده به زیبایی بنا
افزوده است، مهم ترین امتیاز طراحی عمارت، سعی معمار در انتخاب زوایایی
هوشمندانه برای ارائه بهترین دید و منظر به داخل بنا است. بادگیر باغ
دولت آباد با ۳۳متر بلندی از سطح زمین، شاهکار مهندسی و نشانه بلوغ و تو
انمندی فکر و دست معماران یزدی است. باغ از ردیف کاری درختان مختلف برخورد
ار است که عمده ترین آن ها را سرو و کاج وگل سرخ تشکیل می دهد. گونه های
مختلف درختان میوه نیز به ویژه انگور و انار دیگر فضاهای باغ را در برمی
گیرد. باغ دولت آباد به لحاظ هنر بستان پیرایی، . فن توزیع آب و غنای
طراحی معماری از مجموعه های دیدنی کشور محسوب می شود و به همین دلیل در
فهرست آثار تاریخی به ثبت رسیده است. امید می رود با ایجاد شرایط مناسب،
امکان تداوم تعمیرات علمی و احیای سایر قسمت های مجموعه فراهم آید و در
معرض دید جهانگردان داخلی و خارجی قرار گیرد.
آدرس :مرکز شهر یزد
بازار یزد
قدمت : آل مظفر(۷۲۳-۷۹۵ ه ق)
( تاریخ میلادی : ۱۳۱۴-۱۳۹۳ م )
این مجموعه که ستون فقرات شهر قدیمی یزد را تشکیل میدهد. در دوران
پهلوی با احداث خیابان شاه (خیابان قیام فعلی):به دو نیم شد و برخی فضاهای
اصلی آن، مانند بازار ارسی دوزها، بازار محمد علی خان و بازار پنجعلی
تخریب شد. نیمه شمالی بازار در حال حاضر، ازرونق اقتصادی بیشتری برخورد ار
است. عمده ترین کالاهای مورد معامله، پارچه و شیرینی های یزدی، طلاو فرش
است. قیصریه که حد فاصل میدان و مدرسهخان قرار دارد، از لحاظ
معماری نسبت به سایر بازارها از انتظام فضایی بهتری برخوردار است و
با دو در چوبیکه دارای ارزش هنری هستند، بسته میشود. در این
بازار، اکنون پارچه های یزدی عرضه میشود. قدیمی ترین بخش بازار یزد،
بازار حاجی قنبر است که از قرن نهم هجری به یادگار مانده و جزیی از مجموعه
فرهنگی- تاریخی امیرچخماق است. در قرن سیزدهم هجری برسر در این بازار
تکیه ای زیبا وبلند شیوه دیگر تکیه ها و حسینیه های یزد ساخته شد که یکی
از معرفه های شهر یزد است. عمده تزئین های آن ازکاشی معقلی است. از
کارگاههای تولیدی بازار می توان به کارگاه مازاری (محل ساییدن برگ حنا،
رنگ طبیعی)، کارگاه حلوایی (محل تبدیل کنجد به حلوا ارده)، کارگاه رنگرزی
(محل رنگ آمپزی الیاف نخی وپشمی) نام بردکه هر یک ، بنا به اقتضای نوع
فعالیت از معماری ویژه ای برخوردارند. قسمت های مختلف بازار یزد عبارتست
از: بازارخان ، بازار زرگری ، بازار پنجه علی، بازار قیصریه، بازار
علاقبندی ، بازار کاشیگری، بازار چیت سازی، بازار ملا اسماعیل، بازار
افشار، بازار حاجی قنبر، بازار محمدعلی خان، بازار جعفرخان، بازار صدری
(شاهزاده فاضل)، بازار دروازه مهریز، بازار مسگری و بازار نخود بریزی.
آدرس :مرکز بافت قدیمی شهر یزد
آسیاب ها
معمولاً در کنار آبادیها بر سر راه قنات، هرجا که پستی و بلندی
اجازه میداده از انرژی پاک و ارزان آببرای چرخش سنگ آسیاب
استفاده میشده است. عمدهترین قسمت آسیاب، تنوره آن است که به
صورتمخروطی ناقص و وارونه طراحی و ساخته میشد، به گونهای که
آب ذخیره شده در آن، از روزنی کوچک بافشارزیاد، پرههای سنگ
آسیاب را به حرکت در میآورد. سنگ های آسیاب از نوع مقاوم و به شکل
مدور هستند که یکی ثابت و دیگری متحرک است. گندم یا جو ، از روزنی به مرکز
آن هدایت می شود و بر اثر سایش و حرکت سنگ بالایی بر سنگ پایینی ، گندم
به آرد تبدیل میشود. فضای اصلی آسیابها در دل زمین جای دارد و بخش
نمایانآن اندک است و به نورگیرها و ورودی خلاصه میشود. از میان
آسیابهای معروف استان به مجموعهآسیابهای سنگ سیاه،کچلگ،
دهآباد، بیده، باغستان، امیری و بفروئیه (در میبد)، مذوار، مهریز،
تفت، اسلامیه،(فراشاه) و اشکذر میتوان اشاره کرد. آسیاب اشکذر از
نظر معماری شاخص است ، اما متأسفانه متروک شده است.
آدرس :استان یزد
بادگیرها
یکی از شاخصترین نشانه هایی که منظره عمومی شهرهای استان یزد را
از دیگر شهرهای کشور متمایز میسازد، وجود بادگیرهای متنوع آن است.
بیشتر بادگیرها به فضاهای مسکونی قدیمی تعلق دارند. ازطرفی بر فراز
محراب برخی مساجد مانند مسجد ریگ ، مسجد ملا اسماعیل و مسجد حاج محمد حسین
اردکان نیز بادگیرهایی به زیبایی تعبیه شده است . در مسجد حاج محمد حسین ،
جریان هوا به کانال هایی در کف مسجد هدایت می شود که در نوع خود بی نظیر
است. غالب آب انبارهای درون شهری دارای بادگیر هستند که تعداد آن ها بین
یک تا شش بادگیر متغیر است و به عنوان وسیله ای برای تهویه و خنک ماندن آب
از آن ها استفاده می شده است. یک نوع بادگیر بی مانند دیگر نیز در مهریز
یزد وجود دارد که به فضای عمومی بازارچه ارتباط دارد. بادگیرها دستگاه
تنفسی شهر محسوب می شود. آن ها برج هایی هستند که با توجه به نحوه ساختمان
ویژه خود جریان طبیعی هوا را به داخل بناهای مختلف هدایت می کنند و از
مصداق های بارز استفاده از انرژی های پاک طبیعت محسوب می شود. در خانه ها،
بادگیر معمولأ در ضلع جنوبی حیاط یعنی قسمت تابستان نشین خانه ساختته می
شود. بادگیرها به تالار، حوضخانه، کلاه فرنگی وزیر زمین مربوط میشود تا
جریان هوا را در داخل سانحتمان برقرار کنند،و ضمن تماس با عناصر رطوبت زا،
مثل حوض، باغچه، ، درختتان ، جداره زیرزمین ، چوب و پایاب ، کمبود رطوبت
هوا را نیز جبران کنند. آن ها هم چنین محیطی مطبوع برای زندگی در ایام گرم
و توان فرسای تابستان برای مردم فراهم می آورند. مصالح ساختمانی بادگیرها
معمولاً از خشت خام، آجر، گل،گچ وچوب شورونه است. چوب شورونه از انوع چوب
هایی است که دارای استحکامی عالی است و در برابر حمله موریانه نیز مقاوم
است. گرچه بادگیر یک عنصر تأسیساتی است، اما همواره تزثیناتی رابا گچ یا
آجر به همراه دارد. بادگیر، گذشته از عملکرد مفید آن، نمایانگر تشخیص و
منزلت اجتماعی صاحب آن نیز بوده است که از طریق ارتفاع و نوع تزئین های آن
شناخته می شود
آدرس :یزد
ساباط ها
یکی از ویژگیهای بارز محلههای قدیمی یزد و اکثر شهرهای کویری
ایران، کوچهها و گذرهایسرپوشیده است که به آنها «ساباط» گفته
میشود. هدف از طراحی و اجرای ساباطها این بوده است که انسان را
ازگرما و از تابش تند خورشید و بادهای گرم موسمی در امان نگاه دارد.
در برخی از کوچههای بن بست که ساباطدارند، به منظور افزایش
امنیت ساکنان آن در قسمت ورودی، دری محکم موسوم به دربند کار
گذاشته میشدهاست. مثل دربند آقاییها، کوچه دکتر علایی و لَرد
باجوردی
آدرس :شهر یزد
مسجد جامع کبیر
قدمت : آل مظفر(۷۲۳-۷۹۵ ه ق)
( تاریخ میلادی : ۱۳۱۴-۱۳۹۳ م )
درخشان ترین بنای شهر یزد مسجد جامع آن است . بنای قدیمی و بسیار فاخر
مجموعهای است از درخشندگی کاشیها، بلندی منارهها،زیبایی گچکاریها،
گشادی صحن، آرامش فیروزهای گنبد و بالاخره شبستان زمستانی که هر
یک عنصر وعاملی از عظمت، زیبایی و هنرمندی یادگار گرانقدر، ارجمند و
هزار ساله یزد است. وسیع آن که هر یک عنصر وعاملی ازبزرگی، زیبا یی
وهنرمندی این یادگار ارجمند وهزار ساله یزد است. ایوان بزرگ ، غرفه ها،
گوشواره ها، بزوارها، رواق ها و طنبی های آن همه در حد کمال زیبایی است و
معماری باشکوه پارتی را با همه جلال و احتشام و زیبایی و ریزه کاری به یاد
می آورد. قوس های جناغی خوش اندام آن که تناسب چهار و سه دارد، در عین
زیبایی و ظرافت و تغزل، باریک بینی و ژرف نگری معمار ایرانی را در طراحی،
اجرا و استواری بنا نشان می دهد. تکیه بلند و سر در آسمان این مسجد با
اینکه ساختی بسیار کشیده دارد، بر شانه ای نازک استوار ایستاده و فشار
عمودی مناره های آسمانی را بر روی جرزهای باربر نغز و لطیف کرده است.
روشنایی گنبد با وضع تاقچه های گچ اندود دربرابر روزنه های مشبک به نحوی
شاعرانه و ملایم تأمین شده است. در کنار این مسجد کتابخانه ای به نام
کتابخانه وزیری احداث شده که گنجینه ای نفیس از قرآن ها و کتاب های خطی
است . این مسجد تا پیش از انقلاب اسلامی محل برگزاری نماز جمعه بود اما پس
از پیروزی انقلاب ،به لحاظ محدودیت فضا ، انجام مراسم نماز جمعه به مسجد
مرحوم آخوند ملااسماعیل منتقل شده است . | 