استان مركزي، سرزمين غارها
گزارش از: يدالله رحمتعلي
استان مركزي با استانهاي تهران، قزوين، لرستان، اصفهان، قم و همدان همجوار است و از سه نوع اقليم متنوع نيمه بياباني، معتدل كوهستاني و سردكوهستاني برخوردار است.
شهرستان اراك
شهرستان اراك از شمال به تفرش، از مغرب به همدان و ملاير، از مشرق به شهرستان محلات و از جنوب به شهرستان خمين و شازند محدود شده است و برخوردار از نقاط ديدني زيبايي است كه درپي مي آيد.
بازار اراك: مجموعه بازار اراك كه از سال 1328 هجري قمري و در زمان پادشاهي فتحعلي شاه قاجار بناشد، تلفيقي از معماري مدرن و سنتي ايران است. اين بازار در محلي كه چهارسوق ناميده مي شود با ملات گچ، آهك و خاك رس احداث شده است.
سقف بازار گنبدي بوده و با كاهگل پوشيده شده است. گنبدچهار سوق از ديگر گنبدها بلندتر و با عظمت تر ديده مي شود. عمده حجره ها در راسته بازارها استقرار يافته و كارگاه هاي توليدي، باراندرها، انبارها و بازارچه هاي اختصاصي درسراها است. در طرفين بازارها به فواصل حدود 50متري از يكديگر سراهايي ساخته شده كه به فروش كالا و ارائه خدمات مشغول هستند.
در جنب بازار، مسجد و مدرسه سپهدار كه يكي از زيباترين مساجد اراك است، قراردارد. مجموعه بازار اراك در سال 1355 به ثبت ملي رسيده است.
آشتيان
شهرستان آشتيان در شمال اراك واقع و از شمال به تفرش و قم و از جنوب به اراك و محلات محدود شده است و كوچك ترين شهر استان مركزي است. وجود آتشكده ها در اين منطقه مانند آتشكده فرد جان و فراهان، ارتباط واژه آشتيان را با دين زردشت قوي مي سازد.
از ديگر آثار تاريخي و مذهبي آشتيان مي توان به آب انبار آشتيان، آب انبار گركان، امام زاده اسماعيل، امام زاده عبدالله، امام زاده فاطمه صغري، امام زاده محسن، سدعلي نقي بيگ، قلعه علي نقي بيگ، پل تاريخي سياوشان، سردر منازل قديمي، آسياب جفتي و موزه صنايع دستي معتمدالاياله و غار تاريخي نام برد.
تفرش
اين شهرستان، در شمال شهرستان آشتيان و جنوب غربي ساوه واقع شده و از شمال به ساوه، از جنوب به اراك، از شرق به قم و از مغرب به اراك محدود شده است.
قدمت شهر تفرش به قبل از اسلام مي رسد. درباره وجه تسميه نام اين شهر آمده است كه تفرش در اصل «گبرش» بوده است و اين توجيه شايد بدين سبب است كه در سده هاي قبل و حتي صدر اسلام «گبرها» يا «زرتشت ها» در اين جلگه و نقاط مجاور آن از جمله فراهان و آشتيان، سكونت داشتند.
جاذبه هاي تفرش
غار علي خورند، سد كشته، مسجد ششناو قدمت قاجار، آب انبار بلور قدمت قاجار، تكيه زاعرم قدمت صفوي، قاجار، قلعه حيدري قدمت قاجار، آرامگاه امامزاده محمد(ع) قدمت صفوي، خانه عباسقلي خان ميرپنج قدمت قاجار، امامزاده سرآبادان قدمت اسلامي، امامزاده اسماعيل روستاي فسيجان قدمت اسلامي، امامزاده شاهوارق قدمت صفوي، بقعه امامزاده مهدي ملقب به ابوالعلي قدمت صفوي از جاذبه هاي گردشگري اين شهر است.
دليجان
شهرستان دليجان در منتهي اليه جنوب شرقي استان واقع شده است و از شمال با قم، از جنوب با شاهين شهر (استان اصفهان) از شرق با كاشان و از غرب با شهرستان محلات مجاورت دارد. سوغات اين شهرستان «جوز قند» است.
جاذبه هاي دليجان: مجموعه بازار نراق كاروانسراي دودهك، امامزاده شاه يحيي مسجد پايين نراق، مسجد جامع نراق، بقعه شاه سليمان، قبرستان قديمي داران، تپه قلعه سرخ، آب انبار و حسينيه حاج مهدي، تپه شاهزاده محمود، غار سن ديك، تپه كيخسرو، محوطه باستاني دودهك، تپه قلعه كهنه، امامزاده ابوالفضل مهدي آباد، امامزاده بي بي زبيده خاتون، كاروانسراي شاه عباسي كهك، قلعه اسما عيليه كهك از جاذبه هاي اين شهر است.
شهرستان ساوه
شهرستان ساوه در شمال استان مركزي قرار گرفته است كه وسيع ترين شهرستان استان به شمار مي آيد. اين شهرستان از شمال و شمال غربي به كرج و قزوين، شمال شرقي به شهريار، جنوب شرقي به قم از جنوب به تفرش و از غرب به همدان محدود مي شود.
شهرستان ساوه را انار و انجير خشك و پايه اقتصادي آن را صنعت و كشاورزي تشكيل مي دهد.
جاذبه هاي گردشگري تاريخي و فرهنگي
روستاي آوه، در كتاب مرآت البلدان ساخت شهر تاريخي آوه به اردشير بابكان نسبت داده شده است. تپه باستاني، آب انبار تپه باستاني، آب انبار قديمي، كاروانسراي صفوي و آرامگاه امام زاده فضل بن سليمان قدمت تاريخي اين روستا را نشان مي دهد. مردم روستاي «آوه» به زبان تركي سخن مي گويند. قيزقلعه يا قلعه دختر، در 23 كيلومتري جنوب غربي ساوه و مجاور روستاي قيزقلعه بر روي صخره اي بلند قرار دارد. قسمتي از بنادر صخره تعبيه شده است و از آن با نام دژ يا قلعه ياد مي شود. مسجدجامع ساوه با قدمت پيش از اسلام، مسجد سرخ (انقلاب)، پل سرخده، قلعه آردمين، آب انبار باغ شيخ، آب انبار شاه عباس، بقعه دشموئيل پيغمبر، مقبره سيداسحاق، كاروانسراي آوه، امام زاده سيد هارون از جاهاي ديني اين شهر است.
جاذبه هاي تاريخي و فرهنگي محلات
چشمه آب معدني آبگرم محلات، سرچشمه محلات، ستون هاي تاريخي و روستاي خورهه (روستاي خورهه در محدوده كوهستاني شمالي شهر محلات استقرار بافته است، معبر منسوب به دوره سلوكي، پل و كاروانسراي صفوي از آثار مهم است. مناطق ديدني آن شامل غار شاه بلبل، نماد تاريخي سوراخ گاو، بناي باستاني معبد و ميل هايي منسوب به دوره سلوكي، امام زاده خورهه، محوطه اشكاني و معروف خورهه در كنار روستاي خورهه جاذبه اي طبيعي و تاريخي را رقم زده است كه سبب شده است اين منطقه جزو مناطق نمونه گردشگري قلمداد شود.
بند و پل نيم ور، يخچال نيم ور، ستونهاي سنگي خورهه در مجاورت روستاي خورهه حفاريهاي باستانشناسي در خورهه از مهم ترين مراكز تاريخي اين شهر است.
آتشكده: آتشكوه نيم ور از دو بخش ايوان و چهار طاق تشكيل شده است.
ميل ميلونه، قلعه جمشيدي، حسينيه آقاخان محلاتي، امام زاده عبداله، امام زاده محمد (در شهر نيم ور)، آسياب آبي، امام زادگان فضل و يحيي نيز از جاهاي ديدني اين شهر است. محلات يكي از غني ترين و پرجاذبه ترين شهرستانهاي استان مركزي است. سرچشمه محلات، باغ هاي گل، دهكده گل و گياه، خيابانهايي با درختان چنار، سوغات محلي، آبگرم محلات و بناهاي تاريخي همانند حلقه هاي يك زنجير به هم وصل شده و محلات را به عنوان يكي از محورهاي اساسي جذب گردشگري در استان درآورده است.
غارهاي تاريخي: غار شاه كيخسرو، اين غار در غرب «شازند» و جنوب غربي اراك در بالاي كوه شازند قرار دارد. اين غار طبيعي و افسانه اي به طول هجده متر، عرض متوسط 6متر و ارتفاع 3متر نمايان مي شود. در روي ديوار غار، اسامي عبارتي مانند پولاد و تيرانداز، سياوش و شهريار حك شده است.
غار شاه بلبل: در نزديكي غار شاه بلبل مجسمه اي وجود دارد كه اهالي منطقه به آن نام «عمره» يا «عمرو» داده اند. اخيراً اين نظريه مطرح شده است كه احتمالاً اين مجسمه به «آناهيتا» تعلق دارد و مسلماً مربوط به قبل از اسلام است.
غار آقداش: اين غار در كوه هاي شمالي روستاي «آقداش» از دهستان كوهپايه بخش نوبران شهرستان ساوه قرار دارد و داراي نقوشي از سكونت انسان در عصر كشاورزي است.
غار قلعه جوق: اين غار در نزديكي روستاي چهرقان از توابع بخش وفس اراك در كوهي به نام قوزي قشلاق واقع شده است.
اين غار به وسيله انسان در دل كوه حفر شده است و داراي سه مدخل است. در گذشته نردباني در پاي آن قرار داشت كه رفتن درون آن را آسان مي كرد. ليكن امروز بدون وسايل كوهنوردي رفتن به درون آن ممكن نيست. برخي معتقدند كه اين غار براي دفن مردگان مورد استفاده قرار مي گرفت و به عبارتي آرامگاه بود. بر همين اساس آن را متعلق به دوره ماد مي دانند.
غار چال نخجير
اين غار در فاصله هشت كيلومتري شمال شرق شهرستان دليجان، در منطقه «چال نخجير» قرار دارد و در سال 1368 شمسي شناسايي شده است. اين غار كه جزو غارهاي مرطوب افقي محسوب مي شود، متعلق به دوران سوم زمين شناسي است. غار در دامنه كوه كم ارتفاعي قرار دارد و از طريق جاده خاكي كه از ميان دشتي هموار مي گذرد، به شهر دليجان ارتباط پيدا مي كند. غار چال نخجير داراي يك شاخه اصلي و چند شاخه فرعي است. درون غار عموما كريستاليزه و از سنگ هاي تزييني تشكيل شده است. كف و ديواره هاي غار پوشيده از اسفنج هاي بلورين است و از اين جهت يكي از زيباترين غارهاي منطقه به شمار مي رود. دالان ها، دهليزها و راهروهاي خطرناك و حوضچه هاي متعدد زيبايي خاصي به اين غار بخشيده است.
غار آسيلي: غار آسيلي در نزديكي روستاي امان آباد، در غرب انجدان قرار دارد. طول كلي غار 5/73 و عرض آن هشت متر است. در اين غار حوضچه هايي قرار دارد كه ديواره هاي آن يك پارچه از مواد آهكي و بلورهاي منشوري استالاكتيتي پوشيده شده است.
ساير غارها عبارتند از: غار سوله خونزا، غار هندج، غار سفيدخاني، غار ميلانون يا گلوچه بالا، غارق طاق رچه، غار كيوه كش، غار شغال، غار شغال دره، غار هين هو، غار علي خورنده (غار دربر)، غار كوه ساوه (شاه پسند)، غار سوراخ گاو، غار يكه چاه و...
سنگ نگارها
كتيبه هاي تنگه چكاب: «هفتاد قله» بين چهار شهرستان اراك، خمين، محلات و دليجان در فاصله بيست و پنج كيلومتري شرق اراك قرار دارد. اين منطقه داراي 63 كتيبه پراكنده و صفه اي سنگ چين است. كتيبه ها، خطوط و يادمان هاي نگاشته در تنگه چكاب ادامه سنت باستاني ايرانيان است كه وقايع خود را در مكان هايي كه در معرض ديد آيندگان قرار مي گرفت، به صورت كتيبه بر جاي مي نهادند. بررسي ها نشان مي دهد قدمت برخي از اين كتيبه ها به عصر صفوي مي رسد. از جمله مهم ترين كتيبه هاي دره چكاب، كتيبه اي است كه نام اين محل «چكاب» در آن آمده است.

+ نوشته شده در  دوشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۰ساعت 8:36  توسط سيد مصطفي محمدزاده   |