گلستان شهدا از تكايي نويني مى‏باشد كه از چندين تكيه كهن تشكيل شده و گسترش آنها از دوران پيش از انقلاب اسلامي آغاز شده است، اين تكايا عبارت بودند از:

در شمال گلستان شهداي امروزي مى‏باشد، و مقبره منسوب به يوشع النبي و مسجد لسان‏ الارض (زبان زمين) در آن قرار دارد.اين تكيه از تكايي كهن قبرستان تخت فولاد است و تا سال 1361 شمسي عمارات و ديوارهاي مخروبه قديمي و آب انباري كهن با گنبدي بزرگ در غرب مسجد وجود داشت.

جلال ‏الدّين همايي، تاريخ اصفهان مجلّد ابنيه و عمارات (فصل تكايا و مقابر)، تهران، نشر هما، ص 487.

برخي از مدفونين در آن عبارتند از:

"سيّد عبدالباقي موسوي"، كلانتر اصفهان و از اطبا و شعري اصفهان متولد 1117 ه. و متوفي 1171 ه. مى‏باشد.

- مصلح الدين مهدوي، سيري در تخت فولاد اصفهان، اصفهان، انجمن كتابخانه‏هاي عمومي اصفهان، 1370 ش، ص 189.

- "ميرزا محمّد نواب لاهيجاني"، فرزند ميرزا محمّد باقر نواب، متوفي 1260 هجري مى‏باشد.

- ميرزامحمّدعلي معلم حبيب آبادي، مكارم آلاثار، به كوشش حاج سيّد محمّد علي روضاتي، اصفهان، چاپ نشاط، 1364 ش. جلد چهارم، ص 1233.

- "استاد جلال‏الدّين همايي"، فرزند ميرزا ابوالقاسم محمّد نصير، شاعر و عارف و حكيم متخلص به »طرب«.

وي پس از كسب مقدمات علوم ادبي نزد پدر و استادان بزرگ حوزه اصفهان آقا شيخ علي يزدي، ميرزا احمد اصفهاني، ملاّعبدالكريم گزي، آيةاللّه سيّدمهدي درچه اي، آيةاللّه حاج ميرمحمّدصادق خاتون‏ آبادي، حكيم ملاّجواد آدينه اي، حكيم شيخ محمّد خراساني، آيةاللّه ميرزا علي آقاي شيرازي، آيةاللّه سيّد محمّد باقر درچه اي، آيةاللّه حاج‏آقا رحيم ارباب، حكيم ناصر حكمت و حاج مير سيّدعلي جناب كسب علم نمود و از آيةاللّه شيخ محمّد حسين فشاركي اجازه اجتهاد و روايت گرفت.

مرحوم همايي پس از تدريس در حوزه اصفهان در سال 1307 ش. به تهران رفت و در دارالفنون به تدريس مشغول شد و در 1314 ش. براي تدريس در دانشكده ادبيات دانشگاه تهران دعوت شد.

از جمله آثار وي: كتاب بديع آسمان و زمين در هيأت، ميراث دوره كامل دستور زبان فارسي تاريخ ادبيات فارسي در پنج مجلد، تاريخ اصفهان كه بخش هنرمندان و فصل تكايا و مقابر آن چاپ شده، يك دوره فلسفه، يك دوره معاني و بيان فارسي، غزالي نامه، تصحيح ولدنامه، تصحيح التفهيم، تصحيح مصباح الهدايه و مفتاح الكفاية، تصحيح نصيحة الملوك، تصحيح ديوان مختاري غزنوي، مختاري نامه، شرح احوال سروش اصفهاني، كتاب قواعد نقد به فارسي، شرح مشكلات ابيات مولوي، مولوي نامه، شرح حال طرب، خيامي نامه، رساله در مقام حافظ، رساله در مبعث رسول‏اللّه، دو رساله در فلسفه اسلامي، رساله در تاريخ علوم اسلامي، اسرار و آثار واقعه عاشورا، - سيّد محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، امور فرهنگي شهرداري اصفهان و انتشارات گل‏ها، 1375ش. ص 469؛ مهدي محقق، همائى‏نامه، تهران، انجمن استادان زبان وادبيات فارسي، 1355 ش، ص 38. ديوان‏ اشعار.

استاد همايي سرانجام در 6 رمضان 1400 ه.ق. مطابق شنبه 28 تيرماه 1359 ش. بدرود حيات گفت و در اين مكان مدفون گرديد.

- "حاج‏ آقا ميرزا هاشمي"، فرزند سيّد محمّد تقي از اعقاب ميرلوحي سبزواري.

وي امام جماعت مسجد كازروني در خيابان عباس آباد بود. وي پس از كسب - مصلح الدين مهدوي، سيري در تخت فولاد، ص 190.

علوم و معارف در قم و نجف به توصيه آيةاللّه حكيم به اصفهان بازگشت و سرانجام در ظهر روز بيست و يكم رمضان 1407 ه. بدرود حيات گفت و در كنار دو فرزند شهيد خود حسن و حسين هاشمي به خاك سپرده شد.

- "حجةالاسلام و المسلمين حاج سّيد محمّد بهشتى‏نژاد"، وي عالمي مهربان و متخلق و در مسجد بهشتي (سرجوي شاه - قرچقه) در خيابان آيةاللّه كاشاني و مسجد حجة بن الحسن(عج) در كوچه دنبال جوي شاه امام جماعت بود.

مرحوم حاج سيّد محمّد در امور اجتماعي شركت فعال داشت و دعي ندبه وي در صبح‏ هاي جمعه در هيأت مهدويه اثني عشري مشهور بود و در كمك‏ رساني كاروان وحدت و مهدويه به جبهه‏ هاي جنگ تحميلي عراق عليه ايران نقش مهمي داشت. از جمله آثار وي كتاب پرسش و پاسخ‏هي اعتقادي مى‏باشد.

اين عالم رباني در 14 شعبان 1409 ه. مطابق با 1368/1/1 ش. بدرود حيات گفت و در اين مكان دفن گرديد.

- "حجةالاسلام سيّد تقي هاشمي دهسرخي"، فرزند سيّد حسين، امام جماعت مسجد لسان‏ الارض، متوفى‏در 18رجب1411 ه. مطابق با 1369/11/15 ش. مى‏باشد.

يكي از مزارات متبرك و مقدس و بزرگ تخت‏ فولاد بوده است كه در روزگار صفويه شكل گرفته است و به سبب مقبره فاضل هندي و ملاّ محمّد نائيني به آن فاضلان مى‏گويند. اين تكيه اكنون در جهت غرب گلستان شهدا تا سردر ورودي ازخيابان فيض قراردارد.

برخي از مدفونين در آن عبارتند از:

- "ميرزا نوراللّه كفراني"، شاعر اديب، متخلص به ضياء، معاصر با شاه عباس اول صفوي و از نويسندگان ديواني بود.

- عباس بهشتيان، بخشي از گنجينه آثار ملي، اصفهان، انجمن آثار ملي اصفهان، چاپخانه حبل المتين، 1341 ش، ص 79.

-"بهاءالدين محمّد بن حسين اصفهاني"، مشهور به فاضل هندي، متولد سال 1062 ه.ق. حزين لاهيجاني درباره وي مى‏نويسد:

«مدت‏ها به افاده معالم دينيه مشغول و در شرعيات مرجع اهل زمان خود بود و اخلاقي به غايت ستوده داشت. چون در صغر سن با والد خود به هند افتاده بود به فاضل هندي مشهور بود.»

- تاريخ حزين، اصفهان، كتابفروشي تاييد اصفهان، 1332 ش، ص 64.

وي از شاگردان ملاّ محمّد باقر مجلسي بود و در سن هيجده سالگي به منصب اجتهاد رسيد.

- محمّد بن سليمان تنكابني، تذكرة العلماء، به اهتمام محمّد رضا اظهري و غلامرضا پرنده، مشهد، بنياد پژوهش‏ هاي اسلامي آستان قدس رضوي، 1372ش، ص 169.

از جمله آثار وي كتاب كشف اللثّام كه شرح قواعد الاحكام علاّمه حلي در فقه است، حواشي به شرح لمعه، المناهج السويه في شرح الروضةالبهيّه، شرح قصيده سيّد حميري، تلخيص كتاب شفي بوعلي سينا و كتابي در تفسير قرآن.

- محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، ص 69.

فوت او در 25 رمضان سال 1137 ه. در اصفهان اتفاق افتاد.

به تازگي دفتر مجموعه فرهنگي، مذهبي تخت فولاد بقعه زيبايي بر روي مقبره اين حكيم و فقيه نامي احداث كرده است.

 

- "حاج سيّد يوسف خراساني"، فرزند سيّد محمّد حسيني قائيني.

وي به اتفاق پدر از زادگاه خود قائن به اصفهان مهاجرت كرده و به كسب علم پرداخت. حاج سيّد يوسف در مسجد جارچي و حاجي رضا در بازار گلشن امامت جماعت مى‏كرد. از جمله آثار وي، حاشيه بر حاشيه ملاّميرزاجان، حاشيه بر مدارك و الكواكب الضيائيه مى‏باشد.

وفات وي در 24 ربيع الاول سال 1264 ه. اتفاق افتاد. قبر وي در سمت چپ - مصلح الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد، ص 168؛ محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، ص122.

جنوب غربي ايوان بقعه فاضل هندي قرار دارد.

- "حاج سيّد محمّد جواد خراساني"، فرزند حاج سيّد محمّد رضا، فرزند يوسف‏ خراساني.

اين عالم زاهد در مسجد جارچي امامت جماعت مى‏نمود و به همين سبب به جارچي مشهور بود.

از جمله آثار وي، رسالهي در تعبير خواب، رساله اي در رؤياه اي صادقه، رساله اي در شرح حال پدر و جّد خود.

وي متولد سال 1271 ه. و متوفي در 1352 ه. بود. قبر وي در پايين بقعه - معلم حبيب‏آبادي، مكارم الآثار، جلد ششم، ص 1982؛ مصلح ‏الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت‏ فولاد، ص 162.

فاضل هندي در سمت غرب بقعه قرار دارد.

-"آيةاللّه سيّدمحمّدرضاخراساني"، فرزند سيّدمحمّدجواد، متولد1311 ه.ق.

وي از شاگردان آيةاللّه سيّد محمّد باقر درچه اي بود. اين عالم رباني مدرّس مدرسه صدر بازار و مدرسه چهارباغ بود و كتابخانه مدرسه صدر بازار را تأسيس كرد. وي سال‏ها رياست حوزه علميه اصفهان را برعهده داشت و ظهرها در مسجد جارچي بازار و شب‏ها امامت جماعت مسجدالاقصي چهارراه فلسطين فعلي را برعهده داشت.

وفات وي در 29 رجب سال 1397 ه. روي داد و در سمت راست مقبره فاضل)- محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، ص 235؛ مصلح ‏الدين مهدوي، سيري درتاريخ تخت فولاد، ص163.) هندي به خاك سپرده شد.

- "ملاّ محمّد نائيني"، وي شوهر خواهر حاج ابراهيم كلباسي و يكي از ائمه جماعت مسجد حكيم بود. مرحوم نائيني از فقهاي نامدار شيعه و مشهور به فاضل نائيني بود و در 20 شوال سال 1263 ه.ق. وفات يافت. قبر وي جلو روي قبر فاضل (- همان، ص 165 ؛ ميرزا حسن خان جابري انصاري، تاريخ اصفهان وري، ص 318.)هندي در سمت چپ قرار دارد.

- "سيّد محسن بن مير محمّدباقربن سيّدعلي حسيني"، برادر زاده علاّمه مير سيّد حسن مدرس بود. اين عالم فاضل جليل و فقيه زاهد در مسجد مير سيّد حسن مدرس (رحيم خان) اقامه جماعت مى‏نمود وي داراي تأليفاتي بود از جمله: 1- رساله در اصول دين2 - شرح درهّ سيّد بحرالعلوم - رساله در صيغ العقود. وفات وي روز دوشنبه 6 جمادي الاولي سال 1328 هجري اتفاق افتاد و در پايين قبر فاضل هندي دفن شد. (سيّد مصلح الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد، ص 165؛ جلال ‏الدّين همايي، تاريخ اصفهان، فصل تكايا و مقابر، ص 326.)

- "سيّد زين‏ العابدين طباطبايي ابرقويي"، عالم و عارف كامل و شاعر زاهد، از اهالي ابرقو ساكن اصفهان محلّه مسجد آقا علي بابا در خيابان حافظ چهار راه كرماني، استادان وي در فقه و اصول آية الله حاج شيخ عبدالحسين نجفي، آيةالله حاج ميرزا محمّد صادق خاتون آبادي، آية اللّه سيّد محمّد نجف آبادي و آية الله حاج آقا رحيم ارباب بودند. از وي چند كتاب و رساله باقي مانده است از جمله: 1- ولايةالمتقين 2-تفريح الحزن 3- حالات عرفا4-صلاةالجمعه5-رساله در عقد و تزويج مرحوم . سيّد زين‏العابدين طباطبايي، ولايةالمتقين، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1366ش، ص 33.

آيةاللّه سيّد اسماعيل هاشمي بارها از علم و زهد و تقوي وي ستايش مى‏نمودند. سرانجام اين فقيه عارف در 8 صفر سال 1372 هجري از دنيا رفت و در جنوب شرقي قبر فاضل هندي مدفون گرديد.

در شمال تكيه فاضلان و جنوب تكيه ابوالعمالي كلباسي قبور جمعي از علما و دانشمندان وجود دارد كه به مناسبت وجود مدفن ملاّ اسماعيل خواجويي، اين محوطه به تكيه خواجويي مشهور است. برخي از علما و دانشمندان مدفون در اين تكيه عبارتند از:

- "ملاّاسماعيل خواجويي"، فرزند محمّد حسين بن محمّدرضا بن‏ علاءالدين

محمّد مازنداراني، وي به مناسبت سكونت در محّله خواجوي اصفهان، به خواجويي مشهور شده است. اين حكيم گرانمايه از بزرگان فقهاء و مجتهدين و مدرسين و جامع علوم منقول و معقول و عرفان بود. وي همچون استادش فاضل هندي هم مربي و مرشد اخلاق و هم مدّرس علوم عقلي و نقلي بود. خواجويي در عهد خود بزرگترين استاد فلسفه و كلام، عرفان، فقه و حديث بود. تأليفات او را يكصد و پنجاه كتاب و رساله به . جلال ‏الدّين همايي، تاريخ اصفهان فصل تكايا و مقابر، ص333.

فارسي و عربي نگاشته‏ اند از آن جمله است: 1- شرح دعاي صباح 2-اربعين شامل چهل حديث 3- رساله وحدت وجود4-رساله در رد عقايد صوفيّه5-نوروزيّه درتحقيق عيد نوروز 6- رساله فضيلت فاطميان7-رساله در تحقيق غنا (بشارت. همان، ص 334.) الشيعه (سيّد مصلح‏ الدّين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد اصفهان، ص 116.)

اين دانشمند فرهيخته در دوره فترت و سخت‏ ترين ايام پر حادثه اصفهان از فتنه شوم افاغنه تا دوره زنديه زندگي مى‏كرد و از همّت و كوشش و بركات وجودي وي و دست پروردگانش همچون آقا محمّد بيدآبادي متوفي 1198 هجري علوم عقلي و نقلي به ميراث پس از دوران فترت رسيد. و حوزه علميه اصفهان احيا گرديد. وفات اين عارف زاهد در يازده شعبان سال 1173 هجري روي داد. پيش از اين مقبره وي سكويي آجري با سنگ لوح مرمري با متن عربي به خط تلث بسيار زيبا بود ولي امروزه به همّت مجموعه فرهنگي مذهبي تخت فولاد بقعه با شكوهي بر سر مزار اين عالم بزرگ ساخته شده است.

- "ملاّعبدالله بن ابي الحسين"، از فقهاء و محدّثين دوره فترت ميان صفويه تا قاجاريه مى‏باشد. فوت وي ماه ذي قعده سال 1184 هجري بوده است.

- "ملاّمحمّد اسماعيل خواجويي"، فرزند محمّد جعفر بن ملامحمّد اسماعيل خواجويي، وي از شاگردان پدر خود و حاج ملاّعلي نوري بود و در 25 ربيع الاول سال 1282 هجري از دنيا رفت و در جوار پدر و جدّش ملاّ اسماعيل خواجويي به خاك سپرده است. سنگ لوحش از جنس مرمر و اشعاري به خط نستعليق از آقإ؛ه‏م محمّدحسن كفّاش اصفهاني مى‏باشد.

(همايي، تاريخ اصفهان فصل تكايا و مقابر، ص 338.)

- "ملاّ عبدالله بن ملاّ علي اكبر ابن محمّد باقر اجيهيي"، متكلّم، زاهد و فقيه اصولي ساكن محلّه جوباره اصفهان و امام جماعت مسجد علي و منسوب به قريه اجيه رويدشت اصفهان بود. اين عالم فاضل زاهد و مجتهد ممجّد در 12 ماه صفر سال 1332هجري از دنيا رفت و در اين مكان به خاك سپرده شد. سنگ لوح مزار وي به خط ثلث و از جنس مرمر و به خط عربي مى‏باشد. (همان، ص 342.)

مرحوم حاج محمّد ابراهيم ملك التجار اصفهاني پس از وفات مرحوم آخوند ملاّ محمّد كاشاني و دفن وي در اراضي تكيه لسان الارض، جهت آن مرحوم تكيه اي بنا نهاد و پس از آن عده اي از بزرگان علما و فضلا و حكما و ادبا در آن مدفون شدند. اين تكيه اكنون جزو گلستان شهدا و در مركز آن مى‏باشد و هم اكنون به سالن برگزاري مراسم شهداء و دعا تبديل شده است.

برخي از مدفونين از دانشمندان در اين تكيه عبارتند از:

- " آخوند ملاّ محمّد كاشاني"، در جواني از كاشان به اصفهان آمد و در مدرسه جدّه ساكن شد و سپس در مدرسه صدر به تدريس مشغول شد. وي در حكمت و فلسفه، فقه و اصول و ادبيات و رياضيات استاد مسلّم بود و بيش از پنجاه سال با عشق و علاقه هرچه تمام‏تر به تدريس و تعليم پرداخت و جمع بسياري از دانشمندان از خوان علمي او سود جستند. از جمله شاگردان او آيةاللّه حاج ‏آقا رحيم ارباب، شيخ محمّد حكيم خراساني، شهيد بزرگوار سيّد حسن مدرس، حاج ميرزا علي آقا شيرازي، حكيم شيخ‏ محمود مفيداصفهاني و آيةاللّه حاج‏ آقاحسين بروجردي بودند.

سرانجام اين حكيم عالي مقدار در روز شنبه 20 شعبان سال 1333 ه.ق. دار فاني را وداع گفت و پس از دفن او تكيه ملك براي وي ساخته شد. اكنون مقبره وي داري - مصلح الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد، ص 204؛ محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، ص399.

سنگ بزرگي است و چهار ستون سنگي در چهار طرف مقبره وي نصب كرده‏ اند.

- "شيخ اسداله حكيم قمشه اي"، فرزند مشهدي جعفر، از اجلّه حكما و علما و شعرا بود.

وي رياضي را به دو روش قديم و جديد آموخت و به زبان فرانسه آگاهي داشت. اشعار وي بيشتر غزل‏هاي عرفاني و مضامين عميق روحاني دارد و به ديوانه تخلص‏ داشت.

در سن سي و شش سالگي در 18 ذيقعده 1334 ه.ق. دار فاني را وداع گفت و - همان، ص 406؛ مصلح‏ الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد، ص 202.در پايين قبر آخوند كاشي مدفون گرديد.

- «شيخ مرتضي قمشهي»، عمدة الفقها و المجتهدين متوفي 1341 هجري و مدفون در پشت سر آخوند كاشي مى‏باشد.

جلال ‏الدّين همايي، تاريخ اصفهان فصل تكايا و مقابر، ص 494.

- "شيخ محمّد حكيم خراساني"، فرزند زين‏ العابدين بن محمّد صادق.

وي از شاگردان برجسته ميرزا جهانگيرخان قشقايي و آخوند ملاّ محمّد كاشاني بود. حكيم خراساني در مدرسه صدر بازار ساكن بود و شبانه ‏روز چندين حلقه درس فلسفه صدرايي داشت و از معروف‏ترين حوزه‏ هاي درس فلسفه بود.

سرانجام اين حكيم و عارف عالى‏مقدار در آغاز ماه ذي حجه سال 1355 ه. در گذشت و جنب استاد خود آخوند كاشي مدفون گشت.

- همان، ص 204؛ محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، ص 451.

اين تكيه در شمال غربي تكيه ملك و گلستان شهداي فعلي است و شهداي عمليات كربلاي چهار و پنج در آن مدفون هستند.

از جمله مدفونين در آن:

- "آقا ميرزا عباس نحوي"، متولد سال 1300 ه.ق.، فرزند ميرزا عبدالجواد، فرزند ميرزا عبدالحسين، متوفي 1326 ه.ق. از اساتيد هنر خوشنويسي بوده است. اين اديب گرانمايه از بنيان‏گذاران مدارس جديد در اصفهان بود و مدرسه ديانت را تأسيس كرد. وي مدتي مدير دبستان و در اواخر دبير ادبيات و علوم ديني دبيرستان‏ هاي اصفهان بود.از جمله آثار وي: رساله اي در شرح احوال خاندان نحوي هرندي، كتابي در صرف و نحو و كتاب شرعيات جهت مدارس.

سرانجام در 2 جمادي الثانيه سال 1371 ه. ق. از دنيا رفت و در تكيه بروجنى‏ها(- سيّد مصلح‏ الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد، ص 89.) مدفون شد.

اين تكيه در جنوب غربي خيمه حسيني گلستان شهدي فعلي (تكيه ملك) قرار داشته است و منسوب به خاندان سادات حسيني ميرمحمّد صادقي مى‏باشد.

برخي از مدفونين در آن عبارتند از:- "سيّد عبدالله ثقةالاسلام"، فرزند سيّد محسن، متولد 12 ربيع الثاني 1285ه.ق. در اصفهان. وي پس از كسب مقدمات علوم در سن هيجده سالگي به نجف اشرف رفت و نزد آيات عظام ميرزا محمّد حسن شيرازي، ميرزا محمّد علي رشتي، ميرزا حبيب‏اللّه رشتي، آقا سيّد محمّد كاظم يزدي و آخوند خراساني تحصيل كرد. وي بيشتر تحصيلات خود را نزد آخوند خراساني گذراند و از خواص وي شمرده مى‏شد. در سال 1330ه. به اصفهان بازگشت.شمار تأليفات وي بيش از 20 عدد مى‏باشد. از جمله كتاب‏هي چاپ شده وي لؤلؤ الصدف في تاريخ النجف كه نسخه خطي مؤلف نزد دانشمند گرانمايه آيةاللّه سيّد محمّد علي روضاتي مى‏باشد. ديگر كتاب انيس العارفين در احوال برزخ و بهشت و دوزخ مى‏باشد.

- ميرزا محمّد علي معلم حبيب ‏آبادي، مكارم الاثار، به كوشش سيّد محمّد علي روضاتي، ص 2678، شماره 1595.

سرانجام اين دانشمند عالى‏مقدار در روز ششم ماه صفر سال 1382 ه.ق. در اصفهان وفات كرد و در تكيه ميرمحمّد صادقي مدفون گرديد.

- سيّد مصلح‏الدين مهدوي، دانشمندان و بزرگان اصفهان، ص 222.

- "آيةاللّه سيّد محمّد علي ميرمحمّد صادقي"، فرزند سيّد محمّد صادق.

وي متولد 1346 ه. مى‏باشد. در حوزه علميّه اصفهان نزد آيةاللّه حاج‏آقا مصطفي بهشتي، آيةاللّه شمس‏آبادي، آيةاللّه سيّد عبدالحسين دستغيب و آيةاللّه شيخ محمّد حسن نجف‏آبادي، و آيةاللّه سيّد حسين خادمي تعليم ديد. او در سال 1372ه.ق. به نجف رفت و در محضر آيةاللّه سيّد محمود شاهرودي، آيةاللّه شيخ حسن حلّي به فراگيري اصول پرداخت. وي در نجف از شاگردان خاص آيةاللّه ميرسيّد علي علاّمه فاني بود و از نامبرده اجازه اجتهاد وروايت در سال 1381ه.ق. گرفت و در سال (احمد لقماني، آئينه آفتاب (زندگاني فقيه فرزانه آيةاللّه صادقي)، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، 1337ش.، ص 36.) 1390ه.ق. به اصفهان بازگشت و به تدريس درس اصول و خارج فقه در حوزه علميه اصفهان پرداخت.

اين دانشمند گرانمايه شيفته تحقيق و پژوهش بود. از جمله تأليفات وي تقريرات فقه و اصول علامه فاني، رسالهي در جبر و اختيار، رسالهي در عدم تحريف قرآن، تفسير سوره جمعه، جوائز سلطان و احكام بانك‏ها، توحيد ذات و صفات از ديدگاه اسلام، ترجمه رساله علم امام از علاّمه فاني، تفسيري بر نهج‏ البلاغه و معاد مى‏باشد.

اين عالم خدمتگزار در فعاليّت‏هاي اجتماعي حضوري فعّال داشت. از جمله در تأسيس و همكاري و كمك در ساخت حدود 45 مسجد در استان‏هاي اصفهان، چهارمحال و بختياري و كهگيلويه و بويراحمد و استان كرمان شركت داشت. وي(- همان، ص 107.) سال‏ها امامت جماعت مسجد شفيعي را بر عهده داشت. سرانجام اين عالم رباني در 20 ربيع‏الثاني 1417ه.ق. مطابق با 1375/6/15ش. از دنيا رفت و در تكيه ميرمحمّد صادقي مدفون گرديد.

 

- "آيةاللّه حاج ‏آقا رحيم ارباب"، فرزند حاج علي پناه، متولد 12 جمادى‏الثاني 1297ه.ق. در روستاي چرمهين لنجان.

حاج‏ آقا رحيم مقدمات را در زادگاهش نزد ملاّ محمّد همامي خواند و در اصفهان نزد حاج ميرزا بديع درب‏ امامي، آيةاللّه سيّد محمّد باقر درچهي، آيةاللّه سيّد ابوالقاسم دهكردي، حاج ‏آقا منير احمدآبادي، جهانگيرخان قشقايي و آخوند ملاّ محمّد كاشي تحصيل كرد. وي از شاگردان خاص جهانگيرخان و آخوند كاشي بود و مراحل سير و سلوك را نزد ايشان طي كرد. اين عالم بلند مرتبه با حكيم آيةاللّه محمّد (- محمّد باقر كتابي، رجال اصفهان، ص 450.) خراساني، آيةاللّه حاج ميرزا على‏آقا شيرازي و آيةاللّه حاج شيخ محمّد حسن نجف ‏آبادي مصاحبت داشت. از جمله شاگردان وي سيّد محمّد رضا خراساني، سيّد محمّد مباركه اي، حاج ‏آقا مصطفي بهشتي، استاد جلال ‏الدّين همايي، حاج شيخ اسداللّه جوادي و حاج شيخ محمّد كلباسي بودند. اين عالم رباني در مسجد گرگ يراق امامت جماعت مى‏نمود و نماز جمعه را به ترتيب در مسجد گرگ يراق، حكيم، مسجد جامع، رهنان، درب كوشك و مسجد گورتان در ماربين اقامه مى‏كردند.

- دكتر حميد ارباب، (يادنامه حكيم متأله آيةاللّه حاج ‏آقا رحيم ارباب، اصفهان، اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1375 ش، ص 63.) سرانجام اين حكيم و عارف بلند مرتبه در 18 ذيحجّه سال 1396ه.ق. دار فاني را وداع گفت و در محدوده تكيه فاضل هندي و ميرمحمّد صادقي مدفون شد. آقاي محمّد علي خادم‏ المؤمنين تكيه‏ بان درباره علّت دفن وي در اين مكان مى‏گويد:

آيةاللّه ارباب هر پنج‏شنبه به زيارت قبر آخوند كاشي مى‏آمدند. روزي از پدرم غلامعلي خادم المؤمنين خواستند بري قبر ايشان قطعه زميني در محدوده تكيه فاضل هندي و ميرمحمّدصادقي در نظر بگيرد. پس از فوت، ايشان، در اين محل به خاك سپرده شد. (- مصاحبه آقاي محمّد علي خادم المؤمنين به نقل از عليرضا شاه سنايي، در رساله كارشناسي، گلستان شهداي اصفهان در گستره تاريخ، به راهنمايي اصغر منتظرالقائم، دانشگاه اصفهان، 1378ش.، جلد اول، ص 59.)

- "حكيم حاج عبدالجواد فلاطوري"، وي از نوادگان حكيم آخوند ملاّ اسماعيل اصفهاني بود و در 24 جمادي الثاني 1343ه.ق. مطابق 29 دى‏ماه 1304ش. در اصفهان متولد شد. اين دانشمند فرزانه در شهرهاي اصفهان، تهران و مشهد به كسب علوم و معارف اسلامي پرداخت و از محضر اساتيد بزرگي همچون شيخ محمّد علي شاه‏ آبادي، ميرزا مهدي آشتياني، شيخ محمّد تقي آملي، آيةاللّه خوانساري، شيخ محمّد رضا كلباسي و شيخ هادي كدكني نيشابوري سود جست.

در سال 1333ش. بري ادامه تحصيل به كشور آلمان رفت و در رشته‏هي فلسفه، روان‏شناسي، علوم تربيتي، علوم اجتماعي و اديان به مطالعه و تحقيق پرداخت و از رساله دكتري خود به نام تفسير اخلاق كانت در پرتو احترام در 1965 ميلادي دفاع كرد. وي به چندين زبان از جمله يوناني و لاتين و آلماني مسلط بود. -( فلاطوري نامه، بزرگداشت پروفسور فلاطوري در دانشگاه كلن آلمان، به همّت دوستان فلاطوري، 1377ش/ 1998 م، ص 259 به بعد.)

اين حكيم فرهيخته در شهر كلن آلمان يك مركز تحقيقات شيعه‏ شناسي پايه‏ گذاري كرد و مهم‏ترين منابع فقهي، اصولي، كلامي و فلسفي شيعه را در آن گرد آورد و موفق شد يك آكادمي بري تحقيقات اسلامي و مباحث گوناگون شيعه به وجود آورد.

سرانجام با استفاده از اين امكانات طرح پاكسازي اهانت به آيين مقدّس اسلام را از كتاب‏هاي درسي مدارس آلمان عملي ساخت. آن محقق بلند آوازه محتوي(- مهدي محقق، مقاله فلاطوري، مجله تاريخ و فرهنگ معاصر، شماره 1 و2، سال ششم، بهار و تابستان 1376 ش.، قم، مركز بررسى‏هاي اسلامي، ص 434.) كتاب‏هاي درسي درباره اسلام را در ابعاد زير تقسيم كرد: 1- خدا و الهيات 2-حضرت محمّد 3- قرآن مجيد 4- اعمال مذهبي 5- رابطه بين اديان يهودي، مسيحي و اسلام 6- تاريخ 7- موقعيت كنوني اسلام در جهان و در كشور آلمان. با كوشش بلند فلاطوري كتاب‏هاي درسي هفده كشور اروپايي از پيش داورى‏هاي مغرضانه پاكسازي و اسلام و قرآن و رسول ‏اللّه به شيوهاي شايسته معرفي شدند.

- سيّد محمّد مهدي جعفري، (مقاله »پروفسور فلاطوري طبعي والا، همتي بلند و دلي دردمند«، مجله تاريخ و فرهنگ معاصر، شماره 1 و 2، سال ششم، بهار و تابستان 1376 ش.، قم، مركز بررسى‏هاي اسلامي، ص467.) برخي آثار اين محقق پرتلاش عبارتند از: 60 كتاب و مقاله به زبان آلماني از جمله آنها كتاب دگرگوني بنيان فلسفه يوناني بر اثر طرز انديشه اسلامي،15 مقاله به زبان فارسي، جبهه آزاد درباره سيّد جمال ‏الدين اسدآبادي، چاپ 1332 ش.، ترجمه و شرح كتاب مشاعر ملاّصدرا چاپ 1332، ترجمه كتاب دو جلدي تاريخ ايران در نخستين قرون اسلامي اثر اشپولر، جانشينان محكوم درباره خلفاي سه‏ گانه و تصحيح نصاب الصبيان به شيوهاي نو.

سرانجام پروفسور فلاطوري در سن 71 سالگي در تاريخ دهم دى‏ماه 1375ش. -فلاطوري نامه، ص 259 به بعد؛ ضرورت تبادل و كليد فرهنگ‏ها (نامه فلاطوري)، مجموعه مقالات و مصاحبه‏ هاي فلاطوري، گردآوري: كميته علمي كنگره بزرگداشت پروفسور فلاطوري، دانشگاه اصفهان، تابستان 1377 ش.) مطابق با 19 شعبان 1417ه.ق. از دنيا رفت و در گلستان شهداي اصفهان نزديك مقبره آيةاللّه ارباب مدفون شد.

 

اين تكيه در جنوب تكيه ميرمحمّد صادقي قرار داشت كه اكنون در جنوب گلستان شهدا و در پياده‏رو شرق مقبره آيةاللّه ارباب مى‏باشد. در شمال اين تكيه اتاقي بود كه مدفونين در آن عبارتند از:

- "دكتر ميرزا احمد خان محيي"، فرزند آميرزا حسن جراح. وي بنيان‏گذار بيمارستان احمديّه است كه هنوز در همان مكان پيشين خيابان طالقاني، كوي محلّه نو برقرار و پا برجا است. وي متوفّي صفر 1371ه. مطابق 1332/7/23 ش مى‏باشد.

- "دكتر حسين محيي"، فرزند ميرزا احمد خان. وفات وي در محرم 1371ه. مطابق با 1332/7/7ش. روي داد.

- "دكتر علي اصغر محيي"، فرزند ميرزا احمد خان. فوت وي در 1353/5/14ش. مطابق با 1394ه. اتفاق افتاد.

- مصلح ‏الدين مهدوي، سيري درتاريخ تخت فولاد، ص 214 و مشاهدات نويسنده.

اين تكيه در نزديك درب ورودي جنوبي گلستان شهدا قرار داشت و اكنون قطعه شهداي حنظله و قطعه حبيب بن مظاهر در غرب مقبره آيةاللّه شهيد اشرفي اصفهاني را تشكيل مى‏دهد. اين تكيه اتاق‏هاي زيادي داشت كه با رضايت صاحبان آنها تخريب و شهدا در آن دفن مى‏شدند.

- مذاكره با آقاي اكبر عليار مدير داخلي سابق گلستان شهدا (نويسنده).

برخي از مدفونين در اين تكيه عبارتند از:- "سيّد محمّد رضا حسيني هرندي"، وي از جمله وعاظ مشهور اصفهان بود كه صداي دلنشين و لطايف شيرين وي مردم را مجذوب خود مى‏كرد. از جمله اساتيد وي آيةاللّه سيّد علي نجف‏ آبادي، آيةاللّه سيّد ابوالحسن اصفهاني، و آيةاللّه عبدالهادي شيرازي بودند. (- عليرضا شاه سنايي، رساله كارشناسي، گلستان شهداي اصفهان در گستره تاريخ، جلد اول، ص 56.)

سرانجام اين عارف و شيفته اهل بيت: در سن هشتاد و پنج سالگي، در 12 بهمن 1360ش. مطابق با 7 ربيع‏ الثاني 1402ه.ق. به ديار باقي شتافت و در غرب قطعه‏ هاي حنظله و حبيب بن مظاهر به خاك سپرده شد.

- "ميرزا عبدالوهاب كلانتري"، فرزند حاج ميرزا محمّد علي كلانتر اصفهاني، از خاندان كلانتري و از سادات موسوي بودند. از اين خاندان عدهي از حكما، شعرا، و طبيبان برخاسته‏ اند. ميرزا عبدالوهاب اديبي فاضل و داراي صفات پسنديده در حسن معاشرت بود. وي در ارديبهشت 1349 ش. مطابق با ماه صفر 1389 ه.ق. از دنيا رفت و در تكيه كوهي مدفون گرديد.

- مصلح‏ الدين مهدوي، سيري در تاريخ تخت فولاد، ص 177.

به جز تكايايي كه نام برده شدند برخي منابع از تكايي كوچك ديگري كه در اطراف تكيه ملك بوده است نام برده‏ اند كه عبارتند از تكيه حاج عبدالوهاب بديعي، تكيه عبدالحسين حلبيان، تكيه حاج محمّدحسين ارباب و تكيه استكي. (جلال ‏الدّين همايي، تاريخ اصفهان فصل تكايا و مقابر، ص 500.)

 

 

از آن چه گذشت بر ما روشن مى‏شود گلستان شهدا از مجموع تكيه‏ هاي لسان الارض، ملك، بروجنى‏ها، كوهي، ميرمحمّد صادقى‏ها، و فاضلان و خواجويي تشكيل گرديده است. ولي وضعيت كنوني گلستان با توجه به تخريب ديوار ميان اين تكايا و حفاظ و حصاري كه در سوي جنوب در كنار خيابان سجاد و در جبهه غربي در كنار خيابان فيض و در ضلع شمالي آن به كوچه لسان الارض و كوچه شهيد زماني كشيده شده است، تمامي اين تكايا در يك گستره پيوسته به يكديگر به مساحت 113969 مترمربع شكل گرفته است و اكنون نمى‏توان اين تكايا را از يكديگر جدا( براساس محاسبه دفتر فني مجموعه فرهنگي مذهبي تخت فولاد.) دانست، اگرچه بيشتر شهدا در منطقه مركزي به مساحت 64437 متر مربع به خاك سپرده شده ‏اند و بيشتر قطعه‏ هاي گلستان شهدا در تكايي ملك، كوهي، بروجنى‏ها، مير محمّد صادقي ها و قسمتي از تكيه لسان‏ الارض شكل گرفته است و تنها معدودي از شهدا در زمين‏هاي تكيه فاضلان و خواجويي دفن شده‏ اند.

پيش از انقلاب اسلامي، حجةالاسلام و المسلمين آقاي شيخ مهدي مظاهري در تكيه كوهي و ملك شب‏هاي جمعه دعاي كميل با شكوهي برگزار مى‏كرد كه چندين هزار نفر در آن شركت مى‏كردند.

پس از شهادت آيةاللّه ميرزا ابوالحسن آل رسول مشهور به شمس‏ آبادي مدرس حوزه علميّه اصفهان و امام جماعت مسجد جعفر طيّار در كوچه شهيد انصاري خيابان طالقاني و مسجد شيخ ‏بهايي در خيابان شيخ‏ بهايي، در سحرگاه روز 7 ربيع ‏الثاني 1396 هجري، آقاي محمّدعلي خادم ‏المؤمنين فولادي تكيه‏ بان به منزل شهيد شمس ‏آبادي دعوت و در حضور آقايان: آل رسول برادر شهيد، آيةاللّه حاج شيخ باقر صديقين، حاج محمّدبصيري و حاج عبدالجواد قهرايي قطعه زميني به مبلغ 40 هزار تومان بري دفن مرحوم شمس ‏آبادي واگذار مى‏كند.

- مذاكره با آقاي حاج عبدالجواد قهرايي، عضو هيأت امناي بقعه شهيد شمس ‏آبادي كه متن قولنامه واگذاري زمين مقبره نزد وي مى‏باشد و بنده آن را مشاهده نمودم. در مذاكره با آقاي حاج محمّد علي خادم المؤمنين فولادي ايشان دريافت پول بري واگذاري زمين را تاييد كردند. (نويسنده)

پس از آماده ‏سازي قبر، جنازه آن شهيد فردي آن روز با تشيع بسيار باشكوه مردم اصفهان در اين مكان دفن گرديد. پس از مدتي از سوي هيأت امناي بقعه با كمك برخي از مردم خيّر و وجوهاتي كه مردم در صندوق مقبره مى‏ريختند بقعه با شكوهي با آجر و كاشي بر روي قبر آن عالم شهيد ساخته شد.

- مذاكره با آقاي حاج عبدالجواد قهرايي، عضو هيأت امناي بقعه شهيد شمس‏ آبادي.

پس از دفن شهيد شمس ‏آبادي برخي از شهداي انقلاب اسلامي در دوره حكومت نظامي در سال 1357 ش. اصفهان همچون شهيد اصغر نوري و شهيد سيّد حسين دوازده امامي در اين مكان دفن شدند، ولي در هنگام اجراي مراسم هفت و چهلم و تجمع مردم بر سر قبور اين شهدا دربان تكيه لسان الارض به كلانتري اطلاع مى‏داد و مأموران مى‏آمدند و با تيراندازي هوايي مردم را پراكنده مى‏كردند و از برگزاري مراسم جلوگيري مى‏كردند. به همين جهت گاهي مراسم در مسجد حضرت حجت(عج) برگزار مى‏شد. اين مسجد به وسيله آقاي حاج ابراهيم ربيعي قهفرخي با همكاري حجةالاسلام شيخ مهدي مظاهري پس از تخريب تكيه قهفرخى‏ها ساخته‏ شد. (- مذاكره با آقاي حاج محمّد علي خادم المؤمنين فولادي. بر روي كاشى‏كاري درب ورودي مسجد نام واقف حاج ابراهيم ربيعي ثبت شده است. (نويسنده))

با پيروزي انقلاب اسلامي در 22 بهمن ماه 1357 شمسي و توطئه ‏ها عليه آن در كردستان و سيستان و بلوچستان بسياري از جوانان انقلابي اصفهان براي مبارزه با اين توطئه ‏ها به اين مناطق اعزام شدند و برخي از آنها به شهادت رسيدند. در آغاز اين شهدا را در قطعه "حمزه سيّدالشهدا" در شمال غربي بقعه شهيد شمس‏ آبادي دفن مى‏كردند، ولي با شروع جنگ تحميلي عراق عليه ايران رفته رفته گنجايش آن قطعه تمام شد و ضرورت انتخاب يك مكان ديگر بري دفن شهدا بيشتر احساس شد. به همين سبب تعميرگاهي كه در كنار خيابان سجاد و جنوب گلستان قرار داشت انتخاب شد و به مستأجرين تعميرگاه، شهيد عباس كلاني، در خيابان جي زمين تجاري واگذار كرد و زمين تعميرگاه از سوي شهيد احمد چلمقاني اهدا شد و معوض منازل نيز با كمك بنياد مسكن در خيابان 22 بهمن فعلي زمين واگذار گرديد. قطعه زمين شهداي عمليات فرماندهي كل قوا، ثامن الائمه (آزاد سازي شمال آبادان) و طريق القدس (آزاد سازي بستان) در شمال و شمال غربي بقعه آيةاللّه اشرفي اصفهاني با مذاكره با مالكين آنها اهدا گرديد. مثلاً آقاي دكتر سيّد سعيدالدين سجادي در آغاز اجازه دفن يك تعداد از شهدا را داد ولي پس از شهادت پسرش همه زمين خود را در اختيار گلستان شهدا گذاشت.

- سخنان آقاي اكبر عليار، مدير داخلي گلستان شهدا از آغاز سال 1360 ش تا 1363/4/22 ش، پس از نامبرده همكار ايشان آقاي اسداله مكى‏نژاد طي حكم شماره 16226 از سوي مسؤول بنياد شهيد اصفهان به عنوان مسؤول امور داخلي گلستان شهدا منصوب شد. براي حصول اطمينان از سخنان آقاي اكبر عليار با استاد دكتر سيّد سعيدالدين سجادي، فرزند سيّد رضا، عضو هيأت علمي گروه جراحي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان كه مدت‏ها رياست بيمارستان‏هاي شهيد چمران، حضرت قائم(ع)، شريعتي و سعدي را بر عهده داشتند تماس گرفتم نامبرده اهداي قطعه زمين خود را به طور كامل گواهي كردند. (نويسنده)

در اوايل سال 1360 شمسي مسؤوليت اداره گلستان شهدا بر عهده بنياد شهيد گذاشته شد و از سوي آن بنياد آقاي اكبر عليار بري اين كار منصوب گرديد. چون تا پايان سال 1360 شمسي هيچ گونه قطعه سازي در گلستان صورت نگرفته بود براي اين منظور يك هيأت اجرايي به رياست آقاي مهندس آرمان پناه و نمايندگان كارخانه ذوب آهن اصفهان، جهاد سازندگي، بنياد شهيد و نماينده امام جمعه اصفهان تشكيل گرديد. طرح ساماندهي و محوطه سازي و قطعه سازي از سوي آقاي مهندس افراسيابي پيشنهاد گرديد و در هيأت اجرايي تصويب و قطعه سازي بر عهده ذوب آهن و محوطه و كف‏سازي بر عهده جهاد سازندگي گذاشته شد و اقدامات لازم انجام گرفت.

با آغاز عمليات محرم در 11/8/61 شمسي در منطقه غرب عين‏ خوش و جنوب غربي موسيان به واسطه حضور رزمندگان اصفهان در اين عمليات و به ويژه لشكر 14 امام حسين، تعداد 330 شهيد به اصفهان آوردند. چون در گلستان شهدا جايي بري دفن اين شهيدان وجود نداشت جلسه اي با حضور اعضاي هيأت اجرايي، رياست دادگاه انقلاب و هيأت امناء گلستان شهدا تشكيل گرديد و مقرر شد با مذاكره صاحبان منازلي كه در جنوب مقبره «يوشع النبي» قرار داشت آنان به يك مجتمع مسكوني از آن بنياد مسكن و هتلي كه در اختيار بنياد شهيد بود، انتقال داده شوند. كار انتقال و سپس تخريب منازل با كمك جهاد سازندگي، شهرداري و مردم صورت گرفت و 330 قبر براي دفن شهدا آماده گرديد. فرداي آن روز با تشييع با شكوه شهدا در اصفهان جنازه شهداي عمليات محرم دفن شدند. به صاحبان منازل مسكوني نيز زمين معوّض داده شد و منازل آنان را ساختند.پس از آن براي دفن شهداي عمليات والفجر يك در شمال غربي فكه، والفجر دو در غرب پيرانشهر، والفجر 4 در شمال غرب مريوان، چندين باب خانه مسكوني با مذاكره با صاحبان آنها و واگذاري معوّض زمين تخريب شدند و قسمتي نيز كه متعلق به تكيه بان لسان الارض بود، خريداري گرديد. (- سخنان آقاي اكبر عليار، مدير داخلي گلستان شهدا در مذاكره با نويسنده.)

بدين سان كار آماده سازي قطعه‏ هاي گوناگون گلستان شهدا يكي پس از ديگري انجام شد و اوايل سال 1362 شمسي خيمه حسيني طراحي كه با كوشش مستقيم مرحوم حاج حسن حدادي ساخته شد و از آن پس مراسم شهدا و دعاهاي گوناگون و مناسبت‏ها در آن برگزار مى‏گرديد. هم اكنون نيز عمليات اجرايي براي احداث يك مجموعه فرهنگي و سالن سخنراني و نمايشگاه در چند طبقه در شمال خيمه حسيني و جنب قطعه يوسف 3 در حال انجام است.

اين قطعه در مقابل درب ورودي جنوب گلستان شهدا و در غرب بقعه شهيد شمس آبادي قرار دارد. تعداد شهداي مدفون در آن تا تاريخ 77/6/19 ش 241 نفر در هشت رديف مى‏باشند.

اين بقعه با شكوه در سمت راست درب ورودي جنوبي گلستان شهدا قرار دارد.

اين قطعه در غرب بقعه شهيد اشرفي اصفهاني قرار دارد. تعداد شهداي آن 49 نفر و در 7 رديف مى‏باشند. چنين به نظر مى‏رسد نام اين قطعه به تأسي از حنظله غسيل الملائكه شهيد غزوه احد انتخاب شده است.

اين قطعه در مركز گلستان شهدا و در شرق خيمه حسيني قرار دارد و در شمال و جنوب آن فضاي سبز مى‏باشد. در اين قطعه بيشتر شهداي عمليات فرماندهي كل قوا كه در 21 خرداد 1360ش. در منطقه محمّديه دارخوين انجام شد و شهداي عمليات بيت المقدس، رمضان و خيبر و... دفن مى‏باشند. تعداد شهداي مدفون در آن 338 نفر و در 13 رديف مى‏باشند.

اين قطعه در شرق قطعه فرمانده كل قوا قرار دارد. تعداد شهداي مدفون در آن 381 نفر و در 7 رديف مى‏باشند. شهداي اين قطعه از عمليات گوناگون، به ويژه فرمانده كل قوا، ثامن الائمه، بيت المقدس و چزابه مى‏باشند.

اين قطعه در شرق گلستان شهدا واقع شده است و شهداي عمليات طريق القدس، محرم، بيت المقدس، فرماندهي كل قوا و برخي شهداي انقلاب اسلامي در آن مدفون هستند. تعداد شهداي اين قطعه 457 نفر و در 8 رديف مى‏باشند.

اين قطعه در جنوب گلستان شهدا و سمت درب ورودي و در شرق مسجد حجت قرار دارد. شهداي مدفون در آن 997 نفر و در 21 رديف مى‏باشند و بيشتر آنان شهداي عمليات فتح المبين، بيت المقدس، رمضان و محرّم هستند.

اين قطعه در جنوب غربي بقعه شهيد آيةاللّه اشرفي اصفهاني و شمال قطعه فتح المبين، بيت المقدس و رمضان قرار دارد. بيشتر شهداي اين قطعه از عمليات بيت المقدس و محرّم مى‏باشند تعداد آنها 62 نفر و در هشت رديف مى‏باشند.

اين قطعه‏ ها چهار عدد مى‏باشند و به طور جدا از يكديگر در جنوب مقبره منسوب به يوشع نبي و در شمال قطعه طريق القدس قرار دارند. بيشتر شهداي اين چهار قطعه از عمليات محرّم، والفجر مقدماتي و خبير مى‏باشند. تعداد شهداي قطعه محرّم يك 187 نفر در پنج رديف، محّرم دو 89 نفر در چهار رديف، محرّم سه 93 نفر و در سه رديف و محرّم چهار 232 نفر در هفت رديف مى‏باشند. در مجموع در اين چهار قطعه 601 شهيد دفن شده ‏اند.

اين قطعه‏ ها به شكل جداگانه در شرقى‏ترين نقطه گلستان شهداء و در جنوب شرقي مقبره منسوب به يوشع نبي قرار دارند. بيشتر شهداي اين قطعه‏ ها از عمليات والفجر يك در منطقه غرب عين‏ خوش، عمليات والفجر دو در غرب پيرانشهر و والفجر چهار در شمال غرب مريوان مى‏باشند. شمار شهداي قطعه والفجر يك 101 نفر و در پنج رديف، قطعه والفجر دو 95 نفر در ده رديف و قطعه والفجر 1 - 4 شامل 168 نفر در پنج رديف و قطعه والفجر 2 - 4 شامل 146 نفر در هشت رديف مى‏باشند.

اين قطعه ‏ها در شمال گلستان شهداء و در جنوب غربي مقبره منسوب به يوشع نبي قرار دارند. شهداي اين دو قطعه بيشتر از عمليات خيبر مى‏باشند. اين عمليات در تاريخ 62/12/3 در داخل هورالهويزه و بر روي جزاير مجنون انجام گرفت. شمار (از خرمشهر تا فاو، دفتر مطالعات و تحقيقات جنگ، تهران، ناشر سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، 1367 ش، ص 81.)شهداي قطعه خيبر يك 90 نفر در 9 رديف و قطعه خيبر دو 38 نفر در چهار رديف‏ مى‏باشند.

اين قطعه در شمال شرقي گلستان شهدا و در شرق مقبره منسوب به يوشع نبي قرار دارد. بيشتر شهداي اين قطعه در مناطق غربي كشور به شهادت رسيده ‏اند و تعداد آنها 69 نفر و در 4 رديف مى‏باشند.

اين قطعه در شمال غربي گلستان شهدا و در شمال شرقي راهي كه از شرق خيمه حسيني به مسجد لسان الارض منتهي مى‏شود، قرار دارد. بيشتر شهداي اين قطعه از مناطق جنوبي و عمليات بدر مى‏باشند. اين عمليات در داخل هورالهويزه در تاريخ 63/12/19 انجام گرفت. (- همان، ص 99.)

اين قطعه در منتهي اليه شرق گلستان شهدا قرار دارد. شمار شهداي آن 79 نفر و در چهار رديف مدفون هستند. شهداي اين قطعه از مناطق گوناگون كشور هستند. قادر نام عملياتي است كه در سال 1363 ش در منطقه غرب كشور و در جبهه عمومي پيرانشهر انجام گرفت.

اين قطعه در منتهي اليه شمال گلستان شهداء قرار دارد. بيشترين شهداي اين قطعه از عمليات والفجر هشت و منطقه عملياتي فاو مى‏باشند. شمار شهداي اين قطعه 158 نفر و در 9 رديف مدفون شده ‏اند.

اين قطعه در سمت غرب گلستان شهداء و در شمال غربي بقعه آيةاللّه ارباب قرار دارد. بيشترين شهداي آن از عمليات والفجر هشت در فاو مى‏باشند. شمار شهداي اين قطعه 159 نفر و در دوازده رديف مدفون هستند.

اين قطعه در سمت شمال غرب مسجد حجت قرار دارد. بيشترين شهداي آن از عمليات والفجر هشت مى‏باشند. شمار آنها 81 نفر و در سه رديف مدفون هستند.

اين قطعه در شمال خيمه حسيني در كنار راهي كه از خيمه حسيني به سوي شمال و مسجد لسان الارض مى‏رود، قرار دارد. شهداي اين قطعه گمنام هستند و از عمليات‏هاي گوناگون مى‏باشند. شمار شهداي گمنام اين قطعه 82 نفر و در چهار رديف مدفون هستند. دو نفر ديگر نيز از شهداي شناخته شده در اين قطعه مدفون‏ شده‏ اند.

اين قطعه در محل سابق تكيه بروجنى‏ها در شمال غربي گلستان شهدا قرار دارد. بيشتر شهداي اين قطعه از عمليات كربلاي 3 (تصرف و انهدام اسكله الاميّه عراق) و ديگر مناطق جنوب و غرب هستند. شمار شهداي مدفون در آن 156 نفر و در هشت رديف مى‏باشند.

اين قطعه نيز در محل سابق تكيه بروجنى‏ها و در شمال غربي گلستان شهدا و در شمال قطعه شهداي كربلاي 3 قرار دارد. بيشتر شهداي اين قطعه از عمليات كربلاي چهار و پنج و بمباران هوايي و موشك باران دشمن بعثي و انفجار هواپيماي ايراني به وسيله موشك ناو جنگي آمريكايي مى‏باشند. شمار شهداي اين قطعه 315 نفر و در 13 رديف مى‏باشند. شايان توجه است شمار شهداي زن در اين قطعه 79 نفر هستند.

اين قطعه در منتهي اليه شمال غربي گلستان شهدا در كنار ديوار نرده‏ اي و در شرق كوچه‏ اي كه به شكل مى‏باشد، قرار دارد. بيشتر شهداي اين قطعه از عمليات كربلاي 5 در منطقه شلمچه و كربلاي چهار مى‏باشند. شمار شهداي اين قطعه 321 نفر و در هفت رديف مدفون هستند.

اين قطعه در شمال غربي مسجد حضرت حجت(عج) و جنوب تكيه سابق محيي قرار دارد. تعداد شهداي اين قطعه 37 نفر هستند و در پنج رديف دفن شده ‏اند. اين شهدا در تاريخ 9/5/66 در مكه مكرّمه در مراسم راه پيمايي برائت از مشركين به وسيله عمّال رژيم آل سعود به شهادت رسيدند.

اين قطعه در جنوب بقعه آيةاللّه ارباب در غرب گلستان شهدا قرار دارد. شمار شهداي اين قطعه 258 نفر هستند و در نه رديف دفن شده ‏اند و از عمليات كربلاي پنج، كربلاي ده، نصر چهار والفجر ده و... مى‏باشند.

اين قطعه در منتهي اليه جنوب غربي گلستان شهدا و در شمال مدرسه حضرت قائم(عج) قرار دارد. شمار شهداي اين قطعه 325 نفر هستند كه در 16 رديف به خاك سپرده شده‏ اند. شهداي مدفون در اين قطعه از عمليات گوناگون مى‏باشند.

اين قطعه در جنوب مقبره آيةاللّه ارباب قرار دارد. وجه تسميه اين قطعه به يوسف به واسطه بازگشت جنازه مفقود اين شهدا پس از سال‏ها دوري از زادگاه خود بوده است. شمار شهداي اين قطعه 163 نفر و در 12 رديف مدفون هستند. شهداي اين قطعه از عمليات گوناگون مى‏باشند.

اين قطعه در جنوب غربي مقبره آيةاللّه ارباب قرار دارد. شمار شهداي آن 117 نفر و در هفت رديف مدفون شده ‏اند. بيشتر شهداي اين قطعه از مناطق عملياتي جنوب همچون عمليات رمضان و كربلاي چهار مى‏باشند.

اين قطعه در شمال خيمه حسيني و در شرق مجموعه فرهنگي تازه تأسيس قرار دارد. شمار شهداي آن 212 نفر و در نه رديف مدفون هستند. بيشتر شهداي اين قطعه از مناطق عملياتي جنوب كشور همچون عمليات رمضان، محرم، خيبر و بدرمى‏باشند.

اين قطعه در شمال شرق مقبره منسوب به يوشع نبي قرار دارد. شمار شهدا و مدفونين آن 54 نفر و در شش رديف مدفون هستند. مدفونين در اين قطعه در مناطق گوناگون و هنگام خدمت و يا مأموريت به شهادت رسيده و يا در يك حادثه از دنيا رفته‏ اند. به همين سبب نام اين قطعه را صالحين گذارده‏ اند. (- براي اطلاع بيشتر ر. ك: عليرضا شاه سنايي، رساله كارشناسي گلستان شهداي اصفهان در گستره تاريخ، جلد 2، ص 821.)

درباره وبلاگ

منوی اصلی

پیوندهای روزانه

آرشیو مطالب

برچسب‌ها

پیوندها