دوران پارينه سنگي به 3 دوره تقسيم مي‌شود که شامل پارينه سنگي قديم، پارينه سنگي مياني و پارينه سنگي جديد است. براساس گفته باستان‌شناسان دوره پارينه‌سنگي قديم که تا 2 ميليون و 600 سال پيش را در برگرفته است به دليل نبود هيچگونه محوطه حفاري شده در ايران  فاقد هرگونه اطلاعات قابل‌ بررسي است. هرچند که وضعيت دررابطه با دوره پارينه سنگي مياني و جديد کمي متفاوت است اما به‌طور کلي، کمبود تعداد محوطه‌هاي کاوش شده و نبود بررسي‌هاي روش‌مند منجر به عدم اطلاعات و داده‌هاي باستان‌شناسي در اين دوره شده است.

 

با نگاهي به دوره‌پارينه سنگي از دو مقياس جهاني و ملي مي‌توان به اين نتيجه رسيد که در مقياس جهاني، کشورهايي که از دوره باشکوه تاريخي برخوردار بوده‌اند و تراکم داده‌هاي باستاني آنها بسيار زياد است عاملي شده که دانشجويان و باستان‌شناسان به سمت دوره‌هاي تاريخي حرکت و فعاليت کنند شايد به همين دليل است که دوران پيش از تاريخ تحت شعاع دوران تاريخي قرار گرفته است.

 

حامد وحدتي‌نسب، باستان‌شناس دوران پارينه‌سنگي در اينباره به CHN گفت:«تراکم اطلاعات و داده‌هاي باستان‌شناسي دوره‌هاي تاريخي باعث شده دوره پيش از تاريخ تحت شعاع دوره تاريخي قرار بگيرد چراکه کاملا بديهي است باستان‌شناسان و دانشجويان داده‌هايي را بررسي مي‌کنند که قابل بررسي و موجود است».

 

به‌گفته اين باستان‌شناس، اين ‌درحالي است که در مورد باستان‌شناسي پيش از تاريخ و پارينه‌سنگي ايران موضوع تاحدودي فرق مي‌کند چراکه از اواخر قرن 19 و اوايل قرن 20 بود که يکسري بررسي‌ها  در ايران توسط ژاک دومورگان در اطراف درياچه لار شکل گرفت. اما درواقع از سال 1940 تا 1950 بود که رسما مطالعات پارينه سنگي در ايران شروع شد که البته مصادف با آغاز انقلاب اسلامي و جنگ ايران و عراق بود.

 

وي افزود: درواقع اوج فعاليت‌هاي پارينه‌سنگي درحالي در دهه 70 و 80 به‌اوج مي‌رسد که باز هم تمامي فعاليت‌ها توسط تيم و هيات‌هاي خارجي انجام مي‌گيرد که البته جاي تعجب است چراکه باوجود گرايش دکتر نگهبان پدر باستان‌شناسي ايران به دوره پيش ازتاريخ، هيچ باستان‌شناسي فعاليت‌ قابل‌توجهي نکرده و بررسي‌هاي معطوف به دوره‌هاي تاريخي و نهايت دوران نوسنگي شده است.

 

گفته مي‌شود ضعف توان علمي آموزشي دانشگاه‌ها درخصوص پرداختن به دوره‌هاي پارينه سنگي باعث شده است که در ايران به اين دوره پرداخته نشود. چنانچه هم‌اکنون تنها 4 باستان‌شناس در ايران وجود دارد که نسبت به اين دوره تاريخي اشراف کامل دارند. اما با اين حال هيچکدام از آنها کاوش و حفاري‌هاي  مستمري در ايران نداشته‌اند.

 

حامد وحدتي‌نسب، علت اين نپرداختن باستان‌شناسان ايراني به دوره پارينه سنگي را نتيجه نبود واحدهاي درسي و سرفصل‌هاي دانشگاهي عنوان مي‌کند. به اعتقاد وي، سالهاست که به اين موضوع فکر کرده‌ام و به اين نتيجه رسيده‌ام که دوران پارينه‌سنگي هيچگاه جزو سرفصل‌هاي دانشگاهي نبوده تا دانشجويان با استفاده از کاناليزه کردن و پرداختن به آن دوره به مطالعه و بررسي بپردازند. موضوع و دوره‌اي که يک رشته محسوب مي‌شود و ظرفيت 20 واحد درسي را داراست در دانشگاه‌هاي ايران تنها نيم ساعت به آن اختصاص مي دهند!! به‌طوري‌که نه تطور انسان تدريس مي‌شود نه پارينه‌سنگي.

 

شروع پارينه‌سنگي در ايران به موجودي شبيه انسان برمي‌گردد که با رسيدن به درجه‌اي از توانايي و پيچيدگ ي ذهن مي‌تواند به تغيير شکل سنگ‌‌ها بپردازد که امروزه باستان‌شناسان به آن تراشه يا ساتور مي‌گويند. چنانچه اين رويداد به  2 ميليون و 600 سال پيش برمي‌گردد به‌گونه‌اي که پيش از آن ابزارهاي‌ انسان چوب و استخوان بوده است.

 

حامد وحدتي‌نسب باستان‌شناس دوره پارينه‌سنگي در اينباره ادامه مي‌دهد: دوره پارينه سنگي قديم در ايران بسيار مشکل دارد هنوز هيچ محوطه حفاري شده در اين دوره وجود ندارد. به‌طوري‌که داشته‌ها و اطلاعات اين دوره مربوط به جمع‌آوري‌هاي سطحي مي‌شود که اعتبار چنداني و ما هنوز نمي‌دانيم اشيا به‌دست آمده متعلق به دوره پارينه‌سنگي قديم است يا جديد چراکه پارينه سنگي قديم 2 ميليون و 600 هزار سال طول مي‌کشد و اين بازه زماني بسيار مهم است و ما فاقد تشخيص.

 

اين‌درحالي است که براساس گفته وحدتي نسب، تمام اعداد و رقم‌هايي که در کتاب‌هاي پارينه سنگي ديده مي‌شود هيچگونه مبنايي درستي ندارد. وي معتقد است: تازمانيکه کاوشي صورت نگرفته باشد و سن‌يابي مطلقي مشخص نشده باشد به‌هيچ وجه  نمي توان عدد و رقم بدهيم  و تنها مي توان به بازه زماني تخمين داده شود.

 

باتوجه به اينکه قبل و بعد از انقلاب بيش از 200 محوطه پارينه سنگي در ايران  شناسايي شده است و به گفته حامد وحدت‌نسب برخي از آن ها نيز ثبت ملي شده‌اند اما ازآنجايي که اين مطالعات هدفمند نبوده نمي توان از پراکندگي اطلاعات به دستاوردي راه پيدا کرد. اين درحالي است که در کشورهاي ديگر ناحيه‌اي کوچک را شبکه‌بندي مي‌کنند و براساس فاکتورهاي اقليمي محيطي به يکسري اطلاعات کلي دست پيدا مي‌کنند.