سیان - جرقویه اصفهان
سيان - جرقويه اصفهان
|
ضمیر در دستور زبان بلوچی Zamir v\:* { behavior: url(#default#VML) } o\:* { behavior: url(#default#VML) } .shape { behavior: url(#default#VML) } ضمير ضمير كلمه ايست كه جانشين اسم ميشود و بر شش نوع است:١ ضميرشخصی ٢ ضمير مشترك٣ ضمير اشاره٤ ضمير پرسش٥ ضميرنامعين٦ ضمير پيوستهضميرشخصی ضمير شخصی دارای سه شكل مختلف ميباشد: فاعلی، مفعولی و ملكی.الف ضمير فاعلیضمير فاعلی مستقيم ضمير فاعلی مستقيم سوم شخص دوم شخص اول شخص á او tow تو ta (سرحدی) man من mon سراوانی مفرد á ايشان آنها šomá شما má ما ammá سرحدی شمالی جمع Á šot. او رفت Á šotant. آنها رفتند ضمير فاعلی غيرمستقيمáyi áwán áyán áhán ضمير فاعلی غير مستقيم سوم شخص دوم شخص اول شخص áyi او tow تو ta (سرحدی) man من mon سراوانی مفرد áhán / áwán / áyán (1) ايشان آنها šomá شما má ما ammá سرحدی شمالی جمع در اكثر لهجه های بلوچی افعال متعدی در زمانهای گذشته صرف نميشوند و از آنجاييكه ضمير سوم شخص در هر دو حالت مفرد وجمع حرف á ميباشد، جهت متمايزساختن سوم شخص مفرد و جمع از ضماير áyi ، áwán، áhán و áyán استفاده ميشود. Áyi áp wárt. او آب خورد Áwán áp wárt. آنها آب خوردند Áyi šot. سرحدی) او رفت) Áwán šotant. آنها رفتند ولی در لهجه سرحدی شمالی كه افعال متعدی در زمانهای گذشته نيز صرف ميشوند، ضمير سوم شخص مفرد و جمع بصورت مستقيم بكار ميروند. Á áp wárt. او آب خورد Á áp wártant. آنها آب خوردند ضمير مفعولی با افزودن á يا árá به انتهای ضماير فاعلی ساخته ميشوند. ضمير مفعولی سوم شخص دوم شخص اول شخص árá / áyiá اورا tará تورا maná مرا moná سراوانی مفرد áháná / áwáná / áyáná آنهارا (٢) šomárá شمارا márá مارا ammárá سرحدی شمالی جمع ضمير ملكیبا افزودن ig به انتهای ضماير فاعلی ساخته ميشوند، مانند manig مال من. صدای g معمولاً تلفظ نميشود: mani مال من . ضمير ملكی سوم شخص دوم شخص اول شخص áyi مال او tai مال تو mani مال من مفرد áwáni áháni مال آنها (٣) šomey مال شما mey مال ما ammey سرحدی شمالی جمع ضماير máig, šomáig و ammáig به meyg, šomeyg و ammeyg و سپس به mey, šomey و ammey تبديل شده اند. mani ketáb كتاب من áyi ketábán كتابهای او áwáni ketábán كتابهای آنها áháni ketábán كتابهای آنها Á ketáb manig ent. آن كتاب مال من است ضمير ملكی مضاعف maniey ,maniáni (mani) ضمير ملكی مضاعف فاعلی مفعولی ملكی مفرد mani ٤ maniá / maniárá maniey جمع mani / manián maniáná maniáni Tai patluney rang espít ent, bale maniey syáh ent. رنگ شلوار تو سفيد ولی رنگ شلوار من سياه است ضمير ملكی سراوانی ضمير ملكی سراوانی همانند فارسی با استفاده از كسره اضافه ساخته ميشود. مثال: ketáb-e áyi كتاب او ketábán-e má كتابهای ما ketábán-e áyán كتابهای آنها ضمير ملكی سراوانی čí áyi مال او čí tow مال تو čí mon مال من مال آنها čí áyán čí šomá مال شما čí má مال ما Á ketáb čí mon ow . آن كتاب مال من است ضمير اول شخص جمع ضمير شخصی ( اول شخص جمع) ملكی مفعولی فاعلی čí mátow مال من و تو mátará من و تو را mátow سراوانی) من و تو) Inclusive مثنی čí mášomá مال ما و شما mešmey mášomárá ما و شما را mešmárá mášomá سراوانی ما و شما mešmá Inclusive جمع čí má سراوانی مال ما ammey / mey márá ما را má ما Exclusive čí máwat máwatá سراوانی máwat Excl. emphatic ضمير مشترك ضمير انعكاسی wat ضمير انعكاسی فاعلی مفعولی ملكی مفرد / جمع wat خود watá / watárá خود را wati Áyi wat tahnaká šot. او خودش به تنهايی رفت Áyi watá / watárá ádínkey tahá dist. او خودش را در آينه ديد Áyi wati sangatáná ša wat delgir kort. او دوستانش را از خودش رنجيده ساخت Áyi wati sangatáná ša wat delgiri kort. برای تاكيد فاعل ) او دوستانش را از خودش رنجاند delgiri در i ) Áyiá wati sangat ča wat delgir kort. مكرانی) او دوستش را از خودش رنجيده ساخت ) Áyiá wati sangat ča wat delgir kortant. مكرانی) او دوستانش را از خودش رنجيده ساخت) ضمير خود jend jend ضمير فاعلی مفعولی ملكی مفرد jend jendá / jendárá jendey جمع jend jendáná jendey Áyi jend yaht. او خودش آمد Mey jend šoteyn. ما خودمان رفتيم Man áyi jendá(rá) dist. من خودش را ديدم Má áwáni jendáná dist. ما خودشان را ديديم Áyi jendey brátá gwašt. برادر خودش گفت Áyi jendey brátán gwašt. برادرهای خودش گفتند ضمير اشاره ضمير اشاره (نزديك) ضمير اشاره (نزديك) سراوانی فاعلی مفعولی ملكی مفرد (i)ši اين (i)šiyá / šerá اين را (i)šiey مال اين جمع (e)šán اينها (e)šáná اينهارا (e)šáni مال اينها ضمير اشاره (نزديك) ساير لهجه ها فاعلی مفعولی ملكی مفرد íš اين íšá / íšárá اين را íši مال اين جمع íšán اينها íšáná اينهارا íšáni مال اينها ضمير اشاره (دور) ضمير اشاره (دور) فاعلی مفعولی ملكی مفرد á /áyi او، آن árá / áyiá آن را ، او را áyi مال او، مال آن جمع á / áhán áyán áwán آنها áháná áyáná áwáná آنها را áháni áwáni áyáni مال آنها ضمير پرسش ضمير پرسش فاعلی مفعولی ملكی مفرد key چه كسی keyá / keyárá ٥ چه كسی را keyi ٦ مال چه كسی جمع keyán چه كسانی keyáná چه كسانی را keyáni ٧ مال چه كسانی Key yaht. چه كسی آمدKey átk. (چه كسی آمد (مكرانی Ta keyrá dist. تو چه كسی را ديدیTow keyá dist. (تو چه كسی را ديدی (مكرانی Á ketáb keyi (ki) ent. آن كتاب مال چه كسی است ضمير پرسش فاعلی مفعولی ملكی مفرد čí چه číá / číárá چه را číey مال چه جمع číán číáná číáni ضمير پرسش فاعلی مفعولی ملكی مفرد kojám ٨ كدام kojámiá / kojámárá كدام را kojámiey مال كدام جمع kojámán كدام ها kojámáná كدام ها را kojámani مال كدام ها ضمير نامعين ضمير نامعين فاعلی مفعولی ملكی مفرد pláni فلانی plániá / plániárá فلانی را plániey مال فلانی جمع plánián فلانی ها plániáná فلانی هارا plániáni مال فلانی ها ضمير نامعين فاعلی مفعولی ملكی مفرد yakkí يكی yakkíá / yakkíárá يكی را yakkíey مال يكی مفرد degarí ديگری degaríá / degaríárá ديگری را degaríey مال ديگری ضمير پيوسته ضمير پيوسته به انتهای ريشه فعل يا به پايان اسمی افزوده ميشود تا از آن معنی خاصی بدست آيد. ضمير پيوسته اول شخص دوم شخص سوم شخص مفرد on et i جمع en o ٩ eš حالتهای ضمير پيوستهالف- ضمير پيوسته در حالت مفعولیمفعول مستقيم در جمله حذف شده و بجای آن ضمير پيوسته به انتهای فعل افزوده ميشود. مثلاً در جمله زير مفعول árá حذف و بجای آن ضمير i به انتهای فعل اضافه شده است: Árá gendin اورا می بينم ------> Gendini می بينم اش Genditon می بيندم Gendinet می بينم ات Gendanten می بينندمان Gendino می بينم اتان Gendineš می بينم اشان Genditeš می بيند اشان ب- ضمير پيوسته در حالت فاعلی فاعل جمله حذف شده و بجای آن ضمير پيوسته به انتهای مفعول (مستقيم/غيرمستقيم) افزوده ميشود، مثال: Áyi ketábá ša samad gept. او كتاب را از صمد گرفت 1- ketábá ša samadi gept. كتاب را از صمد گرفت 2- ketábi ša samad gept. كتاب را از صمد گرفت در اكثر لهجه ها پس از حذف فاعل (زمانهای گذشته)، ضمير پيوسته به مفعول می چسبد بجز لهجه "سرحدی شمالی " كه ضمير به فعل متصل ميشود، چونكه افعال متعدی در زمانهای گذشته در اين لهجه صرف ميشوند. بعنوان مثال جمله بالا پس از حذف فاعل بشكل زير بيان ميشود: ketábá ša samad gepti. كتاب را از صمد گرفت ج- ضمير پيوسته در حالت ملكی اگر ضمير پيوسته به پايان اسمی افزوده شود مفهوم مالكيت را ميرساند مانند "خانه ام" geson ضمير پيوسته در حالت ملكی اول شخص دوم شخص سوم شخص مفرد geson خانه ام geset خانه ات gesi خانه اش جمع gesen خانه امان geso خانه اتان geseš خانه اشان geson ša bázárá báz dur ent. خانه ام از بازار خيلی دور است كه معادل است با: mani ges ša bázárá báz dur ent. خانه من از بازار خيلی دور است ضمير پيوسته به حرف اضافه Má gún áyi sohl kort ما با او آشتی كرديم Má gúni sohl kort. حذف مفعول) باهاش آشتی كرديم) Gúni sohlen kort. حذف فاعل و مفعول) باهاش آشتی كرديم) Ayi gún áwán sohl kort او با آنها آشتی كرد Áyi gúneš sohl kort. حذف مفعول) باشون آشتی كرد) Gúneš sohli kort. حذف فاعل و مفعول) باشون آشتی كرد) ضمير پيوسته به قيد man árá zi dist (من اورا ديروز ديدم (سرحدی Árá zion dist (ديروزش ديدم (سرحدی man áyi zik dist (ديروزش ديدم (مكرانی áyion zik dist (ديروزش ديدم (مكرانی Áyiá zekion dist ( ديروزش ديدم (سراوانی Áyi maná údán dist او مرا آنجا ديد Maná údáni dist مرا آنجايم ديد ضمير پيوسته به ضمير Áyi jend yaht خود او آمد jendi yaht خودش آمد Áwán keyrá dist آنها كه را (چه كسی را) ديدند keyráeš dist كه را (چه كسی را) ديدند Ta čí gwašt تو چه گفتی číet gwašt چه گفتی Áwán kojám ketábaná wánt. آنها كدام كتابهارا خواندند kojám ketábánáeš wánt. كدام كتابهارا خواندند kojámán(á)eš wánt. كدام ها را خواندند Áhán kojám ketáb wántant. (آنها كدام كتابهارا خواندند ( مكرانی kojám ketábeš wántant. كدام كتابهارا خواندند kojámeš wántant. كدام ها را خواندند Má watárá tayár kort. ما خودمان را آماده كرديم watáráen tayár kort. خودمان را آماده كرديم -------------------------------------------------------------------------------- ١ áhán در مكرانی، áwán در سرحدی و áyán در سراوانی ٢ áháná در مكرانی ، áwáná در سرحدی و áyáná در سراوانی٣ g معمولاً تلفظ نميشود. áháni در مكرانی ، áwáni در سرحدی. ٤ mni٥ keyra٦ ki٧ kiyáni, kiáni٨ kodám, gojám٩- بندرت بكار ميرود. در لهجه سراوانی eš بكارميرود.
+ نوشته شده در دوشنبه ۱۵ اسفند ۱۳۹۰ساعت 17:6 توسط سيد مصطفي محمدزاده
|
|
|
