سیان - جرقویه اصفهان
سيان - جرقويه اصفهان
تماس بیش از حد با سموم دفع آفات نباتی خطر ابتلا به دیابت را افزایش میدهد.ددت
به عنوان اولین حشره کش سنتتیک مورد استفاده در مبارزه با آفات نباتی و
ناقلین بیماریها تاثیر مثبت و منفی بسیاری بر سلامت انسانها گذارده است. تاثیر
این سم تا آنجا عمیق بوده است که بسیاری از مفاهیم جدید در کنترل آفات و
ناقلین از جمله تئوری مدیریت تلفیقی آفات با هدف کاهش اثرات مخرب این سم و
کاهش و نهایتا حذف کاربرد آن ارائه گردیده است. کشف این ماده از جالبترین و
چالش برانگیرترین کشفیات دانش بشری بوده است. ددت از ماده ای معجزه گر تا آلوده کننده ای ممنوع در
اواخر دهه ۱۹۳۰ میلادی، پاول مولر شیمیدان محقق در شرکت ژژی واقع در بازل
سوئیس مشغول تحقیق برای یافتن حشره کشی برای مبارزه با بید لباس بود. وی در
یکی از آزمایشاتش از ترکیبی بنام دی کلرو دی فنیل تری کلرو اتان استفاده
نمود که قبلا در سال ۱۸۴۷ توسط شیمیدانی آلمانی ساخته شده بود. مولر داخل
جعبه ای شیشه ای را به این ترکیب پودری سفید رنگ و بدون بو آغشته نمود و
سپس تعداد زیادی مگس خانگی را در داخل جعبه قرار داد. بدوا هیچ اتفاقی
نیفتاد اما صبح روز بعد همگی مگسها مرده بودند. دستههای جدیدی از مگس و
دیگر حشرات هم که اضافه میشدند به همین ترتیب از میان میرفتند حتی پس از
شسته شدن. ظرف با مواد حلال هم باقیمانده بسیار ناچیز ترکیب موجود بر روی دیواره جعبه، موجب مرگ حشرات داخل آن میشد. مولر با کشف ویژگیهای این ترکیب که نهایتا نام DDT را به خود گرفت به دریافت جایزه نوبل پزشکی سال ۱۹۴۸ نائل آمد. مورخ سوئیسی لوکاس استراومن میگوید: «ددت
دارای ویژگیهائی است که سایر حشرهکشها فاقد آن هستند. بسیار ارزان است،
میتواند بطورانبوه تولید شود، فاقد اثرات بسیار سمی بر روی انسان و
حیوانات خونگرم است و میتواند تعدادزیادی حشره را در مدت زمان کوتاهی
نابود کند.» ددت به جنگ وارد میشود: طی
جنگ دوم جهانی، متفقین برای پیشگیری از ابتلای سربازان و شهروندان به
مالاریا، تیفوس و سایر بیماریهای منتقله توسط حشرات بنحو گسترده ای از ددت
استفاده نمودند. یکی از اولین موفقیتهای ددت کنترل طغیان گسترده تیفوس در
سال ۱۹۴۴ ناپل بود در عین حال از این ماده در آلمان هم به عنوان یک حشره
کش کشاورزی برای افزایش تولید زراعی استفاده میشد. استراومن
که برای یک گروه بین المللی به بررسی نقش شرکتهای شیمیائی سوئیس در جریان
جنگ دوم پرداخته است میگوید: «شرکت ژژی در آن زمان هم به متفقین و هم به
آلمان ددت میفروخت. تنها در سال اول تولید این ماده، آلمانیها سفارش خرید
ده هزار تن را داده بودند که برای یک محصول تازه بسیار زیاد بود.» ماده شیمیائی معجزه گر: موفقیتهای بعدی ددت در مبارزه با مالاریا بسیار جالب توجه بود. در سال ۱۹۴۵ بر اساس تخمین انجام شده ۷۵ میلیون هندی به مالاریا مبتلا شده بودند که تلفاتی بالغ بر ۸۰۰۰۰۰ نفر داشت. در اوایل دهه ۶۰، تعداد موارد بیماری به ۵۰۰۰۰ هزار مورد کاهش یافته بود. در سال ۱۹۴۸ در منطقه ای که امروزه سری لانکا نام دارد تاقبل از معرفی ددت ۸/۲ میلیون نفر به مالاریا مبتلا شدند این عدد پس از معرفی این ترکیب تا حد ۳۰ مورد در سال ۱۹۶۴ کاهش یافت. در یونان نیز تعداد موارد بیماری از یک تا دو میلیون مورد در سال به صفر رسید. همچنین در ساردینیا تعداد موارد مالاریا ۷۵۰۰۰ مورد بود که پس از پایان مبارزه در سال ۱۹۵۱ به ۹ مورد رسید. به علاوه ددت موجب ریشه کنی مالاریا در اروپا و امریکای شمالی شده است. آلوده کننده منفور: در
اواخر دهه ۱۹۴۰ و اوایل ۱۹۵۰ میلادی برخی دانشمندان دریافتند که گونههای
خاصی از حشرات مثل مگس خانگی نسبت به این آفت کش مقاوم شده اند به علاوه به
کارگیری مداوم این ماده برای مقاصد کشاورزی طی دو دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ و به
تبع آن تجمع آین ماده در زنجیره غذائی موجب بروز نگرانیهایی شد. استراومن
میگوید: «به دلیل سمیت حاد ناچیز این ماده برای انسان به نسبت دیگر سموم،
استفادههای متنوعی از آن به عمل آمده است. ماندگاری این ماده یعنی همان
خاصیتی که مولر بدنبال آن بود حال به یکی از معضلات کلیدی تبدیل شده است.» در
سال ۱۹۶۲ راشل کارسون کتابی را تحت عنوان بهار خاموش در ایالات متحده به
چاپ رساند و در آن مشکلات زیست محیطی ناشی از بکارگیری این ماده را برشمرد و
تاثیرات نامطلوب آن را بر پرندگان شکاری مورد توجه قرار داد. در سال ۱۹۷۲
ایالات متحده بکارگیری ددت را ممنوع ساخت و بسیاری از کشورهای دنیا نیز پس
از این کشور دست به این اقدام زدند. استراومن در ادامه میافزاید: «مقامات
سوئیسی ابتدا به مخالفت با این اقدام پرداختند اما زمانی که ایالات متحده و
کانادا واردات پنیر سوئیسی را بدلیل وجود باقیمانده ددت در آن ممنوع کردند
متوجه شدند که باید دست به اقداماتی بزنند به همین دلیل آنها نیز پس از
چند ماه، استفاده از ددت را ممنوع اعلام کردند.» در
واقع اگرچه ددت در چربی بدن حیوانات و انسان تجمع مییابد اما هنوز هیچ
مدرک معتبری در خصوص اثرات زیانباراین ترکیب بر بدن انسان در دست نیست! توقف تدریجی تولید: در
سال ۲۰۰۱ میلادی بیش از ۱۲۰ کشور پیمان نامه جهانی منع استفاده از ۱۲
ترکیب شیمیایی را که تحت عنوان آلوده کنندگان پایدار آلی نامیده میشوند در
چارچوب کنوانسیون استکهلم امضا نمودند. در این پیمان نامه به ۲۵ کشور جهان
اجازه داده شده است مادامی که جایگزینی مقرون به صرفه برای ددت نیافته اند
تحت نظارت و راهنمایی سازمان بهداشت جهانی از این ماده استفاده نمایند. مارسل
تانر مدیر انستیتو مناطق گرمسیری سوئیس اظهار میدارد: «ددت بنا به دلایلی
هنوز جایگاه خود را در برنامههای کنترل مالاریا حفظ کرده است. اول به
خاطر اینکه مناطقی در جهان وجود دارد که آنوفلهای ناقل هنوز به ددت مقاوم
نشده اند دلیل دیگر اینکه برای کاستن از جمعیت پشهها در اماکن مسکونی که
موجب کاهش موارد انتقال مالاریا میشود میتوان از مقادیر بسیار کمی از آن
استفاده نمود. با این حساب اگر بار زیاد بیماری را در نظر داشته باشیم و در
مقابل فقدان ابزارهای مناسب برای کنترل مالاریا را پیش روی قرار دهیم با
وجود ابزاری مثل ددت که همچنان موثر است ممنوعیت استفاده از آن اشتباهی
مطلق خواهد بود.» از دهه ۱۹۹۰ که استفاده از ددت متوقف گردید تعداد موارد ابتلا به مالاریا در افریقا و امریکای جنوبی متناوبا افزایش داشته است. روبرت
ریدلی از برنامه تحقیقات بیماریهای گرمسیری سازمان بهداشت جهانی ضمن
تایید این گفته اضافه میکند: «ممنوعیت کلی بکارگیری ددت اثراتی کاملا منفی
بر کشورهایی خواهد داشت که هنوز برآن به عنوان عامل اصلی کنترل مالاریا
تکیه دارند.» حافظ حیات: در
اواخر دهه ۱۹۳۰ شرکت ژژی یکی از تولید کنندگان مواد رنگی بود که تحقیقاتش
را بر مواد دارویی جدید متمرکز نموده بود. اما ددت این شرکت را قادر ساخت
بازار کاملا تازه ای را برای مواد شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی بدست
آورد و نیز به ۱۵-۱۰ سال برتری آن نسبت به سایر رقبا انجامید. مشخص گردیده
است که تا قبل از دهه ۵۰ میلادی یعنی زمان حرکت بسوی بازار علف کشها، ددت
مهمترین آفتکش مورد استفاده در کشاورزی بوده است. اما
پاول مولر در سال ۱۹۶۵ یعنی سه سال پس از انتشار کتاب بهار خاموش در گذشت.
ویلی بوتیکر زیست شناس که در دهه ۱۹۴۰ میلادی در شرکت ژژی مشغول به کار
بوده است و برخی از اولین بررسیهای صحرایی ددت را در سوئیس به انجام
رسانده است در مورد مولر میگوید: «پاول فردی نسبتا خجالتی و کمرو و از
اصالتی واقعی برخوردار بود. او که ماده اش روزی حافظ جهان بود هرگز از
اینکه دیگر مورد توجه عموم قرار نداشت اظهار ناراحتی نمی کرد.» منع مقاله:http://www.ippa.ir
+ نوشته شده در شنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۰ساعت 21:9 توسط سيد مصطفي محمدزاده
|
|
|
