برج تاریخی روستای حسین اباد
این سازه یکی از زیباترین ، عظیم ترین و سالمندترین برجهای تدافعی خشت و گلی شرق اصفهان محسوب می شود
هسته اولیه برج در دولت سلجوقی بنا شده است و در زمان صفویان و دوره قاجاریه شامل تغییرات جزیی و مرمت شده است...
این سازه جزو اولین بناهای است که بیرون از دژ دستانیان به دست زرتشیان و به سبک معماری زرتشتی ساخته شده است...
بعد از انکه امپراطوری سلاجقه اصفهان را به عنوان پایتخت خود انتخاب می کند امنیت خوبی بر منطقه حاکم می شود و زرتشتیان ساخت مسکن در بیرون از قلعه را آغاز می کنند
ساختار معماری شهری زرتشتی به این شکل بوده که چند خانه در کنار هم طوری می ساختند که می دانگاهی در جلوی خانه شکل می گرفت که به آن می دان به اصطلاح «جلوخان» گفته می شد
حسین اباد اولیه را سه جلوخان یا سه محله تشکیل می داد
در وسط این جلوخان ها نیاز به یک برج دفاعی و دیده بانی برای مواقع ناامنی احساس می شد
یکی از هدف های معماری قدیم همواره اندیشه یافتن راه های گوناگون دفاع در برابر مهاجمان و دشمنان بوده است قلاع و دژها و برج ها نمونه ای از ایجاد این گونه بناهاست که در ایران سابقه ای بس طولانی دارد، تهاجمات قبیله ای، جنگ های فرقه ای و جنگ های داخلی باعث گردید که معماری دژها و برج ها شکل ویژه ای یابد
برج تاریخی روستا از هشت ضلع تشکیل شده که شامل چهار ضلع بزرگ که نشان دهند جهات اصلی اربعه است(شمال، جنوب، شرق ،غرب)
چهار ضلع کوچک نیز جهات فرعی را نشان می دهد(شمال شرقی ، غربی و جنوب شرقی ، غربی)
طول اضلاع بزرگ در پایه برج هر کدام 4/60 متر و طول اضلاع کوچک هر کدام 2/60 متر است که در مجموع محیط پایه برج 30 متر می باشد
این پایه به شکل عجیب و مهندسی به شکل مخروط تا ارتفاع 15 متری از سطح زمی ن بدون هیچگونه تناقصی بالا می رود و در نوک برج این محیط 30 متری به 10 متر کاهش پیدا می کند
ارباب فن و مهندسین معماری بهتر این موضوع را درک می کنند که ساخت چنین مخروطی به چه محاسبات دقیقی ان هم با وسایل ان زمان نیاز داشته است
برج شامل چهار طبقه اتاق است که بر خلاف برجهای دیگر روستا اتاقهای هر طبقه ساختار متفاوت و کاربری مختلفی داشته است
در حقیقت این برج علاوه بر کاربرد دیده بانی و دفاعی ..خود یک دژ نیز محسوب و شرایط زیستن را نیز دارا بوده است
در کف اتاق زیرین دو حلقه چاه موجود بوده است که خود گواه بر این قضیه است...
یکی از چاهها پاکنده بوده و جهت اب شرب استفاده می شده و دیگری گذرگاه مخفی است که راه ارتباطی زیر زمی نی بین برج و جلوخان ها و قلعه دستانیان بوده است
اخیرا بخش اعظمی از این گذرگاه زیر زمی نی در عمارت چهارصفه در محله جلوخان به طول چند کیلومتر کشف شد
وجود تنور و اثار طباخی در طبقه دوم نیز بر این مدعا صحه می گذارد که در مواقع نا امنی برج حکم محل زندگی را نیز داشته است
راه پله ای مارپیچ در ضلع جنوبی طبقات برج را بهم متصل می کرده ، در کنار این راه پله در طبقه سوم حفره ای عمودی موجود است که تا درب چوبی برج امتداد دارد ...
کاربرد این سوراخ برای ان بوده است که اگر مهاجمانی قصد شکستن درب برج و ورود به برج را داشتند با ریختن تیزاب از ورودشان جلوگیری شود ...
یا اگر قصد اتش زدن درب را داشتند
با ریختن آب ، اتش را خاموش کنند..
نوک برج داری کنگره و بدنه برج مزغل های فراوانی دارد.مزغل یا تیرکش به روزنه های گفته می شود که در بدنه برج طراحی می شود و جهت تیراندازی استفاده می گردد.مزغل ها خود یکی از فاکتورهای شناسایی قدمت برج ها و قلعه ها هستند
چرا که مزغل های قدیمی که جهت تیرکمان استفاده می شده به صورت عمودی طراحی می شده که جای قرار گرفتن و مانور دادن با کمان را داشته باشد ولی مزغل های اخر دوره صفویه به بعد به صورتی سوراخی گرد یا چهار گوش ساخته می شد بطوری که فقط لوله تفنگ در ان جایی گیرد و هدف قرار دادن تیرانداز ممکن نباشد
به طور مثال مزغل های دژ دستانیان بصورت عمودی و برای کمان طراحی شده است این حاکی از ان است که بعد از دوره صفوی قلعه خالی از سکنه بوده است
ولی در برج تاریخی روستا مزغل های تیر و کمان در دوره قاجار مسدود شده و مزغل های جدید جهت سلاح گرم طراحی شده ..
البته دو مزغل تیر و کمان هنوز در برج باقی است و اثار کور کردن یا کوچک کردن سایر مزغل های قدیمی محسوس است
در نبرد حسین ابادیان با جعفرقولی و رضاخان جوزدانی ، تفنگدارنی که از اسلحه برنو که برد چندکیلومتری و قدرت زیادی داشت سود می بردند بعلت مرکزیت و ارتفاع و ساختار مناسب دفاعی در این برج مستقر شده بوده اند
برچسبها:
جرقویه ای
+ نوشته شده در چهارشنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۷ساعت 9:29 توسط سيد مصطفي محمدزاده
|
