بررسي چگونگي آغاز جنگ تحميلي

حسين حريري
اختلاف حق حاكميت بر سر اروندرود برمي گردد به تيرماه 1337 شمسي كه رژيم سلطنتي عراق با كودتاي نظامي سرنگون شد و عبدالكريم قاسم رهبر نظامي جديد عراق گرديد. اين كودتا تيرگي روابط ايران و عراق را افزايش داد. شاه ايران در مصاحبه اي گفته بود اروندرود كه مرز بين دو كشور است، نمي تواند مورد استفاده يك جانبه قرارگيرد. عبدالكريم قاسم در پاسخ شاه ايران گفت: حق حاكميت شط العرب (اروند رود) براي عراق محرز است و امتيازي كه به موجب قرارداد 1937 در مورد پنج كيلومتر از مسير اروندرود در مقابل آبادان به ايران داده شده، به صورت يك بخشش از طرف عراق بوده و در صورت لزوم آن را پس خواهد گرفت.
از آن تاريخ به بعد دو كشور جنگ سرد و تبليغات شديدي عليه هم آغاز كردند و اين موضوع تا اوايل سال 1342 شمسي كه حكومت عبدالكريم قاسم با يك كودتاي نظامي كه توسط سرهنگ عبدالسلام عارف سرنگون شد، ادامه داشت. در سال 1343 شمسي كه برادر عارف (عبدالرحمن) به حكومت رسيد، مذاكراتي براي حل اختلافات مرزي بين ايران و عراق صورت گرفت. هنوز كميسيون حل اختلافات كار خود را آغاز نكرده بود كه كودتاي نظامي ديگري در عراق صورت گرفت و احمد حسن البكر توسط حزب بعث بر سر كار آمد.
حزب سوسياليست بعث (رستاخيز) با زيربناي ناسيوناليستي عربي در سال 1952 ميلادي به رهبري يك عرب مسيحي به نام «ميشل عفلق» موجوديت يافت و آن اتحاد ملت هاي عرب در زير يك پرچم بود. دولت جديد عراق در 26 فروردين 1348 ادعاهاي دولت هاي قبلي را مبني بر حكومت عراق بر اروندرود را تكرار كرد و تهديد كرد هر كشتي با پرچم ايران از اين آبراه عبور كند، توقيف خواهد شد.
دولت وقت ايران به علت عملكرد نادرست دولت عراق نسبت به عهدنامه 1337 اين عهدنامه را بدون ارزش و منتفي دانست و به عراق اخطار كرد: چنانچه در اروندرود به پرچم ايران هتك حرمت شود، دولت ايران به حكم وظيفه خود الزاماً براي از ميان برداشتن هرگونه مانع و مزاحمت اقدام خواهد كرد و دولت عراق مسئول پيامدهاي آن خواهد بود. به دنبال صدور اين بيانيه نيروهاي مسلح ايران، در مرزهاي غربي و آبي به حالت آماده باش نظامي درآمدند. كشتي ابن سينا با پرچم ايران و با حمايت ناوچه هاي جنگي و هواپيماهاي (اف4) از اروندرود عبور كرد. عراق كه از تداركات نظامي ايران در مرزها آگاهي داشت، از هرگونه اقدامي كه منجر به برخورد نظامي شود خودداري و در اين باره به شوراي امنيت سازمان ملل شكايت كرد. دولت ايران ضمن رد ادعاهاي عراق اعلام داشت: اقدامات ايران به منظور تضمين آزادي كشتيراني در يك آبراه بين المللي مي باشد و هر وقت عراق از اقدامات تهديدآميز دست بردارد و نيروهاي خود را از مرزهاي ايران عقب بكشد، ايران نيز نيروهاي خود را از مرز فراخواهد خواند. عراق پس از بي نتيجه ماندن شكايتش جنگ تبليغاتي خود را عليه ايران شدت بخشيد و با پناه دادن به افرادي چون سپهبد بختيار اولين (رئيس ساواك) بر شدت تيرگي روابط خود با حكومت ايران افزود. با خروج نيروهاي انگليسي پس از 99سال از سه جزيره ايراني تنب بزرگ، تنب كوچك و ابوموسي و واگذاري آن به ايران، عراق تلاش كرد اين سه جزيره را تصرف نمايد كه با برخورد شديد نظامي ايران مواجه شد و در اثر تبادل آتش تعدادي كشته و مجروح از دو طرف به جاي ماند و عراق مجبور به عقب نشيني گرديد.
در اين راستا دولت عراق ضمن تبليغات شديد عليه ايران توسط يادداشت شديدالحني به دولت ايران اعلام كرد كه سه جزيره مذكور متعلق به اعراب است و ايران بايد نيروهاي خود را از آنها خارج كند. دولت عراق به عنوان اعتراض به ايران در دهم آذرماه 1350 از كاردار سفارت ايران در بغداد خواست كه ظرف 24 ساعت آن كشور را ترك كند.
كنفرانس سران عضو اوپك قرار بود در اسفند 1353 در كشور الجزاير برگزار گردد. حسن البكر رئيس جمهور وقت عراق و صدام حسين معاون او تصميم گرفتند به هنگام تشكيل كنفرانس به اختلافات خود با ايران خاتمه دهند. يكي از دلايل نرمش دولت عراق شورش كردهاي شمال عراق بود كه توسط ايران تجهيز مي شدند و مجروحانشان در بيمارستان هاي ارتش ايران بستري مي گرديدند .
قرارداد 1975 الجزاير با ميانجيگري بومدين رئيس جمهوري الجزاير و با ديدار شاه ايران و صدام حسين در كنفرانس اوپك به منعقد شد امتيازي كه صدام حسين در قبال به رسميت شناختن حقوق ايران در اروندرود از شاه گرفت، قطع كمك ايران به شورشيان كرد عراق بود. دولت عراق ضمن اعلام عفو عمومي به شورشيان كرد مهلتي براي قطع مخاصمه و تسليم اسلحه از طرف آنان تعيين كرد. رهبر كردها ملامصطفي بارزاني نخست به ايران و سپس به آمريكا پناهنده شد و در همانجا درگذشت. پس از انعقاد قرارداد معروف 1975 الجزاير، جهت تحكيم روابط بين دو كشور، اميرعباس هويدا نخست وزير ايران در سال 1354 از عراق بازديد به عمل آورد و در همان سال نيز صدام حسين از ايران ديدار كرد و با حضور وزير امور خارجه عراق در ايران پنج توافقنامه در زمينه هاي كشاورزي، ماهيگيري، بازرگاني، فرهنگي، حمل و نقل و ارتباطات امضا كردند.
روابط به ظاهر حسنه و گرم دو كشور با پيروزي انقلاب اسلامي ايران و سقوط شاه به سردي گراييد. رژيم بعث عراق پس از اطمينان از قطع روابط بين ايران و آمريكا و برداشته شدن پشتوانه سياسي و تبليغاتي آمريكا از ايران و همچنين تحريك و تشويق صدام از طرف دشمنان انقلاب اسلامي براي تجاوزي آشكار به ايران اسلامي آماده شد.
رژيم عراق به منظور لطمه زدن به روابط دو جانبه خود با ايران و ايجاد زمينه براي اقدامات بعدي به اعمال زير اقدام كرد:
1- ايذاء و اخراج حدود 50000 نفر از اتباع شيعه مذهب عراق و مصادره اموال منقول و غيرمنقول آنان به اتهام ايراني الاصل بودن.
2- ايجاد مزاحمت و محاصره اقامتگاه علماي برجسته و روحانيون ايراني در عتبات مقدسه.
3- ايجاد مزاحمت براي اعضاي سفارت جمهوري اسلامي ايران در بغداد و حمله به منزل آنان.
4- پناه دادن به نظاميان فراري و وابستگان رژيم گذشته و فراهم آوردن امكانات توطئه عليه انقلاب اسلامي.
5- پشتيباني از سازمان ها، احزاب و گروه هاي مخالف نظام جمهوري اسلامي ايران از قبيل كومله، دموكرات، كانون خلق عرب و مسلح نمودن آن ها به منظور براندازي حكومت ايران.
6- تأسيس راديوهايي به زبان هاي فارسي، تركي، ارمني، كردي، تركمني و بلوچي جهت تحريك اقوام ايراني و ايجاد تفرقه و فتنه بين شيعه و سني.
در خرداد ماه 1358 حمايت كنسولگري عراق از اقدامات ضد انقلابي كانون خلق عرب در جنوب منجر به كشته شدن دو نفر و مجروح شدن 76 نفر شد كه اين خود نشانه آشكار دخالت مستقيم كشور عراق در اوضاع داخلي ايران بود. در همان ماه عراق شروع به تقويت پاسگاه هاي مرزي خود در خوزستان كرد و بالگردهاي آن كشور بر فراز اروندرود به پرواز درآمدند. عراق با اعزام ناوچه هاي گشت زني به اروندرود و پروازهاي بالگردهايش بر روي پاسگاه ژاندارمري خسروآباد (آبادان) تجاوز خود را به حريم آبي و هوايي جمهوري اسلامي ايران آغاز كرد. اين تجاوزها با بمباران دهكده هاي مرزي ايران در منطقه (قره شير) در غرب كشور توسط هواپيماهاي عراقي كه در نتيجه 6 نفر شهيد و 4نفر مجروح شدند، بعد گسترده تري يافت.
در تاريخ 24/3/1358 نيروي هوايي عراق پاسگاه مرزي انجيره ني خزر و ملاله را در غرب و جنوب كشور بمباران كرد.
احمد حسن البكر در روز 26/4/1358 از رياست جمهوري عراق استعفا كرد و جانشين او صدام حسين رهبري عراق را به دست گرفت.
در روز 14/8/1358 كنسولگري ايران در بصره به اشغال دولت عراق درآمد و دو ديپلمات ايراني آن بازداشت شدند و مردم غيور كرمانشاه به تلافي اين عمل كنسولگري عراق در كرمانشاه را اشغال كردند و در نتيجه روابط ايران و عراق به تيرگي بيشتر انجاميد.
در 14/9/1358 يك گردان عراقي به پاسگاه مرزي در منطقه اميرآباد بين شهرهاي صالح آباد و مهران تجاوز كردند و آن را به تصرف خود درآوردند و مردم شريف خرمشهر به تلافي آن مدرسه عراقي ها در خرمشهر را اشغال كرده و معلم هاي عراقي را دستگير كردند.
دولت جمهوري اسلامي ايران كه روزهاي پس از پيروزي انقلاب را مي گذارند علاقه مند به حفظ آرامش منطقه و برقراري روابط برادرانه با همسايگان مسلمان خويش بود. مسائل و مشكلات داخلي كشور هنوز در حال تلاطم انقلابي بود و تصميم گيري هاي متفاوت مقامات مملكتي، همانند ليبرال ها و عناصر نفوذي بيگانه كه اهداف خاصي را دنبال مي كردند، سبب شد اقداماتي شتابزده به شرح زير صورت گيرد كه در تضعيف توان رزمي كشور مؤثر بود: تقليل پرسنل كادر ارتش در رده هاي مختلف فرماندهي، تقليل خدمت نظام وظيفه از دو سال به يك سال كه منجر به خالي شدن پادگان ها از سرباز شد، لغو قراردادهاي خريد تجهيزات و وسايل نظامي و تبديل اين قراردادها براي خريد وسايل كشاورزي و غيرنظامي، فروش تجهيزات پيشرفته نظامي موجود از قبيل ناوها و ناوچه هاي نيروي دريايي و هواپيماهاي اف14 نيروي هوايي به آمريكا، متوقف نمودن طرح احداث پايگاه نظامي عظيم چابهار، انحلال پاره اي از قسمت ها و واحدهاي نظامي ارتش.
موارد فوق و همچنين شعار گروهك هاي وابسته كه فرياد انحلال ارتش را سرداده بودند، باعث شد توان رزمي ارتش به طور موقت كاهش يابد و همين موضوع فرصت خوبي براي بهره برداري دشمن بود.
در همان شرايط عراق با تقويت بنيه دفاعي و نظامي اش خود را براي يك حمله تمام عيار آماده مي كرد، بخشي از اين اقدامات بدين شرح بود:
خريد بي رويه تجهيزات و تسليحات پيشرفته فرانسوي از قبيل ميراژ و هواپيماهاي روسي از قبيل ميگ هاي 25 و 27 و توپولف، انعقاد انواع قراردادهاي محرمانه با كشورهاي توليدكننده صنايع تسليحاتي كشتار جمعي از قبيل روسيه، آمريكا، انگليس، فرانسه، آلمان و ديگران، احداث پايگاه هاي جديد مرزي و تقويت پايگاه هاي قديمي، ايجاد ميدان هاي مين بسيار وسيع و ساير موانع از قبيل سنگرهاي بتوني، سيم هاي خاردار و احضار نيروهاي ذخيره ارتش به خدمت زيرپرچم به استثناي افراد ايراني الاصل، انتقال هواپيماهاي مسافري و نظامي خود به فرودگاه هاي اردن و عربستان. صدام حسين اوايل سال 1359 طي مصاحبه اي اعلام كرد:« اينك عراق توانايي نظامي براي استرداد سه جزيره واقع در خليج فارس كه توسط شاه اشغال شده است، را دارد و ما هرگز از زمان اشغال اين سه جزيره ساكت ننشسته ايم و پيوسته از نظر نظامي و اقتصادي براي پس گرفتن سه جزيره مذكور خود را آماده كرده ايم.» از فروردين 1358 كه سرآغاز تجاوزات مرزي عراق به ايران است، تا 26/6/1359، طبق آمار وزارت امورخارجه جمهوري اسلامي ايران ، عراق 148 مورد تجاوز هوايي و 295 مورد تجاوز زميني و 21 مورد تجاوز دريايي به مرزهاي ايران داشته است و همه اين تجاوزها مقدمه يك جنگ تمام عيار عليه جمهوري اسلامي ايران بود.
و نهايتا در روز 31 شهريور سال 1359 ساعت 2 بعدازظهر به دستور صدام رئيس جمهور معدوم بعثي عراق و چراغ سبز آمريكا، هواپيماهاي عراقي فرودگاه تهران و اغلب شهرهاي ايران اسلامي را بمباران كردند، همچنين 12 لشكر عراقي كه از مدت ها قبل در پشت مرزهاي ايران به صورت آماده باش درآمده بودند، در طول 800 كيلومتر از شمال قصرشيرين تا خرمشهر و آبادان حمله سراسري خود را آغاز كردند. در حالي كه از نيروهاي ارتش ما نيز آنچه وجود داشت، در نبردهاي داخلي كردستان و گنبد و خرمشهر تحليل رفته درگير و فرسوده شده بود و چيزي از آن باقي نمانده بود، بنابراين هنگام شروع حمله دشمن فقط 2 لشكر زرهي اهواز و 81 كرمانشاه حركتي از خود نشان دادند . دشمن بعثي با 12 لشكر زرهي و مكانيزه به سرعت پيشروي كرد و تا نزديكي شهرهاي بزرگ آبادان و اهواز و دزفول پيش آمد. دشمن بعد از يك حمله انحرافي در منطقه قصرشيرين حمله بزرگ خود را به خوزستان آغاز كرد. در اينجا مردم وارد معركه شدند و جلوي آن ها را سد كردند و حماسه ها به وجود آوردند. خرمشهر قهرمان با قرباني كردن بهترين فرزندان خود و زدن سخت ترين ضربات به دشمن تا دندان مسلح به شهر خون و مقاومت معروف شد و به عنوان اسطوره اي از مقاومت مردمي و عشق به امام(ره) و انقلاب در دل تاريخ درخشيد. سرانجام نيروي دشمن از حالت هجومي به حالت دفاعي درآمد و جريان جنگ عوض شد و نقشه هاي صدام براي سقوط نظام اسلامي ايران نقش بر آب گرديد. طي 8 سال دفاع مقدس فرزندان رشيد ايران اسلامي متشكل از نيروهاي بسيجي، ارتش و سپاهي با رشادت هاي فراوان شهادت، اسارت و جانبازي تمامي نقاط اشغال شده توسط دشمن را آزاد و به ميهن اسلامي بازگرداندند و با پيروزي جنگ تحميلي را به پايان رساندند.


برچسب‌ها: دفاع مقدس
+ نوشته شده در  یکشنبه ۲۱ اسفند ۱۳۹۰ساعت 12:28  توسط سيد مصطفي محمدزاده   |